Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


јзақ философи€сының ерекшел≥г≥




Қазақ философи€сы нда басқа халықтар тәр≥зд≥ Әлем мен јдам ек≥ дүниен≥ң сырын ашуға ұмтылған. јспан денелер≥н≥ң қозғалысына тандана қарап, өз≥нше ой түйген.  өк аспанның сырын ашуға талпынған. ∆ұлдызды әлемн≥ң жұмбақтарын ашуды арман еткен. Ќәтижес≥нде дүние туралы түс≥н≥г≥, көзқарасы қалыптасқан. јдам бойындағы неб≥р тылсым күштерд≥ де тануға ұмтылған. Қазақ халқының дүниесез≥м≥ мен дүниетанымының ерекшелектер≥ өз≥ өм≥р сүрген ортамен т≥келей байланысты. Қазақ халқы басқа еуропа халықтары си€қты табиғатты өзгертуге немесе оған үстемд≥к етуд≥ мақсат ет≥п қоймаған.  ер≥с≥нше, табиғатқа бей≥мдел≥п, онымен гармони€лық қатынас орнатуды мақсат тұтқан. Қаз≥рг≥ заман т≥л≥мен айтқанда, көшпенд≥ қазақтардың экологи€лық санасы би≥к болған. Ѕұл - б≥р≥нш≥ден. ≈к≥нш≥ден, қазақ дүниетанымының ерекшел≥ктер≥н айтқанда, ескерер мәселе, ол - қашанда олардың ерк≥нд≥к пен бостандық сүйг≥шт≥г≥. Қазақ жер≥нде ешқашанда құлдық болмаған. Үш≥нш≥ден, қазақ қашанда теңд≥к пен әд≥летт≥л≥к мәселес≥не қатты назар аударған. “өрт≥нш≥ден, теңд≥кке нег≥зделген әд≥летт≥л≥ктен әлеуметт≥к айырмашылықтар мен әлеуметт≥к топталу аз болған. Ѕес≥нш≥ден, байлыққа жетуден гөр≥ ар-намысты жоғары ұстау халықтың қанына терең с≥ңген құндылық. ќнымен тығыз байланысы бар нәрсе - бар затқа қанағат ету де қазаққа тән қасиет. јлтыншыдан, ұжымдық мүдден≥ жеке мүддеден гөр≥ жоғары ұстау Ц ол да көшпенд≥л≥к өм≥р салтынан шыққан құндылық. ∆ет≥нш≥ден, өне бойы көш≥п-қону барысында қашанда әр қилы қиындықтарды, қау≥п-қатерлерд≥ бастан кешуге тура келд≥. ќл - ерл≥кт≥, батырлықты қасиет етуд≥ талап етт≥. —ег≥з≥нш≥ден, көшпенд≥лерд≥ң өм≥р≥ өне бойы қау≥п-қатерлерден, соқтығыстардан тұрғаннан кей≥н ол күнбе-күнг≥ өм≥рд≥ бағалап, алудан гөр≥ болуды жаратқан. Әрб≥р күнд≥ той-думанға айналдыру, өз≥н шешен сөзбен, даналықпен көрсете б≥лу, әртүрл≥ сайыстарға қатысу, Ђсег≥з қырлы, б≥р сырлы болуї бабаларымызға тән нәрселер болған. “оғызыншыдан, дүниеге, басқа халықтарға деген көң≥л≥н≥ң ашықтығы, қиналғандарға ри€сыз қол ұшын беру - бұл да б≥зд≥ң халықтың керемет қасиеттер≥н≥ң б≥р≥ болып саналады. ќныншыдан, көшпенд≥лерд≥ң нег≥з≥г≥ құндылықтарының б≥р≥ - ата-ананы, үлкендерд≥ сыйлау. Әрине, халықтың мыңдаған жылдар шеңбер≥нде бойына жинаған көп қад≥р-қасиеттер≥н≥ң ≥ш≥нен б≥з нег≥зг≥лер≥н ғана көрсетт≥к. Қазақ философи€сының ерекшел≥ктер≥не тоқталатын болсақ: Ѕ≥р≥нш≥ден, қазақ философи€сында онтологи€лық (болмыс) және гносеологи€лық (дүниетаным) мәселелерден гөр≥ адам мәселес≥не көб≥рек көң≥л бөл≥нед≥. ≈к≥нш≥ден, адам мәселес≥, қаз≥рг≥ т≥лмен айтқанда, көб≥несе экзистенци€лық тұрғыдан қаралады және ол көшпенд≥л≥к өм≥р салтын түс≥рсек түс≥н≥кт≥ де болар. Үш≥нш≥ден, ќтандық философи€да абстрактылы-теоретикалық жүйелер жасау өте сирек кездесет≥н құбылыс - философи€лық ≥зден≥с адамның нақтылы өм≥рдег≥ жүр≥с-тұрысын сараптауға, €ғни практикалық мәселелерге көб≥рек көң≥л бөл≥нед≥. “өрт≥нш≥ден, адам болмысының этикалық жақтарына: жақсылық пен жамандық, ≥зг≥л≥к пен зұлымдық, ар-намыс, абырой т.с.с. категори€ларға терең талдаулар жасалады. Ѕес≥нш≥ден, қоғам өм≥р≥н≥ң нег≥зг≥ мәселес≥ рет≥нде әрқашанда әлеуметт≥к әд≥летт≥л≥кке көб≥рек назар аударылады; јлтыншыдан, ќтандық философи€ны аксиологи€лық философи€ десек те болғаны, өйткен≥, онда құндылық әлем≥не зор қөң≥л бөл≥нед≥. ≈нд≥ мәселен≥ нақтылай түс≥п, ќтандық философи€ның нег≥зг≥ сатыларына қысқаша көз ж≥берей≥к. Ѕасқа халықтардың философи€сы си€қты ќтандық философи€ да өз қайнар көз≥н көне аңыздар мен дастандар, ертег≥лерден бастайды. ≈гер аңыздармен бай халықтарға үнд≥ мен гректерд≥ жатқызса, қазақ ел≥ де олардан кем түспейт≥н болар. Өйткен≥, өне бойы көш≥п-қонып жүрген халықтың б≥р ғана байлығы болды, ол оның т≥л≥, бабалардан келе жатқан дәстүр, аңыз-хика€лар, нақыл сөздер. ќлардың көб≥ жаңа ғана жарық көр≥п, философи€лық тұрғыдан талдануда.  өне түр≥ктерд≥ң түс≥н≥г≥ бойынша, бұл ƒүние жоқтан бұрын пайда болған. ќны ұстаға ұқсайтын ∆аратқан тудырды. ƒүние нег≥з≥нен: жер, су, от, ауадан тұрады. ќл неше түрл≥ қайшылыққа толы: жер мен күн, өм≥р мен өл≥м, адам мен табиғат, бақ, құт пен зардап, жарық пен қараңғы, жылы мен суық т.с.с. јспанға көз ж≥берген ежелг≥ түр≥к бабаларымыз оны “әң≥р ∆аратқан әлем≥не жатқызған. —онымен қатар, көне түр≥ктерд≥ң нанымында ерекше орынға ие болған әйел Құдай - Ұмай болды.

’V-’VIII ғ.ғ. философи€лық ой - толғамдар нег≥з≥нен жыраулық түрде дамыды. Қазақ халқының ақын-жырауларының ≥ш≥нен —ыпыра жырауды, Қазтуған, ƒоспамбет, Ўалки≥з, ћарғасқа, јқтамберд≥, Ѕұқар жырауларды атауға болады. Қазақ халқының тарихында XIX ғасыр ерекше орын алады. Ѕұл ғасыр қазақ мәдениет≥нде Ђағартушылық философи€ї деп аталады.

 

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-08-18; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 976 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ћучша€ месть Ц огромный успех. © ‘рэнк —инатра
==> читать все изречени€...

1892 - | 1800 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.009 с.