Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


—”–ј  ».  анттың транцендентальд≥ философи€сы




 ант(Kant) »ммануил (1724-1804 жж.) Ч нем≥с философы және жаратылыстанушы. ќның шығармашылығын дәстүрл≥ түс≥н≥кте ек≥ге бөл≥п қарастыру қолға алынған: сыншылдыққа дей≥нг≥ және сыншылдық кезең. јлғашқы кезеңде ойшыл күн жүйес≥н≥ң жаратылуы мен дамуы, жер тарихы мәселелер≥мен айналысты. ќның нәтижес≥: Ђ∆алпы жаратылыстану тарихы және аспан теори€сыї атты еңбег≥н≥ң тууы. јл ек≥нш≥ кезең≥нде ол: гносеологи€, этика, эстетика мәселелер≥мен шұғылданып, Ђ“аза ақылға сынї, Ђѕрактикалық ақылға сынї, Ђќйтолғам қаб≥лет≥не сынї еңбектер≥н тудырды. —ондықтан ол Ђфилософи€ сынаудан басталуы керекї деп пайымдады.

 ейб≥р мәл≥меттерде оның философи€сын төрт кезеңге бөл≥п қарастырады: 1) жаратылыстанулық кезең; 2) метафизикалық кезең; 3) сыншылдық кезең: 4) сыншылдықтан кей≥нг≥ кезең. “рансцендентальд≥ идеалист рет≥нде танылған  анттың философи€сы таным теори€сында көпқырлы терең дүниетанымды басшылыққа алды. ќның осындай трансцендентальд≥ философи€сы Ц барлық пайымдаулар мен ойталқылардың заттардың мән≥мен қаншалықты байланысты екенд≥г≥нен туындайтын, олардың сез≥мд≥к көрсетк≥штер≥н≥ң тәж≥рибе арқылы бек≥т≥ле түсет≥нд≥г≥н нег≥здейд≥.

 ант өз≥н≥ң трансцендентальд≥ идеализм≥н ұсына отыра, универсумдық-континуумдық ойтолғамдарында Ђантиноми€ларї деп аталған қайшылықтарын дәйектей түс≥п, ондағы өм≥р сүрмейт≥нд≥к парадигманың көр≥н≥стер≥н жалпы концептуалдық мәнде шолып өтед≥. ћәселен, б≥р≥нш≥ антиноми€ның тезис≥нде: ЂӘлем уақыт бойынша басталған және кең≥ст≥кте шектелгенї және оның антитезис≥нде: ЂӘлем уақыт бойынша басталмаған және кең≥ст≥кте шектелмегенї деп атап өте отырып: Ђ≈гер әлем уақыттың бастауын иеленсе, оған дей≥н бос уақыт (уақытсыздық) болған болар ед≥. Ѕос уақытта қандай-ма болмасын заттардың пайда болуы мүмк≥н емес, ал егер әлем а€қталатын және кең≥ст≥кте шектелген болса, онда әлемн≥ң бос кең≥ст≥кке қатынасы болуы ти≥с. Ѕұл кең≥ст≥к ≈штеңе болып табылады. Ќемесе ол тек форманың көр≥н≥с≥ ғана және өзд≥г≥нен әлдеб≥р шынайылық емесї, - деп тұжырымдайды.

—ондай-ақ  анттың астрономи€лық теори€сындағы космогонезд≥к туынды жаратылыстанулық бастау болып табылатын хаос мәселес≥н де қамтып өтед≥. яғни, ».  анттың сыншылдыққа дей≥нг≥ кезең≥ оның теори€ларын ғылыми танымда белг≥л≥ б≥р жет≥ст≥ктерге жетк≥зд≥. ќсы орайда, ол әлемн≥ң пайда болуы туралы болжамдарын және хаос туралы п≥к≥рлер≥н дәйектед≥. ќйшылдың хаос қатынасатын космогенез≥ кей≥ннен небулалдық болжам рет≥нде ғылым эволюци€сында маңызды роль атқарғаны белг≥л≥. Ѕұның концептуалдық мән≥ таза метафизикалық ойлау машығынан гөр≥ ғылыми-жаратылыстанулық картинаға жуықтайды. Ѕұнда да хаос өз≥н≥ң бастапқы мән≥нен айнымайды, демек, ол бастапқыда хаос болған деген тұжырымды дәйектеп, әлемн≥ң пайда болуы туралы орнықты п≥к≥р ұсынады. Ѕұл мифт≥к хаостың алғаш рет ғылыми нег≥здер≥н сараптауға бетбұрыстар рет≥нде танымал болған ед≥.

 ант әлемн≥ң жаратылысы туралы теологи€лық тұжырымдамаларды да қолдай отырып, құдайдың алғашқы матери€ны жаратқандығын және оған жалпы қасиеттерд≥ таңғандығын, ондағы тарту мен кер≥ итеруш≥л≥к басты ек≥ сипат екенд≥г≥н көрсет≥п, жаратылатын қордан уақыт бойынша жүйел≥ туындайтындығын және жаратушының Ђқұдыретт≥л≥г≥нї де атап өт≥п, әлем бастапқы хаос қалпынан ұзақ немесе қысқа уақытта дамып шығуға ұмтылатындығын көрсете келе, жаратудың б≥р кезде басталғанмен, оның ешқашан тоқтамайтындығын түй≥ндейд≥.

ќсы тұстан  анттың иде€сында көрсет≥лгендей, болмыс туындыларының (мәселен, нақты болмыс элементтер≥) әлдеб≥р потенциалды қордан (запас) шекс≥з бөл≥не алатындығы туралы теологи€лық-космологи€лық ой ниет≥н бағамдауымызға болады.  ант өз≥н≥ң онтологи€сында көне Үнд≥ дәстүрлер≥ бойынша категори€ларды ж≥ктеп, оларды талдап көрсетед≥.  атегори€лар пайымның таза ұғымдары деп оларды 4 классқа бөл≥п, 12 категори€ны түзед≥: сан, сапа, қатынастар, модальдылық. ћәселен, модальд≥л≥к кластың өз≥н былайша ж≥ктейд≥: ЂIV. ћодальд≥л≥к: ѕроблемалылық/ћүмк≥нд≥к Ц мүмк≥н емест≥к; јссерторикалық/Өм≥р сүру Ц өм≥р сүрмеу; јподиктикалық/Қажетт≥л≥к Ц  ездейсоқтықї

ќл б≥л≥мн≥ң тәж≥рибеден басталып, сез≥м мүшелер≥не бер≥лет≥н≥н айта отырып, таным логикалық-априорлық сәтпен немесе формальды фактормен толықтырылуы керек дейд≥. ќл априорлық форма нег≥з≥нде барлығына ортақ танымды зерттеп, сез≥мд≥л≥к (трансцендентальд≥ эстетика), пайым (трансцендентальд≥ аналитика), ақыл (трансцендентальд≥ диалектика), сез≥мд≥л≥к пен оның формаларын трансцендентт≥к талдауда кең≥ст≥к пен уақыт идеалды математикалық конструкци€да объективт≥ мағыналы деп түс≥нд≥.

“аза ойдағы конструкци€лар өз≥нд≥к затқа қарағанда ешқандай б≥л≥м бермейт≥н ноумендер болып табылады. ћәселен, схоластикадағы жанның өлмейт≥нд≥г≥, әлемн≥ң пайда болуы, құдайдың өм≥р сүрет≥нд≥г≥ т.б. јл өз≥нд≥к зат кез-келген объект≥н≥ң адам танымы шег≥н≥ң арғы жағындағы танылмайтын қыры болып есептелед≥. “әж≥рибеге басымдылық берген  ант оған дей≥нг≥ б≥л≥мдерд≥ Ђаприорлыї деп атап көрсет≥п, оны ақыл тануға белг≥л≥ б≥р деңгейде қаб≥летс≥з деп көрсетед≥. ќсыған орай, адам санасының таным қаб≥лет≥н≥ң арғы жағындағы, мүмк≥н болатын тәж≥рибен≥ң шег≥нен шыққан, бұл тәж≥рибеден тыс нәрселерд≥ Ђтрансцендентт≥ї деп атаған. ќл ұғымдар трансценденталийлер: құдай, ер≥к т.б. Ѕұған қарама-қарсы түс≥н≥к Ц имманентт≥, бұны  ант мүмк≥н болатын тәж≥рибен≥ң шег≥нде, сол нәрсен≥ң өз≥н зерттеуд≥ айқындайтын тәс≥л деп түс≥нд≥ред≥.

ќл метафизиканы үш бөл≥ктен тұратын жүйеде қарастырды: 1) пропедевтика (трансцендентальд≥ сын); 2) табиғат ме≠тафизиксы; 3) құлықтылық метафизикасы. ћәселен, этикалық қағидаттары бойынша оның кес≥мд≥ бұйрық (категори€лық императив) түс≥н≥г≥ белг≥л≥.  ант бұны белг≥л≥ б≥р жағдайларда ғана күш≥не енет≥н гипотетикалық императивпен салыстыра отырып, категори€лық императивт≥ ығыстырылмайтын м≥ндетт≥л≥к рет≥нде, м≥нез құлық ≥лес≥п отыратын формалар мен қағидаларды орнатады деп, оның адам орындауға ти≥ст≥ бұйрық түр≥нде көр≥нет≥нд≥г≥н атап көрсетед≥.

 

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-08-18; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1454 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

—воим успехом € об€зана тому, что никогда не оправдывалась и не принимала оправданий от других. © ‘лоренс Ќайтингейл
==> читать все изречени€...

1540 - | 1349 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.011 с.