Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


јурулары




2.1. √»ѕќ“јЋјћ”—-√»ѕќ‘»« ∆Ү…≈—≤Ќ≤Ң јЌј“ќћ»я—џ ћ≈Ќ ‘»«»ќЋќ√»я—џ

 

√ипофиз Ц сына тәр≥зд≥ сүйект≥ң түр≥к ерш≥г≥н≥ң гипофизарлы ойығында орналасқан ≥шк≥ секреци€ без≥ (2.1сурет). √ипофиз массасы 0,5Ц0,7 г, өлшемдер≥ 1,3 х 0,6 х 1,0 см, б≥рақ өлшемдер≥ адам жасы мен жынысына байланысты өзгеру≥ мүмк≥н (ер адамдармен салыстырғанда әйел адамдарда үлкендеу). √ипофизд≥ ек≥ бөл≥кке бөлуге болады: алдыңғы (аденогипофиз) және артқы (нейрогипофиз). јденогипофиз үш түрл≥ жасушалардан құралады: хромофилдер тобын құрайтын ацидофильд≥, базофильд≥ жасушалар және хромофобтар.

—урет 2.1. √ипофиз (жоғарыдан қарағанда)

—урет 2.1. √ипофиз- √ипофиз «адн€€ мозгова€ артери€- јртқы ми артери€сы Ѕазил€рна€ артери€- Ѕазил€рлы артери€ ¬ерхн€€ мозжечкова€ артери€- ∆оғарғы мишық артери€сы √лазной нерв-  өз нерв≥ «адн€€ соединительна€ артери€- јртқы жалғастырушы артери€ ƒиафрагма седла- ≈рш≥к дифрагмасы ¬нутренн€€ сонна€ артери€- ≤шк≥ ұйқы артери€сы ¬ерхн€€ гипофизарна€ артери€- ∆оғарғы гипофизарлы артери€ ¬оронка гипофиза- √ипофиз құйғысы «рительный нерв-  өру нерв≥ √ипофизарные вены- √ипофизарлы веналар  авернозна€ часть внутренней сонной артерии- ≤шк≥ ұйқы артери€сының кавернозды бөл≥г≥ отвод€щий нерв- Әкетет≥н нерв кавернозный синус-  авернозды синус

 

 

јцидофильды (эозинофильды) жасушалар өсу гормоны (Ө√; соматотрофтар) мен пролактин (лактотрофтар), базофильды жасушалар Ч тиреотропты гормон (““√; тиреотрофтар), адренокортикотропты гормон (ј “√, кортикотрофтар), сонымен қатар гонадотропиндер (гонадотрофтар): фолликулстимулдеуш≥ (‘—√) және лютеиндеуш≥ (Ћ√) гормонды өнд≥ред≥. ’ромофобты жасушалар хромофилдер дифференцирленет≥н жасушалар көз≥ рет≥нде қарастырылады.

Ќейрогипофизде гипоталамустың супраоптикалық €дроларынан паравентрикул€рлы €дроларына баратын гипоталамус-гипофизарлы жолдың талшықтары а€қталады. Ќейросекреторлы жасушалардың аксондары аксовазальды синапстармен а€қталады және олар арқылы нейрогипофизге гипоталамус €дроларында өнд≥р≥лет≥н вазопрессин (антидиурезд≥к гормон) және окситоцин кел≥п түсед≥.

јденогипофиз эндокринд≥ жүйен≥ң басты реттеуш≥с≥ болып табылады. ќдан бөл≥нет≥н гормондар (Ћ√, ‘—√, ““√, ј “√) шеткер≥ эндокринд≥ бездерд≥ң қызмет≥н реттейд≥: қалқанша без≥, бүйрек үст≥ без≥, гонадалар. јл басқа гормондар (Ө√, пролактин) мүшелер мен нысана-т≥ндерге т≥келей әсер көрсетед≥.

√ипоталамус бас миы нег≥з≥нде орналасқан, алдынан көз жүйкес≥н≥ң қиылысымен, артынан мамилл€рлы денемен, бүй≥р≥нен көз жүйкелер≥мен шектесед≥. √ипоталамдық аймақты жоғарыдан бас миының ≤≤≤ қарыншасы шектейд≥. ≈ресек адамда гипоталамус массасы шамамен 4 г құрайды. Өтк≥зг≥ш жолдар гипоталамусты көрш≥ бас миының құрылымдарымен тығыз байланыстырады. √ипофиз бен гипоталамус арасындағы өзара байланыс портальды жүйе арқылы ≥ске асады. √ипофизд≥ң портальды жүйес≥не б≥р≥нш≥л≥к капилл€рлы тор к≥ред≥, ол арқылы гипоталамустың аркуатты, вентромедиальды және паравентрикул€рлы €дроларының аксондарының терминальды бөл≥ктер≥мен байланысады. Ѕ≥р≥нш≥л≥к капилл€рлар шоғыры гипофизарлы а€қша бойымен гипофизд≥ң алдынғы бөл≥г≥не жет≥п, портальды көктамырларға кел≥п жиналады да, ек≥нш≥л≥к капилл€рлы торға бөл≥нед≥. ≈к≥нш≥л≥к капилл€рлы тордың синусоидтары гипофизд≥ң алдынғы бөл≥г≥не гормондармен байытылған қанды тасымалдайтын әкетет≥н көктамырларға жиналып, жүйел≥к қанайналымға қосылады. Қаз≥рг≥ таңда белг≥л≥ гипоталамус гормондары сәйкес тропты гормондардың әсер≥н күшейтет≥н (рилизинг-гормоны, либериндер) және тежейт≥н (статиндер) болып ж≥ктелед≥, алайда бұл б≥р либерин (статин)-б≥р гипофиз гормоны деген ұғымға сай келмейд≥. ћысалы, тиролиберин ““√ және пролактин өнд≥р≥лу≥н ынталандырады, ал гонадолиберин Ћ√ мн ‘—√-ға ортақ рилизинг-гормон болып табылады, соматостатин √– мен ј “√ секреци€сын тежейд≥.

ѕролактин Ч ақуызды гормон, басты физиологи€лық қызмет≥- лактаци€ны қамтамасыз ету. Ѕаланы ем≥зу үрд≥с≥ пролактин секреци€сын ынталандырады. √ипоталамуста синтезделет≥н дофамин пролактин секреци€сының басты ингибиторы болып табылады.

Өсу гормоны (Ө√, соматотропин) Ч бауырда өсу гормоны ықпалынан синтезделет≥н инсулин тәр≥зд≥ өсу фактор-1 (»“‘-1) арқылы т≥ндер мен мүшелерге әсер көрсетет≥н полипептидт≥ гормон. Ө√ жас балалар мен жасөсп≥р≥мдерде сүйектерд≥ң ұзына бойына өсу≥н ынталандырады (нег≥з≥нен ұзын түт≥кт≥ сүйект≥). —онымен қатар, Ө√ ақуыз синтез≥н және азоттың ағзада сақталуын ынталандырады, липолизд≥к және натрийуретикалық әсер көрсетед≥. јғзаға Ө√ физиологи€лық мөлшер≥н енг≥зу қысқа әсерл≥ инсулин тәр≥зд≥ әсер (гликеми€ны төмендетед≥), кей≥н контринсул€рлы әсер беред≥. Ө√ синтез≥ мен секреци€сы ек≥ гипоталамустық нейропептидтермен реттелед≥- Ө√ рилизинг-гормоны (соматолиберин, Ө√-–√) және соматостатин. “әул≥к бойы Ө√ деңгей≥ қан сарысуында төмен болады, шың дәрежеге тек тағам қабылдағаннан кей≥н жетсе, деңгей≥ ұйқы кез≥нде үдемел≥ түрде жоғарылайды. Өс≥п келе жатқан балаларда Ө√ интегральды тәул≥кт≥к өнд≥р≥лу≥ ересек адамдармен салыстырғанда жоғары болады.

Ћютеиндеуш≥ гормон (Ћ√) аналық бездерде овул€ци€ны және тека жасушалармен адрогендерд≥ң синтез≥н ынталандырады, ал аталық бездерде Ћейдиг жасушаларымен тестостерон өнд≥р≥лу≥н реттейд≥.

‘олликуластимулдеуш≥ гормон (‘—√) аналық бездерде гранулеза жасушаларының өсу≥н және эстроген секреци€сын ынталандырады, ал аталық бездерде тестостеронмен б≥рге сперматогенезд≥ ынталандырады (5.1.және 6.1 бөл≥мд≥ қараңыз).

јдренокортикотропты гормон (ј “√, кортикотропин) бүйрек үст≥ без≥н≥ң қыртысты затында кортизол мен андрогендер өнд≥р≥лу≥н ынталандырады (4.1 бөл≥мд≥ қараңыз).

“иреотропты гормонның (““√) басты қызмет≥ қалқанша без гормонының синтез≥н және секреци€сын ынталандыру және тиреоциттерге трофикалық әсер көрсету болып табылады (3.1 бөл≥мд≥ қараңыз).

Ќейрогипофиз - гипоталамустың супраоптикалық және паравентрикул€рлы €дроларының аксондарынан тұратын, дербес автономды жүйе.

¬азопрессин (аргинин-вазопрессин, антидиурезд≥к гормон, јƒ√) 9 аминқышқылдан тұратын ақуыз. јƒ√ рецепторлары бүйрек нефрондарының дистальды түт≥кшелер≥нде орналасады, оның белсену≥ су реабсорбци€сының күшею≥не әкелед≥. ‘изиологи€лық жағдайда јƒ√ секреци€сы гипоталамустың осморецепторларымен реттелед≥: қан сарысуының гиперосмол€рлығы јƒ√ секреци€сын ынталандырады. —онымен қатар, гиповолеми€ және артери€лық гипотензи€ јƒ√ секреци€сын т≥келей емес ынталандырушылар болып табылады.

ќкситоцин вазопрессин сек≥лд≥ 9 аминқышқылдан тұрады, б≥рақ одан ек≥ аминқышқылының қалдықтарымен ерекшеленед≥. ќкситоцин жатыр бұлшықет≥не әсер ету арқылы оның жиырылу күш≥н күшейтед≥, нәтижес≥нде босану кез≥ндег≥ және босанудан кей≥нг≥ жатыр жиырылуын қамтамасыз етед≥. ќкситоцин сүт бездер≥ альвеолаларының миоэпителиоциттер≥н≥ң жиырылуын ынталандырып, сүт жолдарына сүтт≥ң түсу≥не жағдай жасайды. ќкситоцин секреци€сының физиологи€лық ынталандырушысы әйел жыныс жолдарының кеңею≥ мен ем≥зу болып табылады.

 

2.2. √»ѕќ“јЋјћ”—-√»ѕќ‘»« ѕј“ќЋќ√»я—џћ≈Ќ —џ–Қј““јЌҒјЌ Ќј”Қј—“ј–ƒџ «≈–““≈” Әƒ≤—“≈–≤

 

2.2.1. ‘изикалық зерттеу әд≥стер≥

 

√ипоталамус-гипофиз патологи€сының клиникалық көр≥н≥с≥ өз≥н≥ң алуан түрл≥л≥г≥мен ерекшеленед≥, сондықтан бұл патологи€мен сырқаттанған науқастарға арнайы физикалық зерттеу әд≥стер≥ қолданылмайды. —оған қарамастан, диагноз қою үш≥н клиникалық көр≥н≥с жөн≥ндег≥ мәл≥меттерд≥ң маңызы зор.

 

2.2.2. «ертханалық зерттеу әд≥стер≥

 

√ипофизарлы гормондар өнд≥р≥лу≥н≥ң бұзылыстарын диагностикалау мақсатында жи≥ гормондардың базальды деңгей≥н анықтайды, сирек жағдайда функционалдық сынақтар қолданылады (2.1 кесте). Қаз≥рг≥ таңда гипоталамус гормондарының деңгей≥н зерттеуд≥ң ешқандай клиникалық маңызы жоқ.

 

2.1 кесте. √ипоталамус-гипофиз ауруларының зертханалық диагностикасы

 

√ормон Өн≥мд≥л≥г≥н бағалау
“апшылық јртық бөл≥ну
Ө√ »нсулинд≥ гипогликеми€мен сынама. “аңертең ашқарынға глюкозаның, Ө√ және кортизолдың базальды деңгей≥ бағаланады.  өктамырға қысқа әсерл≥ инсулин енг≥з≥лед≥ (0,1Ц0,2 Ѕ–/кг). √ликеми€ның даму көр≥н≥с≥нде (< 2,2 ммоль/л) қалыпты жағдайда Ө√ мөлшер≥ 5 мкг/л, кортизол Ц 500 нмоль/л жоғары болады »“‘-1* деңгей≥н анықтау Ө√-н≥ң базальды деңгей≥н анықтаумен салыстырғанда ақпаратты. ќральды глюкозатолерантты сынама (ќ√“—): таңертең ашқарынға 75 г глюкоза бер≥лед≥, Ө√ мөлшер≥ 30-минуттық интервалмен 150 минут бойы бағаланады, қалыпты жағдайда ол 0,5 мкг/аса төмендейд≥  
““√ ““√ мен “4 гормондарының базальды деңгейлер≥н≥ң б≥рдей төмендеу≥  азуистикалық сирек кездесет≥н патологи€ (““√↑,“4↑)
Ћ√, ‘—√ Ћ√, ‘—√ және жыныс гормондарының базальды деңгейлер≥ төмендейд≥  азуистикалық сирек кездесет≥н патологи€
ј “√ »нсулинд≥ гипогликеми€мен сынақ (жоғарыға және 4 бөл≥мд≥ қараңыз) Үлкен және к≥ш≥ дексаметазон сынақтары (4 бөл≥мд≥ қараңыз)
ѕролактин  өп жағдайларда патологи€лық маңызды емес ѕролактинн≥ң базальды деңгей≥ жоғарылайды

 

*»“‘-1 Ц инсулинтәр≥зд≥ өсу факторы

 

2.2.3. јспаптық зерттеу әд≥стер≥

 

√ипоталамус-гипофиз аймағын визуализаци€лау мақсатында қолданылатын аспаптық әд≥стерге рентгенокраниографи€, компьютерл≥ томографи€ ( “) және магнитт≥-резонансты томографи€ (ћ–“) жатады. Қосымша зерттеу әд≥стер≥не көру алаңдарын анықтау (периметри€) жатады, бұл зерттеу әд≥с≥ гипофизд≥ң макроаденомасымен сырқаттанған науқастарға, сонымен қатар көру қызмет≥ бұзылып, жабыспалармен асқынған нейрохирурги€лық араласудан кей≥нг≥ науқастарға тағайындалады.

√ипофизд≥ң интраселл€рлы ≥с≥ктер≥н≥ң рентгендиагностикасы түр≥к ерш≥г≥н≥ң өлшемдер≥н анықтауға нег≥зделед≥. Қалыпты жағдайда түр≥к ерш≥г≥н≥ң өлшемдер≥ тең: сагиттальды Ч 12Ц15 мм, вертикальдыЧ 8Ц9 мм (2.2 сурет).

 

—урет 2.2.  линовидна€ пазуха- —ына тәр≥зд≥ қуыс √ипофизарна€ €мка-√ипофиз шұңқыры —пинка седла- ≈рш≥к жотасы «адневерхн€€ стенка носовой полости- ћұрын қуысының артқы жоғарғы қабырғасы Ѕугорок седла- ≈рш≥к төмпеш≥г≥ √лазодвигательный нерв-  өз қимылдатқыш нерв «адний наклонный отросток- јртқы еңкейген өс≥нд≥ ѕередний наклонный отросток- јлдыңғы еңкейген өс≥нд≥ «рительный перекрест-  өру қиылысы

 

2.2 сурет. –ентгенкраниографи€:

а Ч түр≥к ерш≥г≥н≥ң рентгенографи€лық бағдарлары;

б Ч қалыпты жағдайдағы түр≥к ерш≥г≥н≥ң рентгенограммасы

 

√ипофизд≥ң үлкен аденомалары түр≥к ерш≥г≥ өлшемдер≥н≥ң үлғаюына, к≥ребер≥с≥н≥ң кеңею≥не, сына тәр≥зд≥ сүйек өс≥нд≥лер≥н≥ң ж≥ң≥шкер≥п, қысқаруына, түб≥н≥ң тереңдеу≥не, ерш≥к арқасының бұзылуына, ек≥ контурлы болуына (б≥р немесе ек≥ кеск≥нн≥ң нақты болмауы) әкелед≥, дегенмен бұл ешқандай диагностикалық қиындықтар тудырмайды (2.3 сурет). “үр≥к ерш≥г≥н≥ң шекарасынан аспайтын гипофиз микроаденомаларының рентгенограммаларында ешқандай өзгер≥стер анықталмайды.

√ипофизд≥ визуализаци€лаудың аса қымбат емес және ақпаратты әд≥стер≥н≥ң б≥р≥ -  “. ƒегенмен,  “ қолдануына кеск≥нн≥ң жазықты сипаты, сүйект≥к құрылымдардан тарайтын кедерг≥лер, рентгенологи€лық тығыздығы цереброспинальды сұйықтыққа немесе қалыпты ми т≥н≥не жақын шағын патологи€лық түз≥л≥стерд≥ ажырату кез≥ндег≥ қиындықтар кедерг≥ келт≥ред≥.

√ипофиз бен гипоталамусты визуализаци€лау әд≥с≥ рет≥нде, сонымен қатар гипоталамус-гипофизарлы аймақтағы түз≥л≥стерд≥ң топикалық диагностикасы мақсатында ћ–“ қолданылады (2.4сурет). ћ–“ гипофизде дамыған азғантай өзгер≥стерд≥ң өз≥н, ≥с≥ктерд≥ң, кисталардың, қан құйылулардың кистозды компоненттер≥н анықтауға мүмк≥нд≥к беред≥. ћ–“-да сүйек т≥ндер≥ мен түрл≥ тұздардың шөгу≥ анықталмайды.

 

—урет 2.3. √ипофиз макроаденомасы кез≥ндег≥ бассүйек рентгенограммасы

 

—урет 2.4. √ипоталамус-гипофиз аймағының магнитт≥-резонансты томографи€сы

а Ч қалыпты жағдайда (сагиттальды проекци€);

б Ч гипофиз макроаденомасы (сагиттальды проекци€)

 

 онтрасты заттарды қолдану ћ–“-ның диагностикалық мүмк≥нд≥ктер≥н арттырады. ћ–“-ның нег≥зг≥ артықшылығы- сәулел≥к жүктемен≥ң болмауы, €ғни науқасты б≥рнеше рет динамикалық бақылау мүмк≥нд≥г≥н≥ң болуында.

 

2.3. √»ѕќ“јЋјћ”—-√»ѕќ‘»« ј…ћјҒџЌџҢ √ќ–ћќЌјЋ№ƒџ-Ѕ≈Ћ—≈Ќƒ≤ ≈ћ≈—  ӨЋ≈ћƒ≤ “Ү«≤Ћ≤—“≈–≤ ћ≈Ќ »Ќ‘»Ћ№“–ј“»¬“≤ Ү–ƒ≤—“≈–≤

 

√ипоталамус-гипофиз аймағының патологи€лық өзгер≥стер≥н≥ң бұл тобына гормональды-белсенд≥ емес аденомалар, краниофарингиомалар, сирек гистиоцитоз ’, саркоидоз сек≥лд≥ инфильтративт≥ аурулар, сонымен қатар киста, гемангиома, ганглионевринома, гамартома және т.б. сек≥лд≥ көлемд≥ түз≥л≥стер жатады.

√ипофизд≥ң гормональды-белсенд≥ емес аденомалары (√√Ѕ≈ј) гипофизарлы гормон гиперсекреци€сының клиникалық көр≥н≥стер≥нс≥з дамитын гипофиз аденомасы. Ётиологи€лары бойынша ерекшеленет≥н бұл үрд≥стерд≥ң барлығын ұқсас клиникалық көр≥н≥стер мен синдромдардың болуы б≥р≥кт≥ред≥ (кесте 2.2).

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-01-29; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 990 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ќачинать всегда стоит с того, что сеет сомнени€. © Ѕорис —тругацкий
==> читать все изречени€...

445 - | 367 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.037 с.