Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


 үн атмосферасының активт≥л≥г≥ және оның периоды 2 страница




јйдың қыртысының қалыңдығы 50-60 км, 1000 км тереңд≥кке дей≥н манти€ орналасады, ал айдың €дросының диаметр≥ 1500 км-ден аспайды. јйдың центр≥нде қысым 6 атм, температура зат қатты күй≥нде қалған. јйдың магнит өр≥с≥ жоқ.

Ѕақылаушы көз≥не јй жарқыраған ақшыл-сарғыш дөңгелек болып көр≥нед≥. Ѕ≥рақ јйдың шағылдыру қаб≥лет≥ өте төмен.  өр≥нерл≥к диапазонда јйдың сфералық альбедосы 0,06 болады. —фералық альбедо деп барлық бағытта шағылған жарық ағынының түскен жарық ағынына қатынасын айтады. —онымен б≥рге айдың альбедосы толқын ұзындығына тәуелд≥ болады. ќлай болса, шын мән≥нде айдың түс≥ қызғылт. ∆арық облыстардың шағылдыру қаб≥лет≥ қараңғы облыстардан 2-3 есе көп. ≈ң жарық аудандар түскен ағынның 20% шағылдырады.

јй бет≥н≥ң жылу өтк≥зг≥ш қаб≥лет≥ жерд≥ң құмының жылу өтк≥зг≥ш қаб≥лет≥ндей төмен болады. —ол себептен айдың бет≥ндег≥ топырақ күнн≥ң сәулелер≥н≥ң түсу≥не байланысты күнд≥з қызып, түнде суыйды, ал 40 см тереңд≥кте қабаттың температурасы — жет≥п тұрақты болады. ќдан төмен орналасқан қабаттарда температура б≥рте-б≥рте қысыммен артады.

јйдың бет≥н≥ң күрдел≥ рельеф≥н зерттеп  үн жүйес≥ндег≥ алғашқы миллиард жыл ≥ш≥нде жүрген процестерд≥ анықтауға болады. јйдың пайда болуы аккреци€ құбылысымен түс≥нд≥р≥лед≥. јйдың қыртысы ерте пайда болған, ал манти€ның заты балқыған күйде болғандықтан, айда өте көптеген жанар таулар атқылап, айдың қыртысында көптеген кратерлер пайда болған. ќсымен б≥рге айдың бет≥не түсет≥н метеоритт≥к денелер б≥рте-б≥рте азайып, јйдың тең≥здер≥ тег≥с болды және жанар таулардың интенсивт≥л≥г≥ төмендед≥. јйдың бет≥н≥ң рельеф≥ соңғы 3 миллиард жылда ешқандай өзгер≥стерге ұшыраған жоқ.

—ұрақтары: 1. ∆ер туралы жалпы мәл≥меттер. 2.∆ер массасын анықтау. 3.∆ерд≥ң ≥шк≥ құрылымын анықтау әд≥стер≥. 4.∆ер құрылымы жайында қәз≥рг≥ көзқарас. 5.∆ер атмосферасының құрылымы және құрамы. 6.ћагнитосфера, ∆ерд≥ң радиаци€лық белдеулер≥. 8. үн жүйес≥ндег≥ үлкен планеталардың нег≥зг≥ сипаттамалары:  үннен арақашықтықтары, айналу периодтары, өлшемдер≥, массалары, тығыздықтары т.с. б.

 

 

19-шы лекци€. ѕланеталардың физикалық ерекш≥л≥ктер≥. јтмосферасы, бетт≥к рельеф. —ер≥ктер≥. —ақиналары.  үн жүйес≥ планеталарындағы өм≥р тура-лы проблемалар. ѕланеталарды космостық станци€ лар арқылы зерттеуд≥ң нәтижелер≥. ѕланеталардың физи-калық сипаттамасы бойынша ек≥ топқа бөл≥ну≥, әрб≥р топтағы планеталардың өз≥нд≥к ерекш≥л≥ктер≥.  ≥ш≥ планеталар, олардың ашылу тарихы. јстероидтың айналу периоды, массасы, өлшемдер≥. ќрбиталарының ерекш≥л≥ктер≥. ≈рекше қызықты астероидтер.

ћеркурий. ћеркурий  үнге ең жақын және жер тобындағы планеталардың ең к≥ш≥с≥. ћеркурийд≥ң радиусы 2440 км, массасы 3,3× кг, орташа тығыздығы 5,42 г/ , альбедосы 0,06. ћеркурийд≥ң бет≥нде ерк≥н түсу үдеу≥ 372 , параболалық жылдамдық 4,3 км/с. ѕланетаның гравитаци€лық өр≥с≥н≥ң қуаты аз болғандықтан тығыз атмосфера болмауы керек. ќсымен б≥рге планетаның фазаларының бет≥н≥ң рельеф≥н≥ң анық болуынан ћеркурийде атмосфера жоқ деп есептеуге болады. —онда да спектрл≥к зерттеулер гелий және неон бар екенд≥г≥н анықтады. јтмосфераның тығыздығы өте аз: планетаның бет≥нде газдың концентрацис€ы , ∆ерд≥ң атмосферасының 700 км би≥кт≥ктег≥ концентраци€сындай.

ѕланетаның  үнге жақындығынан және бұрыштық өлшем≥н≥ң аздығынан ∆ер бет≥нен бақылау көп мәл≥меттер бермед≥. “ек ғарыштық дәу≥р басталысымен планетааралық станци€ларды ұшыруымен ћеркурий туралы мәл≥меттер көбейд≥. јҚЎ-тың Ђћаринер-10ї планетааралық станци€сы осы денен≥ң 233000 км және 7340 км қашықтықтағы түс≥р≥лген фототелевизи€лық кеск≥ндемес≥н 1974 жылы 29 наурызда ∆ерге жетк≥зд≥. ќсы фотографи€лар ћеркурий јйға ұқсас екенд≥г≥н көрсетт≥.

јҚЎ-тың MESSENGFR атты планетааралық зонды 6-қазан 2008 жылы планетаның бет≥нен 200 км қашықтықта өт≥п ∆ерге 1200 фото кеск≥ндемелер≥н (3-сурет) және планетаның қашықтығындағы күн жел≥н≥ң

 

3-сурет. ћеркурий. ћеркурий бет≥

 

параметрлер≥, магнит өр≥с≥н≥ң кернеул≥г≥мен актмосфера құрамы жөн≥ндег≥ мәл≥меттерд≥ жетк≥зд≥. ћеркурийд≥ң бет≥нде диаметрлер≥ 50 м- 200 км болатын көптеген кратерлер кездесед≥.  ейб≥р кратерлерд≥ң айналасында ақшыл сәулелер, орталарында центрл≥к төбеш≥ктер бақыланады.  ратерлермен б≥рге көптеген тау жоталары, төбелер, терең сайлар, би≥к жарлар бақыланады.  өптеген кратерлерге ұлы адамдардың ес≥м≥ аталды (ѕушкин, Ћермонтов, „айковский..). Қатқан лава кейб≥р кратерлерд≥ң түб≥н басып, таудың етектер≥нде де байқалады. јйдағыдай қара ойпат жерлер кездеспейд≥, тек диаметр≥ 1300 км  алорис тең≥з≥нде кратерлерд≥ң саны аз, б≥рақ түб≥ тег≥с емес, көптеген жырақтармен т≥л≥н≥п тұр. ћеркурийд≥ң бет≥н≥ң рельеф≥ жанар таулардың атқылауымен толық түс≥нд≥р≥лед≥.

–адиолакаци€лық бақылаумен ћеркурийд≥ң айналу периоды анықталған. ћеркурий өз ос≥нен тура бағытта 58,65 тәул≥кт≥ң ≥ш≥нде айналады. ѕланетаның  үнд≥ б≥р айналып қозғалуына 88 тәул≥к керек. —онда ћеркурийдег≥ күн тәул≥г≥н≥ң ұзақтылығы 176 жер тәул≥г≥ немесе ћеркурийд≥ң жылымен есептегенде ек≥ жыл созылады. ќсы планетада  үнн≥ң шығуы мен батуының аралығында 1 жыл өт≥п, түн≥ де б≥р жыл созылады. ћеркурийд≥ң айналу ос≥ өз≥н≥ң орбитасының жазықтығына перпендикул€р деп есептеуге болады, себеб≥ ћеркурий экаваторының орбита жазықтығымен жасайтын бұрышы .

ѕланетаның экаваторлық аймағы күнд≥з дей≥н қызып, түнде дей≥н суыйды. Ѕ≥рақ планетаның бет≥н≥ң жылу өтк≥зг≥ш қаб≥лет≥ төмен болғандықтан б≥рнеше дм тереңд≥кте температура жет≥п өзгермейд≥.

ћеркурийд≥ң магнит өр≥с≥ бар. ћагнит өр≥с≥н≥ң кернеул≥г≥ ∆ерд≥ң магнит өр≥с≥н≥ң, кернеул≥г≥нен 100 есе аз. ћагнитт≥к дипольд≥ң ос≥ планета ос≥мен бұрыш жасайды. ќсыдан планетаның тығыз €доросы бар екенд≥г≥ анықталған, €дроның радиусы 1900 км. ћеркурийд≥ң сер≥к

Ўолпан. Ўолпан ек≥нш≥ үлкен планета,  үнд≥ , өз ос≥нен ,16 айналады. ѕланетаның массасы кг, радиусы 6052 км, орташа тығыздығы , бет≥ндег≥ ерк≥н түсу үдеу≥ , параболалық жылдамдығы 10,4 км/с. Ўолпан планетасының экваторы орбита жазықтығымен бұрыш жасайды. ѕланетаның бет≥нде  үн тәул≥г≥н≥ң ұзақтылығы . 1761 жылы ћ.¬.Ћомоносов Ўолпан планетасының атмосферасын ашты. ѕланетаның радиусы, массасы, атмосферасының қуаты ∆ер планетасына ұқсастығын көрсетед≥. Ѕ≥рақ, соңғы 25 жылда жүрг≥з≥лген радиолокаци€лық бақылаулармен космостық зерттеулер осы көзқарасты жоққа шығарды. ѕланета туралы көптеген мәл≥меттер Ђ¬енераї аталған совет автоматтық планетааралық станци€лардың зерттеулер≥нен анықталады. ќсындай автоматтық станци€лардың траектори€лары бойынша планетаның массасы, ал радиолокаци€лық бақылаулардан Ўолпанның радиусы анықталып, Ўолпанның атмосферасының хими€лық құрамымен термодинамикалық параметрлер≥ Ђ¬енераї станци€ларынан планетаның атмосферасына түс≥р≥лген аппараттардың көмег≥мен табылды.

Ўолпанның қатты денес≥н≥ң құрылысы ∆ерд≥к≥не ұқсас болып қыртыс, манти€, €дроға бөл≥нед≥.

Ўолпанның бет≥н≥ң рельеф≥ радиолокаци€лық бақылаулардың нәтижес≥нде жақсы зерттелген. ѕланетаның бет≥ ∆ер, јй беттер≥мен салыстырғанда тег≥с келсе де, геологи€лық актив планета екенд≥г≥н айқындайды. Ўолпанның бет≥нде көптеген тау жоталары, сақиналы таулар, жартастар, жарықтар байқалады. “аулы аудандар планетаның бет≥н≥ң 8% алып, »штар, јфродита елдер≥, јльфа платосы, Ѕета облысы деп аталған. “аулы аудандардың өлшемдер≥ үлкен болса да, би≥кт≥ктер≥ 1,5-5 км-ден аспайды. ћысалы, јльфа платосы 100 км-ге дей≥н созылып, ең би≥к жерлер≥ орташа деңгейден 2,5 км би≥кт≥кке көтер≥лед≥. »штар ел≥ндег≥ ћаксвелл деп аталған таулардың би≥т≥г≥ 8 км болады. ѕланеталық ойпаттары оның бет≥н≥ң 27% ауданын алады. —олардың ≥ш≥ндег≥ ең ≥р≥с≥н≥ң диаметр≥ 2500 км, тереңд≥г≥ 2 км, өз≥не јтлантида деген атау бер≥лген. Ўолпанның қалған бет≥ би≥к емес тау жоталарымен басылған тег≥с дала. “аулы аудандарда көптеген сақиналы кратерлер кездесед≥. Ѕұл кратерлер не жанар таулардың, не метеориттерд≥ң туындылары, олардың диаметрлер≥ 30-160 км тереңд≥ктерд≥г≥ 500 м дей≥н жетед≥. јраларында ≥р≥ кратерлер кездесед≥. ћысалы, ћейтнер кратер≥н≥ң диаметр≥ 300 км, тереңд≥г≥ 1 км болады, ал јфродита ел≥н≥ң оңтүст≥г≥нде орналасатын “аис кратерд≥ң диаметр≥ 260 км. Ѕета ауданының етег≥н≥ң диаметр≥ 800 км, төбес≥н≥ң диаметр≥ 80 км жан жағына қатқан лава ағынан пайда болған сәулелер таралған жанар тау болып шықты. ѕланетаның экваторында тереңд≥г≥ 2 км, ен≥ 150км, ұзындығы 1500км болатын сай орналасқан. ќсындай сайлармен жарықтар планетаның ≥шк≥ қабаттарында жүрет≥н тектондық процестер активт≥ болатындығын көрсетед≥ (4-сурет).

Ўолпан атмосферасының хими€лық құрамы мынандай болады. Ќег≥зг≥ компонентт≥ көм≥рқышқыл газ () Ц 96%, кей≥нг≥лер≥ азот () Ц 3%-4%, оттег≥ () Ц 0,01 %, су буы () Ц 0,003% болып табылды. јтмосфераның 250км би≥кт≥ктен жоғарғы қабаттарында и≥ст≥ газ (), атомдық оттег≥ (O), сутег≥ (H), гелий (He) қосымшалары кездесед≥.

ѕланетаның бет≥ндег≥ температура 735  , атмосфералық қысым 90 атм. ѕланета атмосферасындағы температураның би≥кт≥кпен өзгеру≥

 

4-сурет. Ўолпан. ∆анар тау

 

(1-сурет) б≥р≥нш≥ 55 км тұрақты болып, тропосфера қабатының қалыңдығы 55 км болатындығын көрсетед≥. “ропосферада жылу энерги€сын тасымалдау ек≥ түрл≥ әд≥спен, €ғни конвекци€ және сәулелену жолдарымен жүрг≥з≥лед≥. “емператураның тәул≥кт≥к және енд≥л≥к өзгеру≥ шамалы болып, сезондық өзгер≥стер≥ т≥пт≥ де байқалмайды.

Ўолпан планетасының бет≥мен атмосфераның төменг≥ қабаттарының температурасының жоғары болуы парник эффект≥с≥мен түс≥нд≥релед≥. яғни, көр≥нерл≥к диапазондағы  үнн≥ң сәулелену≥ атмосферадан жұтылмай өт≥п планетаның бет≥мен атмосфераның төменг≥ қабаттарын қыздырады. Қызған қабаттардан жылу ағыны жоғары қарай көтер≥лгенде, көм≥р қышқыл газы инфрақызыл сәулеленуд≥ жақсы жұтады, сондықтан атмосфераның төменг≥ қабаттарында температура жоғары болады. ѕланетаның бет≥нен көтер≥лгенде температура және қысым төмендейд≥. 10км би≥кт≥кте температура , қысым 27 атм., ал 80 км би≥кт≥кте температура , қысым 0,02 атм. дей≥н аза€ды.

50км би≥кт≥кте 70 км би≥кт≥кке созылатын планетаның бұлт қабаттары үш бөл≥кке бөл≥нед≥. Ѕұлт қабаттарының тұтас болмайтындығы айқын көр≥нед≥. “≥пт≥ ең төменг≥ тығыз қабаты ∆ер бет≥ндег≥ жең≥л тұмандай болады. ∆оғарғы бұлттар күк≥рт қышқылы () тамшыларынан құрылған, кейб≥р ғылыми зерттеулерд≥ң нәтижелер≥ бойынша бұл бұлттарда хлор қоспаларының болуы мүмк≥н.

Ўолпан атмосферасында ауа ағындары байқалған және олардың жылдамдықтары төменг≥ қабаттарда 1м/c болса, бұлт қабаттарында 100-140 м/с дей≥н жетед≥.

Ўолпан атмосферасының 150км би≥кт≥ктег≥ қабатында электрондық концентраци€ жетед≥. Ѕұл қабаты ионосфера деп аталады.

ѕланетаның аспанының түс≥ қызғылт-сары болады, себеб≥ атмосферада қысқа толқын ұзындықтағы жарық жақсы жұтылады. јтмосфера күн жарығының 76% шағылдырады, сонда да планетаның жарықталынуы жетк≥л≥кт≥. ∆ердег≥ жең≥л бұлтты жазғы күндердег≥ндей болады.

Ўолпанның сер≥ктер≥ жоқ. ћагнит өр≥с≥н≥ң кернеул≥г≥н≥ң жоғарғы шег≥ жерд≥к≥нен 10000 есе кем.

ћарс. ћарс ∆ерден кей≥нг≥ планета.  үнд≥ , өз ос≥нен 24 сағат 37 минутта айналады. ѕланетаның экваторы орбита жазықтығына бұрыш жасағандықтан жердег≥дей жыл меpг≥лдер≥н≥ң алмасуы болады. ћарстың массасы кг, радиусы 3390км, тығыздығы , бет≥ндег≥ ерк≥н түсу үдеу≥ 373 , параболалық жылдамдық 5,2 км/с.

∆ер сек≥лд≥ ћарс планетасы б≥рнеше қабаттарға, демек €дро, манти€, қыртыс, атмосфераға бөл≥нед≥. ћарстың ≥шк≥ құрылысы жөн≥нде нақты мәл≥меттер әл≥ де жоқ. “еори€ жүз≥нде ћарстың тем≥р €дросының радиусы 960 км, тығыздығы 5-8 г/ , манти€ның қалыңдығы 2526 км, қыртысының қалыңдығы 100 км деп есептейд≥. ћарстың қатты денес≥ нег≥з≥нен тем≥р және күк≥рт қоспаларынан тұрады.

∆ер тәр≥зд≥ ћарс  үнд≥ айналып қозғалағанда ек≥ теңесумен ек≥ тоқыраудан өтед≥. јралығында уақыт мерз≥мдер≥ көктем, жаз, күз, қысқа сәйкес болады. ћарс орбитасының созыңқы болуынан әртүрл≥ жыл мезг≥лдер≥н≥ң ұзақтылығы әртүрл≥ келед≥. —олтүст≥к жарты шарда көктем күзден 52 тәул≥к ұзағырақ болады. ћарс  үнге жақындағанда (перигелийде) оның күн түскен бет≥ндег≥ температурасы афелийдег≥ден (алыстағы жағдайдан) жоғары. —ол себептен солтүст≥к жарты шардағы күз бен қыс оңтүст≥ктег≥ден жұмсағырақ болады. ћарстың бет≥ндег≥ атмосфералық қысым 3-10 мб, ал атмосфераның орташа тығыздығы (35 км би≥кт≥ктег≥ жер атмосферасының тығыздығы).

ћарс бет≥н≥ң температурасы жыл мезг≥л≥мен енд≥кке байланысты болады. Ёкваторлық зонаның күнд≥зг≥ ең жоғарғы температурасы . јқшыл облыстардың температурасы көрш≥ қараңғы аудандард≥к≥нен төмен болады. “үнг≥ температура жетед≥. —олтүст≥к полюс аймағында жазғы температура - , қысқы температура - , оңтүст≥к полюс аймағында температураның мән≥ жазда - , қыста - болады.

ћарс планетасының атмосферасының тығыздығы аса үлкен емес, б≥рақ өз≥ 20000км би≥кт≥кке дей≥н созылады. ѕланетаның бет≥нен 25-30 км би≥кт≥кке дей≥н тропосфера орналасады, тропосферадағы температураның градиент≥ . ќдан жоғары 100 км би≥кт≥кке дей≥н температурасы жетет≥н стратомезосфера қабаты жатады. 250 км би≥кт≥кке дей≥н температурасы дей≥н артқан мезосфера орналасып, одан жоғары қабат экзосфера болады. ≈ң соңғы қабат тек сутег≥ден құрылып ћарс атмосферасының сутег≥ тәж≥ болып табылады. ћарстың атмосферасы нег≥з≥нен көм≥рқышқыл газы () Ц 95%, аргон (Ar) Ц 1,6%, оттег≥ () Ц 0,13% құрылған. ћарс атмосферасындағы су буы жер бет≥ндег≥ шөл даланык≥нен 100-200 есе кем.

ћарс атмосферасында ақшыл бұлттар, тұмандар бақыланады. Өте би≥к бұлттар конденсаци€ланған көм≥рқышқыл газынан құрылады. —у бұлттары 20 км төмен≥рек би≥кт≥кте орналасады. ћарс атмосферасындағы шаң-тозаң бар, сол себептен атмосфераның түс≥ сарғыш келед≥. ћарста шаң дауылдары жи≥ кездесед≥. ќлардың жылдамдықтары 50-60 км/сағ., бөлшектер≥н≥ң диаметрлер≥ 1 микрон.

ћарстың ландшафты жердег≥ таулы шөлдерге ұқсас. —олтүст≥к жарты шарда орташа деңгейден 1-3 км төмен орналасқан сайлы (5-сурет) аудандарға бай болса, оңтүст≥к жарты шары кратерлерлер≥ көп үстүрттер болады. ѕланетада би≥к таулар өте көп, соның ≥ш≥ндег≥ ең би≥г≥ (27 км) ќлимп деп аталған (6-сурет).  өптеген жанар таулардың формалары конус

 

5-сурет. ћарс.  аньон

 

 

6-сурет. ћарс. ќлимп тауы

 

тәр≥зд≥, б≥рақ олар сөнген жанар таулар екенд≥г≥ анық байқалады. ћарстыңы кратерлер≥н≥ң болуы метеориттерд≥ң планетамен соқтығысуы, б≥рақ олар айдык≥мен салыстырғанда тег≥стеу болып келед≥ (жел, судың әсер≥). ћарстың бет≥нде көптеген жарықтар, каньондар, сынықтар бар. —олармен қатар құм төбелер≥ кездесед≥.

Ғарыштық аппараттар ћарстың бет≥н≥ң сипаттамалары жөн≥нде өте ауқымды мәл≥меттер жинады. ћыңдаған фотокеск≥ндерд≥ јҚЎ-тың Ђћаринер-9ї, Ђ¬икинг-1ї, Ђ¬икинг-2ї, Ђћарс-√лобал-—ервейорї, ——–ќ-ның Ђћарс-5ї орбиталды аппараттар жерге жетк≥зд≥. ћарстың бет≥нде 1976 ж. Ђ¬икинг-1,2ї, 1997 ж. Ђћарс-ѕасфайндерї, 2008 ж. Ђ‘ениксї, Ђ—пиритї, Ђќппортьюнитиї жұмыс ≥стед≥. ќсылардың көмег≥мен жерде ћарстың бет≥н≥ң ауданының 40% фотокеск≥ндер≥ зерттелд≥. ћарстың топырағының хими€лық, физикалық талдауы жасалып, ћарс планетасының бет≥нде ерте замандарда су бар екенд≥г≥ айқындалады (7-сурет).

 

7-сурет. ћарс.  ратерд≥ң жары

 

ћарстың пол€рлық аймақтары қатқан мұздан құрылып диаметрлер≥ 300 км Ц 1000 км жетед≥. Ѕұл пол€рлық облыстардың аудандары жаздыгүн≥ кем≥п, қыста артады. ћарстың қыртысындағы қатқан су жетк≥л≥кт≥, толық мұздың массасы кг, осы мұз ер≥п, ћарстың бет≥н су жабатын болса, ћарс мұхиттарының тереңд≥г≥ жүздеген метр болады.

 ернеул≥г≥ магнит өр≥с≥н≥ң пол€рлығы жерд≥ң магнит өр≥с≥н≥ң пол€рлығына қарсы болады.

ћарстың ‘обос және ƒеймос аталаған ек≥ сер≥г≥ 1877 жылы ашылған. ќлардың орташа диаметрлер≥ 22 км және 12 км. ‘обос планетаны периодпен 9400 км қашықтықта айналады. ƒеймостың орбитасының үлкен ос≥ 23500 км, периоды . ‘обостың периоды ћарстың айналу периодынан қысқарақ болғандықтан, ол батыста шығып, шығыста батады. ћарстың сер≥ктер≥н≥ң формалары дұрыс емес, ал беттер≥нде көптеген метеориттерд≥ң ≥здер≥ қалған.

ёпитер. ёпитер планетасы  үн жүйес≥не енет≥н планеталардың ең үлкен≥ болып табылады және оның қазақша атауы Ц ≈секқырған. ѕланетаның массасы ∆ерд≥ң массасынан 318 есе үлкен. “елескоптық бақылаулардың нәтижелер≥ ёпитерд≥ң диск≥с≥ сопақ, сығылуы жоғары екнд≥г≥н көрсет≥п отыр. ѕланетаның сығылуы төмендег≥ өрнекпен анықталынады, €ғни

α=

мұндағы және - планетаның экваторлық және пол€рлық радиусы.

ёпитерд≥ң сығылуы 1:16 болады. ќсымен б≥рге, оның тағы да мынандай сандық сипаттамаларын көрсетуге болады: экваторлық радиусы Ц 71400 км, орташа тығыздығы - , бет≥ндег≥ ерк≥н түсу үдеу≥ Ц , параболалық жылдамдығы Ц 60,4 км/с. ѕланетаның экваторының көлбеул≥г≥ айналыс тура бағытта болады. ёпитерде жыл мезг≥лдер≥н≥ң алмасуы байқалмайды.

ѕланетаның сығылуының үлкен болуы, оның жылдам айналуымен түс≥нд≥р≥лед≥. ѕланетаның тура бағыттағы өте жылдам айналысы б≥р тект≥ емес: әртүрл≥ енд≥ктег≥ белдеулерд≥ң жылдамдықтары әрқалай. ёпитер белдеулер≥н≥ң ≥ш≥нде ең жылдам айналатыны Ц экваторлық белдеу, оның периоды .5 болса, орташа енд≥ктег≥ белдеуд≥ң айналу периоды .7.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2017-03-11; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 693 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

—лабые люди всю жизнь стараютс€ быть не хуже других. —ильным во что бы то ни стало нужно стать лучше всех. © Ѕорис јкунин
==> читать все изречени€...

1967 - | 1879 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.05 с.