Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


ƒемокритт≥ң атомист≥к ≥л≥м≥




Ёлеаттардың көтерген мәселелер≥не Ёмпедокл мен јнаксагорға қарағанда басқаша жауап берген Ћевкипп пен ƒемокрит болды.

≈гер б≥р≥нш≥лер ƒүниен≥ң нег≥здер≥н құрайтын әртүрл≥ сападағы стихи€лар, заттардың тұқымдары т.с.с. деген тұжырымға келсе, Ћевкипп пен ƒемокрит өздер≥н≥ң атом жөн≥ндег≥ ≥л≥мдер≥нде ƒүниен≥ң нег≥з≥нде жатқан сандық жағынан әртүрл≥ ұсақ бөлшектер жөн≥ндег≥ ≥л≥мдер≥н ұсынады.

Ћевкипп (V б.ғ.д.) ћилетте туғанымен, Ёле€ға кел≥п, өз ≥л≥м≥н таратады. ƒемокрит (460 б.ғ.д. туған) Ћевкипт≥ң шәк≥рт≥ болған.

Ћевкипп пен ƒемокрит ғылымға атом ұғымын, әр≥ қарай бөл≥нбейт≥н, көзге көр≥нбейт≥н, өте ұсақ, сапасыз, тек қана б≥т≥м≥, көлем≥ жағынан б≥р-б≥р≥нен айырмашылығы бар ұсақ бөл≥нектерд≥ ұсынады.

јтомистер бейболмыс өм≥р сүрмейт≥н≥н қолдады, өйткен≥ б≥рдеме ƒүниеге келгенде, бар ұсақ бөлшектерд≥ң қосындысынан пайда болады, ал ол бөлшектер тарай бастаса, ол зат құриды. Әрине, атомдар қозғалуы үш≥н кең≥ст≥к керек, сондықтан олар ƒүниен≥ орасан зор қуыс рет≥нде карады. ≈гер б≥з кең≥ст≥ктен атомдарды алып тастасақ, онда ештеңе жоқ, тек қуыс кана қала беред≥. ќлай болса, ештеңе өм≥р сүред≥.

ƒүниедег≥ атомдардың саны шекс≥з болғаннан кей≥н, кең≥ст≥к те шекс≥з, өйткен≥ шектелген кең≥ст≥кке шекс≥з атомдар сыймас ед≥. ƒүниен≥ң кең≥ст≥ктег≥ шекс≥зд≥г≥ уақыттың да мәңг≥л≥г≥н, қозғалыстың да бастауының жоқтығын мойындауға мәжбүр етед≥.

јтомистика ƒүниен≥ң пайда болуын қозғалыс арқылы түс≥нд≥ред≥ (б≥р≥нш≥ сатыда). јлғашында атомдар кең≥ст≥кте ешқандай тәрт≥пс≥з түрде өм≥р сүред≥. ќлар оны күнн≥ң көз≥ түскен кездег≥ үй ≥ш≥нде сәулеге шалынып көзге көр≥нет≥н, қалқып жүрген өте ұсақ шаңмен салыстырады. ≈к≥нш≥ сатысында ауыр салмақты атомдардың жең≥л бөлшектермен соқтығысуының нәтижес≥нде пайда болатын дауылға ұқсас қозғалыс туады. Ѕүл Ђдауылдаї б≥р-б≥р≥не ұқсас атомдар басқалардан бөл≥н≥п, ƒүние өм≥рге келед≥.

Үш≥нш≥ атомдардың қозғалысы - ол заттың бет≥ндег≥ өте жең≥л атомдар. ќлар заттан ұшып, б≥зд≥ң түйс≥ктер≥м≥зге әсер≥н тиг≥з≥п, и≥ст≥ тудырады.

јтомистерд≥ң айтуына карағанда, 4 стихи€ның атомдары әртүрл≥. ќттың атомдары ең к≥ш≥ және дөңгелектеу болып келед≥, қалған атомдарының б≥т≥м≥ кубқа ұқсайды. ќлардың ≥ш≥ндег≥ ең к≥ш≥с≥ ауаны құрайтын атомдар, орташа көлемд≥с≥ суды, үлкендер≥ жерд≥ құрайды.

јтомдардың жалпы саны шекс≥з болғаннан кей≥н, ғарышта әртүрл≥ ƒүниелер бар. Ѕ≥реулер≥нде күн мен ай болмауы мүмк≥н, кейб≥реу≥нде ек≥-үштен болуы мүмк≥н, б≥реулер≥нде т≥рш≥л≥к болса, келес≥лер≥нде болмауы ғажап емес...

—онымен ƒемокритт≥ң ƒүние жөн≥ндег≥ ≥л≥м≥нде ешқандай Құдай, € болмаса басқа рухани күш жоқ: ол бэр≥н де механист≥к көзқарастың шеңбер≥нде түс≥нд≥рг≥с≥ келед≥.

јтомистерд≥ң философи€сының тамаша жер≥: олар алғашқы рет себеп, қажетт≥л≥к деген ұғымдарды философи€ға еңг≥зед≥. ƒемокритт≥ң ойынша, әр нәрсен≥ң өз себеб≥ бар, ол қажетт≥ктен туады. —ондықтан ƒүниеде ешқандай кездейсоқтық жоқ. Ѕелг≥л≥ б≥р құбылыстың себеб≥ ашылмаған кезде, оны адамдар кездейсоқ деп атайды.

јдам мен таным мәселелер≥не келер болсақ, ƒемокрит адамның жан дүниес≥н мойындайды. ќл дөңгелек, тез қозғалатын, оттың атомдарына ұқсас бөлшектерден тұрады. ќлай болса, адам өлгенде оның жан дүниес≥ де жойылады, атомдар кең≥ст≥кке тарап кетед≥ (жан-жаққа). јл түйс≥к пен ойлау мәселелер≥не келсек, онда жан дүниен≥ құрайтын атомдардың түйс≥кт≥к қасиеттер≥ бар екен. «аттардың үст≥нде орналасқан жең≥л атомдар адамның түйс≥ктер≥не жет≥п, өз≥н≥ң әсер≥н тиг≥зген кезде, б≥зд≥ң жан дүнием≥зде неше түрл≥ сез≥мдер мен түс≥н≥ктер пайда болады. —ез≥мд≥к және ақыл-оймен тануда ƒемокрит сез≥мд≥к танымның адамды қателест≥ру≥ мүмк≥н екенд≥г≥н, сондықтан оны ақыл-ойға тоқу керект≥г≥н айтады.

јтомистика шеңбер≥ндег≥ әлеуметт≥к және моральдық мәселелерге келет≥н болсақ, демократи€лық са€си тәрт≥п - ең ти≥мд≥ қоғамды ұйымдастыру түр≥. ƒемократи€ бүзылмауы үш≥н, адамдарды тәрбиелеу керек.

јдам өз≥н≥ң табиғаты бойынша өм≥рден ләззат алуға, зардаптан қашуға тырысады. Ѕ≥рақ ƒемокрит ләззатты өлшемд≥ табумен теңест≥ред≥. јдамға ең жақсы нәрсе - еутеми€ - жақсы көң≥л-күйде болу, ешқандай қорқыныш сез≥м≥, € болмаса аса құмартудан алшақ болу. ƒүниеге салқын сез≥ммен қарап, даналыққа көтер≥лу - адамның ең би≥к мұраты.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-12-05; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 862 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ќадо любить жизнь больше, чем смысл жизни. © ‘едор ƒостоевский
==> читать все изречени€...

536 - | 420 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.008 с.