Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


 үн атмосферасының активт≥л≥г≥ және оның периоды 3 страница




ёпитер атмосферасының жоғарғы қабаттары осы планетаның көр≥нерл≥к диск≥с≥ болып табылады және бұл диск≥н≥ң бет≥нде экваторға паралель орналасқан, аралары ақшылтым облыстарымен бөл≥нген көптеген күреңқызыл (8-сурет) жолақтарды байқауға болады. ћұндай ақшылтым облыстар зоналар деп аталады. ёпитерд≥ң бет≥нде күреңқызыл жолақтармен б≥рге өлшемдер≥ әртүрл≥ дақтар да кездесед≥. ќлардың ≥ш≥ндег≥ ең үлкен≥н Үлкен Қызыл ƒақ деп атайды. Ѕойлық ұзындығы болатын осы Үлкен Қызыл ƒақ алғашқы рет 1878 жылы табылған. Ѕұл дақтың интенсивт≥л≥г≥ өзгермел≥ болып келед≥.

ёпитер дискасының жолақ құрылымы параллельдер бойымен бағытталған атмосферадағы желдермен түс≥нд≥р≥лед≥. ∆алпы атмосфера-

 

 

8-сурет. ёпитер

 

лық циркул€ци€ пол€рлық және экваторлық облыстарда  үннен алатын жылудың айырмашылығынан туындайды. √идродинамикалық ағындар  ориолис күш≥ әсер≥нен экваторға параллель қозғалады. ќсыған қосымша әртүрл≥ жылдамдықтағы гидродинамикалық ағындардың шегарасында конвективт≥к қозғалыстар байқалады.  онвективт≥к қозғалыс жоғары қарай қызғылт түст≥ затты шығарады. Қоңыр жолақтарда конвективт≥к қозғалыс күшт≥ болып олардың түс≥н≥ң интенсивт≥л≥г≥н арттырады. ёпитер атмосферасында циклондар пайда болады. ≤р≥ циклондар көп уақыт өм≥р сүред≥. Ѕүг≥нг≥ күндер≥ ёпитерд≥ң бет≥нде к≥ш≥рек б≥рнеше қызғылт дақтар бақыланады. Ёкваторға жақын орналасқан ек≥ жолақтың интенсивт≥л≥г≥ жоғары және ағынның жылдамдығы 100 м/с-ке жетед≥.

ёпитер атмосферасының құрамына келер болсақ, оның 77%-≥ сутег≥ден, ал 23%-не жақын гелиийден тұрады да, қалғаны метан мен аммиактың үлес≥не тиед≥. Ѕұлт қабатының жоғарғы шекарасында қысым 0,5 атм. ∆оғарғы бұлттар аммиак кристалдарынан тұрады да, төменг≥ бұлттардың құрамында мұз бен судың болуы ықтимал. ёпитер атмосфераның жоғарғы қабаттарының температурасы 130  -қа жақын. ѕланета атмосфераның төменг≥ қабаттарынан жоғарғы қабаттарда келет≥н жылу ағыны  үннен келет≥н жылу ағынынан 2 есе үлкен болғандықтан, жоғарғы қабаттардың температурасы күнд≥з-түн≥ өзгермейд≥.

ёпитерд≥ң атмосферасында күшт≥ дауылдар, циклондар жи≥ болып отырса, атмосфераның түнг≥ аймақтарында жарқыраған найзағай-лар мен пол€р шұғылалары (9-сурет) байқалып тұрады. ёпитер атмосферасындағы Үлкен Қызыл ƒақ антициклон болып табылады және оның айналасының периоды 6 тәул≥к.

9-сурет. ёпитердег≥ пол€рлық шұғылалар
Ѕақылау нәтижелер≥нен алынған деректер бойынша ёпитерд≥ң ≥шк≥ құрылысының үлг≥с≥ жасалған. Ѕұл үлг≥де массасының 72%-≥ сутег≥, 22%-≥ гелий, 6%-≥ ауыр элементтер

болып табылатын ёпитер планетасының атмосферасы 4-6 мың км тереңд≥кке дей≥н созылып жататындығы көрсет≥лген. 5 км тереңд≥ктег≥ гелий мен сутег≥н≥ң қоспасы түр≥ндег≥ газдың қысымы атм., ал оның температурасы ќсы тереңд≥кте газ бен сұйық өзара аралас күйде кездесед≥ де, одан төмен жатқан қабаттарда сутег≥ мен гелиийд≥ң сұйық күйге айналғандығы байқалады. Қысымы 3 млн.атм., температурасы 1100 болатын 24000 км тереңд≥ктег≥ қабаттарда сутег≥ металдық фазада кездесед≥. ƒиаметр≥ 8000-9000 км болатын ёпитер планетасының €дросы өте тығыз сұйық заттан тұрады да, оның құрамына сутег≥, гелий, тем≥р, никель енед≥. ядроның шекарасындағы қысым 20 млн.атм. болса, температурасы —. Қызған ≥шк≥ қабаттарынан жан-жаққа жылу ағыны таралып, планетаның жоғарғы қабаттарының температурасын арттырады.

ёпитерд≥ң магнит өр≥с≥н≥ң пайда болуы осы планетаның жылдам айналуы мен электр өтк≥зг≥ш қаб≥лет≥ жоғары сұйық ≥шк≥ қабаттарына байланысты болады. ѕланетаның магнит өр≥с≥н≥ң кернеул≥г≥н≥ң мән≥ шамамен 10 Ё, пол€рлығы жерд≥ң магнит өр≥с≥н≥ң пол€рлығына қарама-қарсы. ћагнит өр≥с≥н≥ң ос≥ планетаның айналу ос≥мен бұрыш жасайды. ёпитерд≥ң магнитосферасы 6 млн.км-ге дей≥н созылып, күшт≥ радиаци€лық белдеу 1,5-6 R зонада орналасады да, ол ёпитерд≥ң күшт≥ радиосәулелену көз≥ болып табылады.

ёпитерд≥ң 16 сер≥г≥ бар (10-сурет), солардың ≥ш≥ндег≥ »о, ≈вропа, √анимед,  аллисто деп аталатын ең ≥р≥ деген төртеу≥н 1610 жылы √алилео √алилей ашқан болатын. ѕланетаның осы аталған сер≥ктер≥ экватордың жазықтығында синхронды түрде және тура бағытта айналып қозғалады.

√анимед аумағы жағынан ћеркурийден үлкен, ал  алисто ћеркурийд≥ң өлшем≥ндей болады. ёпитерд≥ң қалған сер≥ктер≥н≥ң өлшемдер≥ 10-240 км. »о сер≥г≥н≥ң бет≥нде жалпы саны 7-ге тең актив жанар тауларының бар екенд≥г≥ анықталды. ѕланетадан ең алыс қашықтықта орналасқан 4 сер≥к кер≥ бағытта қозғалады, бұлар астероид белдеу≥нен тартылған денелер болуы ықтимал.

—атурн. —атурн Ц ёпитерден кей≥нг≥ ек≥нш≥ алып планета болып табылады және ол  үнд≥ 29,5 жыл ≥ш≥нде айналып өтед≥. ∆ер бет≥нен жүрг≥з≥лген бақылау-зерттеулер бұл планета жөн≥нде нақты мәл≥меттерге қол жетк≥зе қойған жоқ.

ƒейтұрғанмен, зерттеулер мен бақылаулардың нәтижелер≥н≥ң ≥ш≥нде 1670 жылы ’. √юйгенс ашқан планета сақинасының алатын орны ерекше. XIX ғасырда сақинаның ұсақ бөлшектерден құралатындығы жөн≥ндег≥ тұжырымды ƒж.ћаксвелл мен —.¬. овалевска€ теори€ жүз≥нде дәлелдеп көрсетт≥.

јҚЎ-тың Ђѕионер-2ї, Ђ¬о€джер-1ї және Ђ¬о€джер-2ї космостық аппараттары осы планета жөн≥нде б≥рқатар мәл≥меттерге қол жетк≥зд≥, дәл≥рек айтқанда осы аппараттардың көмег≥мен планета атмосферасының хими€лық құрамы мен активт≥л≥г≥н, айналу периодын, магнит өр≥с≥н≥ң кернеул≥г≥н≥ң шамасы анықталды. ќсылармен б≥рге планетаның жаңа сер≥ктер≥ мен сақиналарының ашылуы, бұл сақиналардың құрылысы мен “итан сер≥г≥н≥ң атмосферасының параметрлер≥ туралы мәл≥меттер белг≥л≥ болды.

Ѕұлт қабатының шекарасындағы —атурн планетасының экваторлық радиусы 60330 км, планетаның айналу периоды 10сағат 39 минут 15 секунд, ал планетаның сығылу шамасы 1:10. —атурнның массасы ∆ерд≥ң массасынан 95 есе үлкен, тығыздығы 0,71 , бет≥ндег≥ ерк≥н түсу үдеу≥н≥ң мән≥ 1100 , параболалық жылдамдығы 36,7 км/с. ѕланетаның айналу ос≥н≥ң көлбеул≥г≥ , оның айналмалы қозғалысы ёпитерд≥ң қозғалысына ұқсас және тура бағытта өтед≥.

—атурнның бет≥нде ондаған бұлт белдеулер≥, дақтар және ёпитерд≥ң Үлкен Қызыл дағына ұқсайтын басқа да объект≥лерд≥ байқауға болады. —атурн экваторындағы газ ағындарының жылдамдығы 480м/с немесе 1700 км/сағ. ќсы аталған мәл≥меттер планета атмосферасының активт≥л≥г≥н≥ң жоғары болатындығын айқындап отыр.

Ѕұлт қабаттарының жоғарғы шекарасындағы қысым 0,1 атм., температурасы - —. —атурнның ≥шк≥ қабаттарындағы жылу көз≥н≥ң ағыны  үннен келет≥н жылу ағынан 2,5 есе үлкен болатындықтан, планета атмосферасының температурасы жоғары болады. ѕланета атмосферасының 89%-≥ сутег≥ден, 11%-≥ гелийден құралады да, қалған бөл≥г≥не метан, аммиак, этан, ацетилен, фосфин енед≥. “емпература төмен болғандықтан метан сұйық күйде кездесед≥ де, —атурнның бұлттары нег≥з≥нен алғанда осы метанның тамшыларынан құралады.

ѕланетаның температурасы мен қысымы тереңд≥кке байланысты түрде артып отырады. —атурнның орташа облыстарында (h~0,5 R) температура мен қысымның мәндер≥ сәйкес≥нше —, 3 млн.атм. болады. ѕланетаның ≥шк≥ қабаттары сутег≥ мен гелийден құралады және бұл заттар сұйық күйде кездесед≥. “өменг≥ қабаттар металдық фазадағы, ал планетаның бет≥не жақын орналасқан қабаттар молекулалық күйдег≥ сутег≥ден құралады. —атурнның €дросының өлшем≥ аса үлкен және оның құрамы ауыр элементтерден тұрады.

 ернеул≥г≥ 0,5 Ё болатын —атурн планетасының магнит өр≥с≥ 23 R Ц қашықтыққа дей≥н созылып жатады. —атурнның б≥рнеше радиаци€лық белдеулер≥ бар, сондықтан да бұл планетаны күшт≥ радиотолдқындар көз≥ деп атауға болады.

ѕланетаның 17 сер≥г≥ бар. “итанды есептемегенде мұндай сер≥ктерд≥ң құрамының 60%-80% мұздан тұрады. ѕланета сер≥ктер≥н≥ң бет≥нен метеориттерд≥ң ≥здер≥н (кратерлер) айқын байқауға болады. япет деп аталатын планета сер≥г≥н≥ң бет≥ ақшыл және қара түстес ек≥ жарты шарға бөл≥нген. “итан  үн жүйес≥ндег≥ сер≥ктерд≥ң ≥ш≥нде үлкенд≥г≥ жағынан ек≥нш≥ орында тұрады және “итаннан басқа сер≥ктерд≥ң тығыз атмосферасы жоқ. “итан сер≥г≥н≥ң атмосферасының құрамы күрдел≥ және оның 85% азоттан, 12% аргоннан, 1% метаннан тұрады. ќсылармен қатар атмосфераның құрамынан этанды, ацетиленд≥ және молекулалық күйдег≥ сутег≥н≥ де кездест≥руге болады.“итанның бет≥ндег≥ температура қысым 1 атм. Қысым мен температураның осы көрсет≥лген мәндер≥нде “иттанның бет≥нде метан сұйық және қатты күйлерде де кездесед≥. Ѕұл жағдайдың өз≥ “итанның бет≥нде метан өзендер≥ мен жаңбырларының болатындығын толығымен растап отыр. ќлай болса, ∆ер бет≥нде судың алатын маңызы қандай болса, “итан бет≥нде метан сондай ерекшел≥кке ие болады. ∆ер бет≥нен жүрг≥з≥лген телескоптық бақылаулар —атурнның үш сақинасының болатындығы жөн≥ндег≥ мәл≥меттерге қол жетк≥зд≥, олар: сыртқы, жарқырауы орташа деңгейдег≥ ј, жарқырауы күшт≥ ¬ және ≥шк≥, жартылай мөлд≥р — сақиналары. ћұндай сақиналар планетаның экваторлық жазықтығында орналасады да, 60000 км қашықтыққа дей≥н созылып жатады және олардың әрқайсысының қалыңдығы 3 км-дей шамада болады. —ақиналардың аралығындағы (сақиналарды бөл≥п тұратын) кең≥ст≥кт≥ саңылау деп атайды және әрб≥р сақина өте ұсақ бөлшектер жиынтығынан құралған (11-сурет).

1983 жылы өткен ’алықаралық астрономи€лық съезд≥ң XVIII-ассамбле€сында соңғы кездег≥ ашылған жаңа сақиналар мен саңылаулардың аттары белг≥ленед≥: атап айтсақ, б≥рнеше саңылаулар Ёнке, √юйгенс, ћаксвелл,  овалевска€ деп аталатын болды. —атурн планетасының жоғарыда қарастырылып отырған 3-сақинасынан басқа D, E, F және G деп белг≥ленген сақиналардың да белг≥л≥ болды. D сақина —атурнға өте жақын орналасса, сақиналардың одан кей≥нг≥ алыстау рет≥ төмендег≥дей болады:

D, C, B, A, F, G, E.

—атурнның ең алыс орналасатыны - ≈ сақинасы, оның ара қашықтығы 90000 км. ≈ сақинасының тығыздығы —атурнның Ёнцелад сер≥г≥н≥ң орбитасы бағытында артады. F сақинаның структурасы (құрылымы) өзгермел≥ келед≥. ¬ сақинасында радиалдық элементтерд≥ң болатындығы анықталды және бұл элементтер Ђспицаларї деп аталады. —онымен б≥рге, бұл сақинада Ђспицаларменї байланысты болатын импульсты түрдег≥ радиосәулеленуд≥ң де бар екнд≥г≥ белг≥л≥ болды.

 

11-сурет. —атурнның түнг≥ бет≥ және сақиналары.

 ассини аппараты түс≥рген бейне

”ран, Ќептун.

”ран мен Ќептун Ц ёпитер мен —атурннан кей≥нг≥ алып планеталар болып табылады және олар физикалық табиғаты жағынан аталып еткен алдыңғы планеталарға ұқсас келед≥.

”ранның радиусы 26200 км, массасы кг, тығыздығы . ѕланетаның айналу периоды және оның өз ос≥нен айналуы қозғалысы кер≥ бағытта болады экваторының көлбеул≥г≥ .

”ранның атмосферасының құрамына келсек, оның 15% гелийд≥ң, 2% метанның қалғаны сутег≥н≥ң үлес≥не тиед≥. јтмосфераның ең жоғарғы қабаты сутег≥ден тұрады және осы қабаттың күнд≥зг≥ жартысының температурасы 750  , түнг≥ жартысыныңк≥ 1000  . Ѕұлт қабаттарында экваторға паралель болатын ағындарды да кездест≥руге болады. ѕол€рлық облыстардағы ағындардың жылдамдығы 700км/сағ болса, экваторлық ағындардың жылдамдығы 300 км/сағ.

12-сурет. —ақиналы ”ран
”ран планетасының магнит өр≥с≥н≥ң кернеул≥г≥ 0,5 Ё, пол€рлығы жерд≥ң магнит өр≥с≥ кернеул≥г≥н≥ң бағытына қарама-қарсы бола алады. —онымен б≥рге магнитосферасы өте қалың келед≥ және радиаци€лық белдеулер сутег≥н≥ң иондары мен электрондардан құралады.∆ерден жүрг≥з≥лген бақылаулар нәтижелер≥ бойынша анықталған ”ран планетасының 5 сер≥г≥нен басқа оның 10 сер≥г≥н≥ң болатындығы анықтала-

ы. јмериканың Ђ¬о€джер-2ї космостық аппараты осы сер≥ктерд≥ң ≥ш≥ндег≥ ең ≥р≥лер≥н≥ң сурет≥н түс≥р≥п, жерге ж≥берд≥. ќсы суреттерге қарап отырып, сер≥ктерд≥ң бет≥нде метеорит кратерлер≥н≥ң, би≥к таулар мен терең сайлардың бар екенд≥г≥ жөн≥нде белг≥л≥ б≥р тұжырым жасауға болады. јйта кетет≥н тағы б≥р нәрсе, қарастырылып отырған сер≥ктерд≥ң ≥ш≥ндег≥ ең ≥р≥ дегендер≥н≥ң формасы шар тәр≥зд≥ болып келед≥.1977 жылы ”ран планетасының 9 сақинасы анықталса, Ђ¬о€джер-2ї маңайында жүрг≥з≥лген зерттеу жұмыстарының нәтижес≥нде тағы да 2 сақина белг≥л≥ болды (12-сурет).

≈нд≥г≥ жерде Ќептун планетасын қарастырайық. –адиусы 24764 км, массасы ∆ерд≥ң массасынан 17 есе үлкен және тығыздығы болатын Ќептун планетасының айналуы тура бағытта өтед≥, айналу периоды .2 және планета экваторының көлбеул≥г≥ .

Ќептунның атмосферасының құрамы сутег≥ мен гелийден, 1% шамасындағы метаннан құралады. јтмосфераның қалыңдығы 3-5 мың км, оның түб≥ндег≥ қысым 200атм. болса, жалпы атмосфераның температурасы 59,3  . Ќептунның ≥шк≥ қабаттарынан механизм≥ әз≥р белг≥с≥з жылу ағыны тарайды. Ђ¬о€джер-2ї аппараты түс≥рген суреттерден планета диск≥с≥ндег≥ қара түст≥ экваторлық белдеу мен параллелдег≥ ек≥ жалпақ жолақты анық көруге болады және олардың қысымы 1,2-1,3 атм. ѕланетаның бет≥нен Үлкен қара дақ деп аталатын объект анықталған және ол алып антициклон болып табылады. ѕланета атмосферасында өте үлкен жылдамдықпен қозғалатын (2200 км/сағ) метеорологи€лық объект≥лер≥ бар, жоғарғы қабаттарда кездесет≥н дымқыл тұман планета диск≥с≥н≥ң шет≥нде доға тәр≥здес болып көр≥н≥п және ол нег≥з≥нен алғанда этан, ацетилен, этилен болып табылады. ќсы бұлттардың табиғаты әл≥ де болса жете зерттелмеген≥мен, ол жөн≥нде б≥ршама теори€лық болжамдар айтуға болады.

Ќептунның магнит өр≥с≥ ”ран планетасының магнит өр≥с≥не ұқсас болғанымен, кернеул≥г≥ 2 есе аз. –адиаци€лық белдеулердег≥ зар€дталған бөлшектерд≥ң концентраци€сы , ал бұл шама ”рандағыдан 3 есе, ёпитерд≥к≥нен есе кем екенд≥г≥ белг≥л≥.

Ѕасқа планеталар си€қты, Ќептунның құрамына 4 сақина енед≥ дегенмен, сақиналар саны 5-еу деген болжамдар да бар. ѕланетаның ең сыртқы сақинасының құрамында тығыздығы жоғары және тұйықталмаған Ђарқаї деп аталатын детальдарды кездест≥ре аламыз. ћұндай детальдардың орнықтылығы жөн≥ндег≥ мәл≥меттер осы кезге дей≥н белг≥с≥з болып отыр.

Ќептунға ∆ер бет≥нен жүрг≥з≥лген бақылау жұмыстарының нәтижес≥нде планетаның “ритон, Ќереида деп аталатын ек≥ сер≥г≥ анықталса, Ђ¬о€джер-2ї аппаратының планета маңында жүрг≥з≥лген зерттеулер≥ тағы да 6 жаңа сер≥ктер жөн≥ндег≥ мәл≥меттерге қол жетк≥зд≥. ќсы сер≥ктер≥н≥ң ≥ш≥нде ең ≥р≥с≥н≥ң диаметр≥ 400 км және ол ѕротеус деп аталады да, қалған сер≥ктер≥н≥ң өлшемдер≥ 50-190 км.  осмостық аппараттар түс≥р≥лген суреттерден планетаның ұсақ сер≥ктер≥ дұрыс емес беттер≥н метеорит кратерлер≥ қаптаған денелер түр≥нде болатындығын көруге болады. —онымен б≥рге, мұндай сурет мәл≥меттерден “ритонның бет≥н≥ң тег≥с емест≥г≥н және оның бет≥нде кратерлер мен таулардың бар екенд≥г≥н байқау қиын емес. “ритонның атмосферасы толығымен азоттан тұрады, қысымы 15 мкбар және бұлттар мен тұман байқалады. ѕол€рлық аймақта 50 шақты газ гейзерлер≥ бар.

—ұрақтары: 1. ѕланеталардың физикалық ерекш≥л≥ктер≥. 2.јтмосферасы, бетт≥к рельеф.3.—ер≥ктер≥. 4.—ақиналары. 5. үн жүйес≥ планеталарындағы өм≥р туралы проблемалар. 6.ѕланеталарды космостық станци€ лар арқылы зерттеуд≥ң нәтижелер≥. 7.ѕланеталардың физи-калық сипаттамасы бойынша ек≥ топқа бөл≥ну≥, әрб≥р топтағы планеталардың өз≥нд≥к ерекш≥л≥ктер≥. 8. ≥ш≥ планеталар, олардың ашылу тарихы. 9.јстероидтың айналу периоды, массасы, өлшемдер≥. ќрбиталарының ерекш≥л≥ктер≥. ≈рекше қызықты астероидтер.

Ўы лекци€.  ометалар. —ыртқы түр≥.  ометалардың орбиталары. Қысқа периодты және ұзақ периодты кометалар.  ометалардың құрылымы, €дросы, басы және құйрығы.  ометалардың жарықталу механизм≥.  ометалардың және комета құйрықтарының ыдырауы. ≈рекше қызықты кометалар.  ометалардың пайда болу гипотезасы.ћетеорлы шоғырдың пайда болуы. ћетеорлық ағындар және олардың радианттары. Ѕолидтер. ћетеориттер, олардың классификаци€сы. ћетеориттерд≥ң хими€лық құрамы және физи-калық табиғаты. ћетеориттерд≥ң жасын анықтау. ≈рекше қызық метеориттер. «одиакалық жарық.

 ≥ш≥ планеталар. ћарс пен ёпитер орбиталарының аралығындағы кең≥ст≥кте астероидтар деп аталатын көптеген ұсақ денелер қозғалып жүред≥. Ѕұл денелерд≥ң астероидтар деп аталуы олардың жұлдыз тектес нүктел≥к объект≥лер≥ түр≥нде болуымен тығыз байланысты.

јстероидтар ең алғаш 1801 жылы 1-қаңтарда »тали€лық астроном ƒж.ѕиацци ашты және осы ашылған аспан денес≥не ÷ерера[2] деген ат бер≥лд≥. 1802 жылы наурыз айында ѕаллада деп аталатын астероид белг≥л≥ болды. “елескоптық бақылау тәс≥л≥мен 1891 жылға дей≥н осындай 320 объект ашылды. ‘отографи€лық әд≥спен ашылған астероидтар саны өте көп болғанымен, олардың ≥ш≥ндег≥ орбитасы белг≥лер≥н≥ң саны 2300. Ѕ≥р қызықтығы, алғашқы анықталған астероидтар ежелг≥ грек мифологи€сындағы кей≥пкерлерд≥ң аттарымен аталса, одан кей≥нг≥лер≥не гүлдерд≥ң, елдерд≥ң, қалалардың, обсерватори€лардың, әйг≥л≥ оқымыстылар мен көрнект≥ адамдардың аттары бер≥л≥п отырды. ÷ерера, ѕаллада, ¬еста, Ѕредихина, √лазенапи€, ¬ладилена си€қты әйел аттары бер≥лген астероидтармен б≥рге јдонис, јполлон, √еркулес, Ёрот си€қты ер адамның аттары бер≥лген және басқа астероидтармен салыстырғанда өз≥нд≥к ерекшел≥ктер≥мен көр≥нет≥н аспан денелер≥н жоғарыдағы айтылмаған ойымызға дәлел рет≥нде қарастырып отырмыз. Қаз≥рг≥ кездер≥ астероидтардың әрқайсысына ретт≥к сан (номер) бер≥лген.

∆оғарыда айтылып өт≥лгендей, астероидтардың 98% ћарс пен ёпитерд≥ң орбиталарының аралығындағы кең≥ст≥кте қозғалады және олардың әрқайсысының  үнге дей≥нг≥ орташа қашықтығы 2,06-4,30 а.б. аралғында, әрб≥р астероидтың орбитасының эксцентриситет≥ 0,10-0,20 аралығында жатады да, көлбеул≥ктер≥ аспайтындай болып келед≥.

Ѕасқалармен салыстырғанда өзгеше орбиталарға ие болатын астероидтар төмендег≥ кестеде келт≥р≥лген.

 

јстероид а (а.б) е i q (а.б) Q (а.б)
»кар 1,08 0,826 0,19 1,97
√ермес 1,29 0,474 0,68 1,90
Ёрос 1,46 0,223 1,13 1,79
јдонис 1,97 0,778 0,44 3,50
√анимед 2,66 0,540 1,22 4,10
√идальго 5,82 0,656 2,00 9,64

 

 өптеген астероидтардың жарқырауы . јстероидтар өлшемдер≥ к≥ш≥ болатын аспан денелер≥ және олардың формалары дұрыс емес болып келед≥. ќсындай аспан денелер≥н≥ң ≥ш≥ндег≥ ең ≥р≥лер≥ ÷ерера (l ~1000 км). ѕаллада (l ~610 км), ¬еста (l ~540 км) және √иге€ (l ~450 км) болса, 14 астероидтардың өлшем≥ 250км-ден жоғары да, қалғандарының өлшемдер≥ 1 км-ден аз болатын аспан денелер≥ астероидтар емес метеороидтер деп аталады.

јстероидтардың өлшемдер≥н≥ң әртүрл≥ болуы олардың массасының да әрқалай шамада екенд≥г≥н≥ң б≥рден-б≥р дәлел≥ болып табылады. ћысалы, ÷ерераның массасы кг болса, √ермест≥к≥ кг. јстероидтардың орташа тығыздықтары оның хими€лық құрамына тәуелд≥ болады. “ас астероидтардың орташа тығыздығы , ал тем≥р-никель жүйес≥нен тұратын астероидтардың орташа тығыздығы 7 - .





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2017-03-11; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 790 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ћюди избавились бы от половины своих непри€тностей, если бы договорились о значении слов. © –ене ƒекарт
==> читать все изречени€...

2202 - | 1996 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.042 с.