Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


√алактикалардың түрлер≥ және олардың құрылысы




Ѕ≥зд≥ң √алактикадан /Құс жолы/ тыс орналасқан көптеген жұлдыздық жүйелер Ц галактикалар бар екенд≥г≥ астрономи€лық зерттеулерд≥ң нег≥з≥нде анықталып отыр. ќлардың құрамына енет≥н жұлдыздардың саны да, б≥зд≥ң √алактикадағы жұлдыздар санынан кем түспейд≥ /100-деген миллиард шамасында/. —ондықтан галактикалардың құрылысы мен олардың кең≥ст≥к бойынша үлесу≥н зерттеу мәселес≥н≥ң Әлемн≥ң барлық бөл≥ктер≥н≥ң эволюци€лық даму заңдылығын меңгеруде, б≥луде шешуш≥ роль атқаратындығы б≥зге күмән келт≥рмейт≥нд≥г≥ белг≥л≥.

Қаз≥рг≥ үлкен телескоптармен бақыланатын галактикалардың, саны миллиардтан саналады. Ѕ≥рақ, олардың азғана бөл≥г≥не статистикалық талдау жасалып каталогке енд≥р≥лд≥. Ѕұл тұрғыдан б≥з толық 4 томдық Ѕ.ј.¬оронцов-¬ель€миновтың басшылығымен жасалған Ђ√алактикалардың морфологи€лық каталог≥нї атап ету≥м≥зге болады. Ѕұл каталогте жұлдыздық шамасы 10m,1-нен жарық болатын 30000 галактикалар туралы мағлұматтар келт≥р≥лген.

√алактикалардың сыртқы көр≥н≥с≥ сан алуан болғанымен, оларды б≥рнеше нег≥зг≥ түрлерге б≥р≥кт≥руге болады.

√алактикаларды сыртқы көр≥н≥с≥ бойынша алғаш классқа бөлуд≥ 1925 жылы јҚЎ оқымыстысы Ё.’аббл ұсынады. ќл ұсыныс бойынша галактикалар төрт түрге бөл≥нед≥: эллиптикалық /элипист≥/ /≈/, спиральд≥ /S/, линза тәр≥зд≥ (SO) және дұрыс емес галактикалар.

2-сурет. Ёллиптикалық галактикалар
Ёллиптикалық галактикалар /≈/ айқын шекаралығы жоқ эллипсоид немесе доңгелек /шар/ формада болады. Ѕұл топтағы галактикалар көр≥нерл≥к сығылу

шамасына тәуелд≥ ≈0-ден ≈7-ге дей≥н 8 қосымша типке бөл≥нед≥ (2 сурет).

, мұндағы және галактиканың үлкен және к≥ш≥ жарты өстер≥.

ќлардың жарықтылығы шеттер≥нен центрге қарай б≥ркелк≥ артып отырады да, ≥шк≥ құрылысы болмайды.

—пиральд≥ галактикалар / S/ Ц ең көп кездесет≥н және құрлысы жағынан €дромен б≥рнеше тармақтардан түратын объект≥лер болады (1 сурет). Ѕұған б≥зд≥ң √алактикамен б≥зге ең жақын орналасқан јндромеда тұмандығы да жатады.

1-сурет. —пиральды галактика
—пиральдар ек≥ типт≥ түрге бөл≥нед≥. ќлардың б≥реу≥нде /б≥зд≥ң √алактикаға Ұқсас болатындық-тарында /спиральды тармақтар т≥келей галактиканың орталығынан шығып жатады. ћұндай спиральды SA әр≥п-

тер≥мен белг≥леу қабылданған. јл ек≥нш≥лер≥нде тармақтар галактика-

ның ≥шк≥ денес≥нен шығады да ек≥ спираль тармақтар б≥р б≥р≥мен ортақ дене арқылы қосылғандай болып көр≥нед≥. —ондықтан оларды қыйылысқан спиральдар деп атап S¬ символымен белг≥лейд≥.

—пиральды галактикаларды өз≥н≥ң спиральды құрылысының даму дәрежес≥не қарай ажыратып классқа бөлген кезде S таңбасына а,в,с,d, әр≥птер≥ қосылып жазылады. ћысалы, Sа жүйес≥ жақсы қалыптасқан тарамдардан тұратын спиральды галактиканы сипаттайды. —өйт≥п неғұрлым спиральды құрылыстың дамуы кұшт≥рек болса, солғұрлым галактиканың орталық тығыздалған аймағының мөлшер≥ аз бола беред≥. √алактикалардың спиральды тармақтары нег≥з≥нен жұлдыздар пайда болатын аймақтар болып саналады.

Ёллиптикалық және спиральды галактиклардың аралығында линза тәр≥здес /SO/ галактикалар жатады. ћұндай галактикалардың белг≥л≥ құрылысы болмайды, б≥рақ, олардың жарықтылығы линза тәр≥здес €дроның центр≥нен шет≥нде қарай сатылы түре өзгер≥п отырады (3 сурет).

ƒұрыс емес галактикаларға айқын €дролары жоқ және айналыс симметри€сы анықталмаған жүйелер жатады. Ѕұған мысал рет≥нде ≤ символымен белг≥ленет≥н б≥рге ең жақын түст≥к жарты шарда орналасқан Үлкен ћагеллан бұлтын /ҮћЅ/ және  ≥шк≥ ћагеллан бұлтын / ћЅ/ жатқызуымызға болады.

 

3-сурет. Ћинза тәр≥здес галактика

 

ƒұрыс емес галактикаларға өз≥нд≥к ерекше формалары бар пекул€рлы галактикаларды да жатқызамыз. ќлардың ≥ш≥нде-диск тәр≥здес, сақиналы, ассиметри€лы және формалы галактикалар болады. ћұнымен қатар өзара әсерлесет≥н галактикалар да болады. ќларды өз алдына жеке классқа бөлем≥з. Ѕұлар нег≥з≥нен қос галактикалар болып кездесед≥. «ерттелген галактикалардың шамамен 25 % эллиптикалық, 50% спиральды, 20% аралық, ал 5% дұрыс емес галактикалар болып отыр.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2017-03-11; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1800 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

—тудент может не знать в двух случа€х: не знал, или забыл. © Ќеизвестно
==> читать все изречени€...

1870 - | 1483 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.012 с.