Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


√алактикалардың құрлысы және физикалық сипаттамалары.




√алактика дүниес≥нде олардың формасының сан алуан түрлер≥н кездест≥рем≥з. ћұнымен қатар т≥пт≥ б≥р типке /түрге/ жататын галактикалардың өз≥ мөлшер≥, массасы, жарқырау дәрежес≥ т.б. физикалық сипаттары тұрғысынан б≥р-б≥р≥нен мүлде өзгеше болып отырады.

√алактикалардың сызықтық мөлшерлер≥ оларға дей≥нг≥ қашықтыпен көр≥нерл≥к бұрыштық шама арқылы анықталынады. Ѕ≥рақ, галактикалардың басым көпш≥л≥г≥н≥ң айқын шекаралығы болмағандықтан және жұлдыздық тығыздықтары б≥рт≥ндеп орталықтан қашықтыққа байланысы кемит≥нд≥ктен олардың көр≥нерл≥к мөлшер≥н≥ң нәтижес≥ қандай бетт≥к жарқылға дей≥нг≥ шекарада бақыланатындығына тәуелд≥ болады. Өте ≥р≥ эллипст≥к және спиральды галактикаларда жұлдыздар центрден 15-20 кпк болатын қашықтықтарда бақыланады.

√алактикаға дей≥нг≥ қашықтық және көр≥нерл≥к жұлдыздың шамасы арқылы олардың жарқырауын анықтауға болады.

≈ң үлкен деген галактикалардың фотографи€лық абсолют жұлдыздық шамасы , ал ≈ және S типт≥ галактикалар үш≥н орташа ,3 болады. ƒемек, бұл шама ондаған миллиард  үнн≥ң жарқырауындай болады. јл, дұрыс емес галактикалар бұдан 100 еседей нашар болады.

Ѕ≥р галактиканың түрл≥ше бөл≥ктер≥ндег≥ спектр сызықтарын салыстыру немесе барлық спектрдег≥ сызықтардың ен≥н≥ң артуын есептеу арқылы галактикалардың айналма қозғалысқа қатысатындығына көз жетк≥зуге болады. √алактиканың сыртқы бөл≥ктер≥н≥ң айналу периоды шамамен 108 жыл болады екен. јл, галактиканың орталық бөл≥г≥ б≥рдей бұрыштық жылдамдықпен €ғни қатты дене си€қты айналыс жасайды. —пиральды галактикалардың шетк≥ аймақтарының айналыс сипаты Ќ ≤≤ Цаймақтарын бақылаудың нег≥з≥нде анықталады. —онда, галактиканың центр≥нен есептегенде белг≥л≥ б≥р қашықтықтан бастап жұлдыздың айналу кез≥нде сызықты және бұрыштық жылдамдықтары кем≥п, әрб≥р жұлдыз  еплерд≥ң ≤≤≤-заңына сәйкес қозғалып отырады. √алактикалардың айналу периоды 50 ден 5000 миллион жылдар аралығында жатады. —онда SO және Sа тобындағы галактикалар жылдам ал S— және дұрыс емес галактикалар жай айналыс жасайды.

√алактиканың массалары олардың сыртқы бөл≥ктер≥н≥ң жылдамдықтарының нег≥з≥нде анықталады. Ѕұл тұрғыдан массаны бағалау үш≥н галактиканың айналысы болады деп есептейд≥.

—өйт≥п, центрге тартқыш үдеумен гравитаци€лық үдеуд≥ теңест≥р≥п, галактиканың массасын табуға болады:

ћұндағы сызықтық жылдамдық /айналыстың/, гравитаци€ тұрақтысы, R Ц галактиканың радиусы.

≈гер айналыс жылдамдығының центрге дей≥нг≥ қашықтыққа тәулд≥л≥г≥ белг≥л≥ болса, оңда галактикадағы массаның үлесу≥н табуымызға болады.

Ёллипст≥к галактикалардың массасын жоғарыда ұсынылған тәс≥л бойынша анықтай алмаймыз. Үйткен≥ олардың айналысын сипаттайтын сен≥мд≥ нәтижелер жоқтың қасы. —ондықтан массаны бағалау үш≥н ондағы жұлдыздардың ретс≥з жылдамдықтарының орта мән≥ алынады да, орта мәнн≥ң өз≥ галактика спектр≥ндег≥ сызықтардың ƒоплерл≥к ен≥ арқылы бағаланады. ћұнымен қатар галактикадағы жұлдыздың толық кинетикалық энерги€сы өз≥н≥ң потенциалдық энерги€сынан аз болу керек. Ѕұл шарт орындалмаған жағдайда қарастырып отырған жұлдызымыз галактиканы тастап кеткен болар ед≥. ќсыған байланысты теори€ б≥зге мынадай өрнек беред≥:

≈ң ≥р≥ эллипст≥к галактикалардың массалары  үн массасынан 1013 есе ал, ергежейл≥ галактикалардың массасы 106 есе көп болатының айтуға болады. —пиральды галактикалардың массасы 108Ц1012 есе ал, дұрыс емес галактикалар үш≥н 108Ц1010 есе  үн массасынан көп болады.

√алактикалардың жарқырауының өз≥ б≥рнеше жұлдыздық шамалар аралығында б≥р-б≥р≥нен өзгеше болып отырады. јтап айтқанда, өте жарық деген эллипст≥к галактиканың абсолют жұлдыздың шамасы €ғни , ал ергежейл≥ эллипст≥к галактикалар үш≥н / болады. —пиральды галактикалардың абсолют жұлдыздық шамасы нен ге дей≥нг≥ аралықта жатады. √алактикалар үш≥н тағы б≥р сипатты шама, ол олардың массасының жарқырауға қатынасы болып саналады / Ц масса мен жарқырау L  үн б≥рл≥г≥нде есептелед≥/. ќсы қатынас арқылы галактикадағы орналасқан жұлдыздар туралы белг≥л≥ қорытынды жасауымызға болады. ≈гер қарастырып отырған галактикамыз  үн си€қты жұлдыздардан тұратын болса, қатынас 1-ге тең болар ед≥. Ўындығын айтсақ бұл қатынас б≥рнеше б≥рл≥ктен жүзд≥кке дей≥нг≥ аралықтағы мәндерде байқалады. ћысалы /ћ«≤/ јндромеда галактикасының массасы , сонда болады, ал Үлкен ћагеллан Ѕұлтының /≤r-типт≥/ массасы  үн массасына тең, демек болады. ∆алпы жағдайда қатынас спиральдық және дұрыс емес галактикалар үш≥н эллипст≥к галактикалардык≥не салыстырғанда елерл≥ктей көп болады. ћұндай айырмашылықтың нег≥з≥нде бұл галактикалардың жұлдыздық құрамының өзгеше болатындығын түс≥нд≥ру≥м≥зге болады. Ёллипст≥к галактикаларда өте ыстық алып және жоғарғы алып жұлдыздар болмайды. ќлар нег≥з≥нен   және ћ классындағы сары, қызыл ергежейл≥ жұлдыздардан тұрады. јл, спиральды және дұрыс емес галактикаларда спектрл≥к ќ және ¬ класстарына жататын ыстық алыппен жоғарғы алып жұлдыздар өте көп болып кездесед≥.

√алактикалардың жұлдыздық құрамы туралы мағлұматты б≥з олардың спектр≥ арқылы да алуымызға болады. —онда дұрыс емес галактикалардың спектр≥ ј және F класындағы жұлдыздардың спектр≥ндей, спиральды галактиканың спектр≥ F және G класстарындағы жұлдыздардың спектр≥ндей, ал эллипст≥к галактиканың спектр≥ G және   класстарындағы жұлдыздың спектр≥ндей болатындығын көрем≥з. Ѕұдан б≥з спиральды және дұрыс емес галактикалардың құрамында ертерек спектрл≥к классқа жататын жұлдыздар салыстырмалы түрде көб≥рек болады да, ал эллипст≥к галактикалар соңғы спектрл≥к классқа жататын жұлдыздардан тұрады /б≥зд≥ң √алактикада си€қты сфералық жүйедег≥ жұлдыздар/





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2017-03-11; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 550 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ћогика может привести ¬ас от пункта ј к пункту Ѕ, а воображение Ч куда угодно © јльберт Ёйнштейн
==> читать все изречени€...

1858 - | 1842 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.008 с.