Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


ј: Өнд≥р≥ст≥к әд≥с (Ђөнд≥р≥сї шоттан).




∆≤Ө экономиканың барлық секторы мен салаларының ∆ҚҚ-ның нарықтық бағадағы сомасы рет≥нде есептелед≥. Ўығарылым мен∆ҚҚ-ның бағаларына байланысты практикада ∆≤Ө-мен ∆ҚҚ арасында келес≥ байланыс болады:

 

∆≤Өтұтынушылардың = ∆ҚҚнег≥зг≥ бағадағы + “—өн≥мдерге

нарықтық экономика (ҚҚ—-тан бағасында және импортқа

төленет≥н салықтардан бөлек)

немесе

 

∆≤Өтұтынушылардың = ∆ҚҚ тауарларды + ∆ҚҚ қызмет көрсетет≥н + “—өн≥мдерге

нарықтық өнд≥ру салалар (ҚƒҚ-сыз) (ҚҚ—-тан және импортқа

бағасында салалары төленет≥н салықтардан бөлек)

Ёкономикалық аймақтың (облыстың, ауданның, қаланың) қызмет≥н бейнелеу үш≥н нег≥зг≥ бағамен Қ–-д≥ң нег≥зг≥ аймақтарындағы ∆ҚҚ сомасы рет≥нде жалпы аймақтық өн≥м (∆јӨ) анықталады.

Ә. “абыс көздер≥ әд≥с≥ резиденттерд≥ң бастапқы табысының көз≥ бойынша (Ђтабысты құруї шоттан) ∆≤Ө-н≥ң қалыптасуын сипаттайды.

∆≤Ө = ∑ Ѕ“экономика = ≈ј +“—азық-түл≥кке +“ Ѕ—өнд≥р≥ске + ∆ѕ + ∆ј“

салалары және импортқа

ћұндағы ∑ Ѕ“ - өнд≥руш≥ резиденттерд≥ң бастапқы табыстарының сомасы;

≈ј Ц ≥шк≥ экономика секторының және қалған әлемн≥ң жалдамалы жұмысшыларының еңбек ақысы; €ғни, ∆ҚҚ-ны құруға қатысатын резидент және резидент еместерге деген барлық төлемдерд≥ қамтиды.

“Ѕ— - өнд≥р≥ске салынатын басқа таза салықтар;

∆ѕ Ц жалпы пайда;

∆ј“ Ц жалпы аралас табыстар;

Қосылған құн қандай бастапқы табыстардың түрлер≥нен құралады?

Ѕұлар Ц еңбекақы, пайда, аралас табыс, импорт және өнд≥р≥ске салынатын салықтар.

∆алпы пайда (∆ѕ) немесе жалпы аралас табыстар (∆ј“) Ц ек≥ альтернативт≥ көрсетк≥штер (табыстардың пайда болу шотынан) сальдо тәс≥л≥нен айырма рет≥нде есептелед≥:

∆ѕэкономиканың = ∆ҚҚсекторы Ц ≈ј - “Ѕ—өнд≥р≥ске

немесе саласы

∆ѕ (∆ј“) экономиканың = ∆≤Ө - ∑ ≈ј Ц “—өн≥мдерге - “Ѕ—өнд≥р≥ске

Ѕ. “үпк≥л≥кт≥ тұтынуды пайдалану әд≥с≥ түпк≥л≥кт≥ (соңғы) тұтынудағы ∆≤Ө-н≥ң шығындарын, жалпы капиталдың қорлануын және таза экспортты (бастапқы табысты бөлу шотынан) көрсететд≥.

∆≤Ө = ““Ў +  ∆Қ + ∆ Ё + —ј,

ћұндағы: ““Ў Ц таурлар мен қызметтерд≥ түпк≥л≥кт≥ тұтынудағы шығыстар сомасы;

 ∆Қ Ц капиталдың жалпы қорлануы

∆ Ё = Ё Ц » Ц тауарлар мен қызметтерд≥ң таза экспорты;

—ј Ц ∆≤Ө-н≥ есептеудегу өнд≥р≥ст≥к және түпк≥л≥кт≥ пайдалану әд≥с≥ арасындағы статистикалық алшақтық.

Ўығындар Ц тауарлар мен қызметтерд≥ сатып алушылардың сатушыларға төлейт≥н сомалары.

“үпк≥л≥кт≥ тұтынудағы шығындар экономиканың үш секторына тұтыну тауарлары мен қызметтер≥н≥ң шығындарынан қалыптасады: Ђүй шаруашылығыї, Ђмемлекетт≥к басқару органдарыї, Ђүй шаруашылықтарына қызмет көрсетет≥н коммерци€лық емес ұйымдарї.

ЂҮй шаруашылығыї секторындағы түпк≥л≥кт≥ тұтынудағы шығындар Қазақстан –еспубликасындағы, сонымен қатар шетелдег≥ экономикалық аймақтардағы үй шаруашылығы резиденттер≥н≥ң шығындарын бейнелейд≥. ќларға келес≥ шығындар к≥ред≥:

- сауда, рынок, жеке тұлғалар қысқа мерз≥мде жәнеүк≥л мерз≥мде қолданатын жаңа тауарларды сатып алу;

- нарықтық тұтыну қызметтер≥не төлем; пәтер төлем, коммуналдық төлемдер, қонақ үй төлемдер≥, тұрмыстық қызмет төлемдер≥, шаштараз, монша, дәр≥герл≥к мекеме, кино, театр, музей,қаржы және заң мемкемелер≥не төлемдер, үйд≥, машинаны, көл≥к құралдарды жалға берудег≥ қызмет төлемдер≥;

- үй шаруашылығының өз≥нд≥к тұтынуға өнд≥рген тауарларының құны;

- еңбекақы түр≥нде натуралды қалыпта кел≥п түскен тауарлар мен қызметтерд≥ң құны;

- аурухана, клубтар, демалыс үйлер≥н≥ң жұмыскерлерге ұсынылатын әлеуметт≥к-мәдени сипаттағы тег≥н (немесе төмен бағадағы) қызметтер≥;

- коммерци€лық емес ұйымдар, мемлектт≥к мекемелер натуралды формада берген әлеуметт≥к жәрдемақылар;

- өз үй≥нде тұрудың шартымен есептелген қызметтерд≥ң құны;

- үй шаруашылығының шетелден алынған және шетелге ж≥берлген сыйлықтарының айырмасы;

- үй шаруашылығы сатып алған антикварлық бұйымдардың қалдығы және ұзақ мерз≥мд≥ пайдаланудағы тұтынушылардың ұсталған тауарлары.

Ђћемлекетт≥к басқару органдарыї секторының түпк≥л≥кт≥ тұтыну шығындары тег≥н қызметтер құнын қамтиды, осы мекемелер жеке тұлғаларға денсаулық сақтау, б≥л≥м беру, әлеуметт≥к қамсыздандыру, мәдениет, өнер және қоғамның т.б. қызмет көрсетед≥. ќсы шығындарға мыналар к≥ред≥:

- тауарлар мен қызметтерд≥ сатып алу шығындары (капитал шығындағы шығындардан басқан);

- жұмысшылардың еңбег≥не төленет≥н шығындар;

- салықтарды төлеу;

- нег≥зг≥ капиталды тұтыну.

Қазақстан –еспубликасының құрылымы немесе жалпы капиталдың қорлануы төмендег≥лерд≥ң сомасы рет≥нде қалыптасады:

а) нег≥зг≥ капиталдың жалпы қорлануы;

ә) материалдың айналым құралдары қорының өзгер≥с≥;

б) құндылықтарды таза алу.

Ќег≥зг≥ капиталдың жалпы қорлануы Ц резидент б≥рл≥ктерд≥ң өнд≥р≥сте қолдану арқылы ұзақ мерз≥мд≥ инвестици€лық объект≥лерге, жаңа табыс әкелу үш≥н келешекке салынған қаражаттары.

Ќег≥зг≥ капиталдың жалпы қорлануы келес≥ элементтерден тұрады:

- нег≥зг≥ капиталдың бар және жаңа түскен түрлер≥н≥ң ≥стен шыққанын шегеру арқылы алу;

- өнд≥р≥лмеген материалды активтерд≥ жақсартуға арналған шығындар;

- өнд≥р≥лмеген активтерд≥ң жеке менш≥кке тапсыруына байланысты шығындар.

ћатериалды айналым құралдарының қорының өзгер≥с≥ өнд≥р≥ст≥к қорлардың, а€қталмаған өнд≥р≥ст≥ң, дайын өн≥мн≥ң және кезең соңындағы тауарларды қайта сатудың және кезең басындағы сәйкес көрсетк≥штерд≥ң құнының айырмашылығы рет≥нде есептелед≥.

—онымен жалпы ≥шк≥ өн≥м әр түрл≥ құрылымдар нег≥з≥нде үш әд≥с бойынша есептелед≥, осыдан ол статистикалық алшақтыққа, сандық айырмашылықтарға алып келед≥. ≈гер ∆≤Ө-н≥ң түпк≥л≥кт≥ пайдалану әд≥с≥ бойынша есеп айырысудың ауытқуы, ∆≤Ө-н≥ң табыс кездер≥ әд≥с≥ және ∆≤Ө-н≥ң өнд≥р≥ст≥к әд≥с≥мен салыстырғанда, 1-2 %-дан аспаса, бұл статистикалық қызмет≥ дамыған елдерде б≥р шама қалыпты болып саналады.

ќсыдан статистиканың ең басты м≥ндет≥ Ц бухгалтерл≥к және статистикалық есеп беруш≥л≥кт≥ кәс≥порын деңгей≥нде жет≥лд≥ру, содан ол тауарлар мен қызметтер өнд≥р≥с≥н≥ң макроэкономикалық элементтер≥нен құрастырылған көрсетк≥штер түр≥нде дәл бейнелейд≥.

“аза ≥шк≥ өн≥м “≤Ө = ∆≤Ө - Ќ “.

Ұлттық табыс есептег≥ кезеңде Қ– резиденттер≥н≥ң жасаған барлық тауары мен қызметтер≥н≥ң нарықтық құнын көрсетед≥.

Қазақстан –еспубликасының резиденттер≥не түсет≥н табыстар жұмыскерлерд≥ң еңбекақысы және менш≥ктен түсет≥н табыстар болып табылады. ћенш≥ктен түскен табыстар (ћ““) т≥келей шетел инвестици€ларынан алынатын инвестици€лық табыс, рента, дивидент, пайыз түр≥ндег≥ экономиканың барлық секторы алатын бастапқы табыстар.

∆алпы ұлттық табыс (∆Ұ“) пен жалпы ≥шк≥ өн≥мн≥ң сандық жағынан айырмашылығы мында: жалпы ≥шк≥ өн≥мге еңбек, капитал, жерге түсет≥н таза факторлық табыстар (“‘“, табыстар бастапқы бөлу шотынан) да қосылады, демек:

 

∆Ү“ = ∑Ѕ“≥шк≥ экономика +∆ Ѕ“ Ђқалған әлемї = ∑Ѕ“≥шк≥ экономика + “‘“,

секторларының секторларының

 

ћұндағы: ∆ Ѕ“ немесе “‘“ Ц Қазақстан –еспубликасының Ђқалған әлемї секторынан (резидент еместерден) алынған табыстар мен Қазастан –еспубликасының Ђқалған әлемї секторына төленген табыстар сомасының айырмасы рет≥нде анықталатын бастапқы табыстардың сальдосы немесе таза факторлық табыстар.

“аза ұлттық табыс жалпы ұлттық табыстан нег≥зг≥ капиталды тұтынуды алғанға тең: “Ұ“ = ∆Ұ“ Ц Ќ “.

Қолда бар ұлттық табыс (ҚЅҰ“) ағымдағы трансфеттерд≥ң мөлшер≥нде ұлттық табыстан ерекшеленед≥. Қолда бар жалпы ұлттық табыс (ҚЅ∆Ұ“, табыстарды қайта бөлу шотынан).

ҚЅ∆Ұ“ = ∆Ұ“ + ∆ јғымдағы трансф. = ∑ ҚЅҰ“ экономика секторлары

ћұндағы: ∆ јғымдағы трансф. Ц ағымдағы трансфеттер сальдосы (шетелден алынған және шетелге бер≥лген ағымдағы қайта бөлу төлемдер≥). јғымдағы трансфеттерге жататындар: сыйлықтар, менш≥кке және табысқа төленет≥н ағымдағы салықтар, әлеуметт≥к сақтандыруға аударымдар, әлеуметт≥к төлемдер, сақтандыру сыйлықтары мен өтемдер≥, басқа да қайта бөлу төлемдер≥ (айыптар, зейнетақылар, қамқорлық төлемдер, гуманитарлық көмектер және т.б. 1.2. тақырыпта қарастырылған). јғымдағы төленген және алынған трансфеттерд≥ң ағымдағы сальдосының мән≥ Ц Ђүй шаруашылықї секторында оң, Ђқаржылық емес корпораци€ларї және Ђқаржылық корпораци€ларї секторларында тер≥с; Ђмемлекетт≥к басқару органдарыї секторында 0-ге жуық болады, себеб≥ бер≥лген секторға түскен трансфеттер оларды басқа секторларға беруге арналған.

ҚЅҰ“ экономика секторының = Ѕ“сектордың + ∆ јғымдағы трансф.

 

Қолда бар таза ұлттық табыс (табыстарды қайтара бөлу шотынан):

“ҚЅҰ“ = ҚЅ∆Ұ“ Ц Ќ “.

ҚЅҰ“ ұлттық түпк≥л≥кт≥ тұтыну және ұлттық жинаққа бөл≥нед≥. Ұлттық түпк≥л≥кт≥ тұтыну 3 сектордың түпк≥л≥кт≥ тұтыну шығындарын қосады (олардың құралы ∆≤Ө-н≥ түпк≥л≥кт≥ пайдалану әд≥с≥нде қарастырылған).

Ұлттық жинақ Ц түпк≥л≥кт≥ тұтыну шығындарынан қалған және қаржылық қамтуға бағытталған қолда бар табыстың б≥р бөл≥г≥ (табыстарды пайдалану шотында) ҰЎ∆ бойынша жинақ ақшаның және банк депозиттер≥н≥ң өс≥м≥н ғана қоспайды, сондай-ақ өзге қаржылық актив өс≥м≥н де қосады және материалдық активтерд≥ң өс≥м≥не бағытталуы мүмк≥н.

Ёкономика бойынша қолда бар түзет≥лген табыстың сомасы қолда бар ұлттық жалпы табыс сомасына тең.

 

Қ“∆Ұ“эконом = Қ∆Ұ“эконом =∑ Қ“∆Ұ“ + Қ“∆Ұ“мемлекетт≥к + басқару органдары,

коммерци€лық емес ұйымдар және үй шаруа-

шылықтары секторларының

+ҚҰ“ қаржылық емес = Қ∆“бер≥лген сектордың - Ә“натуралды формада

және қаржылық үй шаруашылықтары

корпораци€лар секторына бер≥лген

секторының

 

ћұндағы: Қ“∆Ұ“ Ц экономика секторының түзет≥лген қолда бар жалпы ұлттық табысы; Ә“ - әлеуметт≥к трансферттер.

—онымен қатар Ђүй шаруашылықтарынаї қызмет көрсетет≥н коммерци€лық емес ұймдар секторының Қ∆Ұ“-ы былай есептелед≥:

 

Қ∆Ұ“үй шаруашылықтары = Қ∆“үй шаруашылықтары - Ә“натуралды формада

секторының секторының үй шаруашылықтары секторынан

алынған

 

Ұлттық жинақ Ц бұл тартымы бар табыстың түпк≥л≥кт≥ (соңғы) тұтынуға жұмсалған шығынынан кей≥н қалған жәнеқорды қаржыландыруға бағытталған бөл≥г≥ (табысты қолдану шотынан). Ұлттық Ўоттар ∆үйес≥ндег≥ анықтамада жинақ тек ақшаның бар болуы мен банк депозиттер≥н≥ң өс≥м≥н ғана емес, сонымен қатар басқа да қаржылық активтерд≥ң өс≥м≥н қамтиды және материалдық активтерд≥ң өс≥м≥не бағыттала алады.

 

∆Ұ∆экономикалық = Қ∆Ұ“ Ц Ќ““ - ∑ ∆∆экономика секторының

 

мұндағы: ∆Ұ∆ Ц жалпы ұлттық жинақ;

∆∆ Ц экономика секторының жалпы жинағы;

Ќ““ Ц нақты түпк≥л≥кт≥ тұтыну.

 

∆∆қаржылық емес = Қ∆“Ђқаржылық емес корпораци€ларї

корпораци€лар секторының секторының

 

∆∆ Ђқаржылық корпораци€ларї = ∆Ұ“Ђқаржылық корпораци€ларї + «ейнетақы қорындағы

секторының секторының үй шаруашылықтары

құралдарының таза

құнының өзгеру≥не

түзетулер

∆∆Ђмемлекетт≥к басқару = Қ“∆Ұ“бер≥лген сектордың Ц Ќ““ бер≥лген

органдарыї секторының сектордың

 

 

∆∆Ђмемлекетт≥к басқару = Қ“∆Ұ“бер≥лген Ц Ќ““ бер≥лген + «ейнетақы қорындағы

органдарыї секторының сектордың сектордың үй шаруашылықтары

құралдарының таза

құнының өзгеру≥не түзетулер

 

“аза ұлттық жинақ (“Ұ∆) = ∆Ұ∆ Ц Ќ “.

“аза несие беру (+), таза қарызға алу (-). “аза несие беру экономика үш≥н қаржылық м≥ндеттер сомасынан бер≥лген мемлекет резиденттер≥н≥ң резидент еместерге берген қаржылық активтер≥н≥ң жоғарлауын көрсетед≥. јл таза қарызға алу (-) бер≥лген қаржылық активтерден бер≥лген мемлекет резиденттер≥н≥ң қайтаруына тиес≥л≥ қаржылық м≥ндеттерд≥ң өсу мөлшер≥н көрсетед≥.

“аза несие беру (+), таза қарызға алу (-) секторлар бойынша капитал шығындарын қаржыландыру үш≥н қайтарымды және қайтарымсыз формадағы секторлардың арасында бер≥лет≥н қаржылық ресурстардың көлем≥н көрсетед≥. “аза несие беру (таза қарызға алу) Ц бұл капитал мен операци€лар шотының баланстық бабы. ќл есепт≥к жолмен анықталады:

“Ќ (“Қј) = ∆Ұ∆ + ∆ “ Ц  ∆Қ Ц —ј

 апиталды трансферттер Ц мемлекетт≥к бюджеттен алынған кәс≥пкерл≥кке капитал салымдарын ақысыз қаржыландыру; приватизаци€ процес≥нде капиталды беру, өткен жылдардағы қарызды кеш≥ру және т.б. 1.2. тақырыпта қарастырылған.

 ∆Қ Ц капиталдың жалпы қорлануы: нег≥зг≥ капиталдың, материалдық айналым қорларының, таза табылған құндылықтардың, өнд≥р≥лген қаржылық емес активтерд≥ң қорлануы.

—ј Ц статистикалық алшақтық.

»нвестици€ларды қаржыландыру көздер≥н мына көрсетк≥ш сипаттайды: инвестици€ өс≥м≥н қаржыландыру = ∆Ұ∆ + ∆ “.

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-12-05; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 833 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

—лабые люди всю жизнь стараютс€ быть не хуже других. —ильным во что бы то ни стало нужно стать лучше всех. © Ѕорис јкунин
==> читать все изречени€...

470 - | 452 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.062 с.