Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


 өзқарас және оның формалары




ƒүниеге көзқарас, дүниетаным Ч қоғамдық сана мен жеке адам санасының ең жоғарғы деңгей≥. ќл өз≥н≥ң қызмет≥ мен мәдени м≥ндет≥ бойынша адамның б≥ртұтас дүниедег≥ бағдарларының кешен≥ болып табылады. ƒүниеге көзқарас Ч дүниедег≥ ұсақ-түйек мән-жайларға қатысты емес, б≥ртұтас дүниеге қатысты бағдарлар кешен≥. —онымен б≥рге бұл бағдарлар әлг≥ ұсақ-түйек мән-жайлар туралы ой түюге аса қасаң болмаса да белг≥л≥ б≥р бағыт с≥лтейд≥. ƒүниеге көзқарас бағдарлары кешен≥не, ең алдымен, болмыстың жалпылама-әмбебап көр≥н≥стер≥, €ғни философи€да категори€лар деп аталатын көр≥н≥стер енед≥. јлайда оларды дүниеге көзқарасқа қатысты жалпы түс≥н≥ктер, дүниеге көзқарастың жалпы түс≥н≥ктер≥ деп анықтаған дұрыс. Ѕұлай болатыны: б≥р≥нш≥ден, дүниеге көзқарас бағдарларының кешен≥нде әр түрл≥ себептермен болмыстың объективт≥ әмбебап көр≥н≥стер≥не сай келмейт≥н жалпы түс≥н≥ктер болуы мүмк≥н; ек≥нш≥ден, философ категори€лар деген≥м≥зд≥ң өз≥ Ч философтардың арнаулы саналық қызмет≥н≥ң жем≥с≥ ғана. ƒүниеге көзқарас бағдарлары кешен≥ құрамына жалпы түс≥н≥ктермен б≥рге әмбебап (тағы да өз м≥ндет≥не сай) дүниеге қарым-қатынастық принциптер мен м≥нез-құлық талаптары (императивтер) де енед≥. ƒүниеге көзқарас ұғымы б≥ртұтас дүниен≥ жалпылама ұғынумен ғана шектел≥п қалмайды, сонымен б≥рге осы б≥ртұтас дүниемен қарым-қатынас жасаудың жалпы өлшемдер≥н, басқаша айтқанда, дүниеге белг≥л≥ б≥р қарым-қатынас өлшемдер≥н белг≥леп, м≥ндеттейд≥. ƒүниеге қарым-қатынас деген≥м≥зд≥ң өз≥ адамның дүниеге тұрмыстық, практикалық-қызметт≥к қарым-қатынасы. ƒүниеге көзқарас осы қарым-қатынастан туындайды. ќл Ч нақтылы процест≥ң жем≥с≥. ќсы тұрғыдан келгенде дүниеге көзқарас дүниеге қарым-қатынаспен салыстырғанда кей≥н пайда болған. јлайда пайда болып, қалыптасып алған соң ол дүниеге қарым-қатынасты бағыттаушы ықпалға ие болады, осылайша олар тарихтың өн бойында өзара б≥р≥н-б≥р≥ түзете отырып, қоғамдық-адами өм≥рд≥ң б≥ртұтас процес≥нде б≥р≥н-б≥р≥ толықтыратын, б≥р≥не-б≥р≥ көшет≥н ек≥ полюс болып табылады. ƒүниеге көзқарас бағдарлары кешен≥н≥ң құрамында жалпы түс≥н≥ктер, жалпылама принциптер мен м≥нез-құлық талаптарымен б≥рге жалпы құндылықтар, мұраттар және өм≥рд≥ң ең жоғары мән≥ туралы түс≥н≥ктер де болады. јлайда бұл кешен тұтастай алғанда ешуақытта толық болып табылмайды. ƒүниеге көзқарас бағдарлары кешен≥н≥ң орталық түй≥н≥ Ч Ујдам және дүниеФ аталатын ерекше тақырып болып табылады. Ѕұл тақырып а€сына (тағы да барынша жалпылама түрде) Удүние деген не?Ф, Уол қалай құрылған?Ф, Удүние мәңг≥л≥к пе әлде б≥реу жаратқан ба?Ф, Уадам деген к≥м?Ф, Уоның дүниедег≥ орны қандай?Ф, Уоның өм≥р≥н≥ң мән≥ неде?Ф, Уадамның дүниеге қарым-қатынасы, дүниен≥ң адамға қарым-қатынасы қандай немесе қандай болу керек?Ф т.б. сұрақтарға толық не жартылай толық жауаптар жүйес≥ енед≥. Ѕұл тақырып дүниеге көзқарас бағдарларының тұтас кешен≥н Ч жалпы түс≥н≥ктерд≥ де, принциптерд≥ де, құндылықтарды да қамтиды. —аналы ƒүниеге көзқараста адам мен дүние тақырыбы теңбе-тең болуы ти≥с, алайда бұрынғы, сондай-ақ, қаз≥рг≥ дүниеге көзқарас типтер≥нде бұл ара-қатынас сақталмай, басымдылық б≥рде адамға, б≥рде дүниеге бер≥лед≥. ћәселе кейб≥р жағдайда адам дүниеден шығарылып, кейб≥р≥нде кер≥с≥нше болуында ғана емес, сонымен қатар дүниеге көзқарас кешен≥н құрайтын бағдарлардың барлығы бер≥лген басымдылыққа байланысты ерекше артикул€ци€ мен мәнге ие болатындығында. ƒүниеге көзқарас қоғамдық сананың жоғары деңгей≥ рет≥нде рухани өм≥рд≥ң төмен сатыларының барлығына ықпал ете отырып, сол арқылы практикаға әсер≥н тиг≥зед≥. Қоғамдық сананың барлық түр≥ мен қоғамның барлық мүшелер≥н≥ң санасын, олардың жалпы, әс≥ресе, өз≥нд≥к сана акт≥лер≥н, дүниеге көзқарастық және дүниеге қарым-қатынастық бағдарларын, жоғары стратеги€лық принциптер мен императивтер≥н анықтай отырып, қоғамда ықпалды дүниетанымдық өр≥с құрылып, әрекет етед≥.  ез келген социомәдени тұтастықта, әс≥ресе, тарихи процест≥ң постархаикалық кезеңдер≥нде үстемд≥к құратын дүниеге көзқараспен қатар белг≥л≥ б≥р дәрежеде басқа дүниеге көзқарастық парадигмалар өм≥р сүред≥. ќлардың б≥р≥ жойылып, ек≥нш≥с≥ пайда болады, үш≥нш≥лер≥ мезг≥л≥ жеткенге дей≥н жасырын, көмеск≥ т≥рш≥л≥к ет≥п, қажет шарттар орындалғаннан кей≥н қоғамның рухани өм≥р≥н≥ң жоғары қабатына шығады. Әйтсе де, жалпы дүниеге көзқарастық күш өр≥с≥н олар емес, үстем дүниеге көзқарас құрайды. Ѕұл өр≥с басқа дүниетанымдық бағдарлар мен парадигмаларды да қамтып, белг≥л≥ б≥р дәрежеде оларды жет≥лд≥ред≥. Ѕұл мәдениет өз тұғырында неғұрлым бер≥к тұрса ол құрайтын және қолдап тұратын дүниеге көзқарастық өр≥ст≥ң кернеу≥ соғұрлым жоғары, ықпалы соғұрлым күшт≥ болатындықтан өзге дүниеге көзқарастық парадигмалар қалай болғанда да өзгер≥ске ұшырайды. јдамның дүниеге қарым-қатынасы көп қырлы. ќның нег≥зг≥ түрлер≥ ≥с-тәж≥рибел≥к (практикалық), танымдық, этика, эстетика д≥ни көзқарас. Ѕұлардың әрқайсысы өз≥нше дербес, жеке. ќлар б≥р-б≥р≥не мүлт≥кс≥з сәйкес келмейд≥ және б≥реу≥ ек≥нш≥с≥не қарсы да келу≥ мүмк≥н. јл олардың б≥рл≥г≥ мен ≥шк≥ үйлес≥м≥ адамның дүниедег≥ толық әр≥ нағыз болмысын жасайды. ƒүниеге көзқарас өз≥н≥ң бағдарлары, принциптер≥, императивтер≥, жалпы түс≥н≥ктер≥мен олардың бәр≥нен де жоғары тұрады. ƒегенмен жалпылық тұрғысынан алғанда, онда ƒүниеге көзқарастың ерекше, УдараФ түрлер≥ жинақталған. ƒемек дүниеге көзқарастың өз≥нде танымдық, этика, эстететика, д≥ни мазмұн бар. “арих көрсеткендей, дүниеге көзқараста әдетте дүниеге қарым-қатынастың қайсыб≥р түр≥ мен онымен сәйкес сана түр≥ басым болады, сондықтан ол дүниеге көзқарастың бүк≥л мазмұнына рең немесе әр беред≥. ћысалы, классика жапон, грек дүниеге көзқарастары эстетика реңге бо€лса, классика қытай дүниеге көзқарасында эстетика бастама, ал классик. үнд≥ және дәстүрл≥ орыс дүниеге көзқарасында д≥ни бастама басым. 17 ғасырда басталған Ѕатыс ≈уропа дүниеге көзқарасындағыдай, қаз≥рг≥ заманғы дүниеге көзқараста танымдық бастама басым. Әрб≥р тарихи дәу≥рде қоғамның рухани өм≥р≥н≥ң қандай да б≥р саласы жетекш≥ орын алып, бүк≥л мәдениетке ортақ реңк пен ортақ өлшем қалыптастырады. ћысалы, көне мәдениетте мифологи€ басым болды, соның салдарынан көне дүниеге көзқарас мифологт€ деп анықталды. ќртағасырлық ≈уропада, –есейде, ортағасырлық Ўығыста және т.б. үстем сала д≥н болды. јл мұндағы дүниеге көзқарас д≥ни болып табылады. ∆аңа дәу≥рде ≈уропада мәдениетт≥ң алдыңғы шеб≥не д≥нд≥ ығыстыра отырып ғылым шықты да, жалпы дүниеге көзқарасқа барынша ықпал ете бастағандықтан ол ғылыми деген атауға ие болды. ƒүниеге көзқарас адамдардың ерк≥ мен саналы белсенд≥л≥г≥нен тыс пайда болады. ќлардың санасы бұл процест≥ аңғармайды, өйткен≥ дүниеге көзқарас мән≥н≥ң қоғамдық санада орнығуы өзд≥г≥нен, ешк≥мн≥ң саналы, әдей≥ қатысуынсыз жүред≥. —оның нәтижес≥нде, дүниеге көзқарастық жалпы түс≥н≥ктер, принциптер, императивтер ≥шк≥ қайшылықсыз тұтаса сабақтасады. Ѕұл тұтастық дүниеге көзқарас кешен≥н≥ң барлық элементтер≥н б≥р-б≥р≥мен өзара байланыстыратын Усұр логикаФ деп аталатын әрекетпен қамтамасыз ет≥лед≥. ƒүниеге көзқарас құрылысының осы ерекшел≥г≥ арқасында ол адамдар санасына елеус≥з енед≥ де, олардың қылықтарын, ≥с-әрекеттер≥ мен м≥нез-құлқын үйлест≥р≥п, реттеп отырады. Өз≥нд≥к У∆урден синдромыФ ≥ске қосылады: жеке адамдар жалпы дүниеге көзқарас пен оның бағдарларының бар екен≥н аңдамай-ақ сол бағдарларды басшылыққа алады. ∆еке адам санасының ең жоғ. деңгей≥ рет≥ндег≥ дүниеге көзқарас ғұмыр бойы қалыптасып, өзгер≥п отырады. ƒүниеге көзқарастың сапасы адамның дамуы мен кемелдену≥ деңгей≥мен анықталады. ћысалы, жеке адамдар дүниен≥ сез≥нуде дүниен≥ көмеск≥ елестетумен шектелед≥. ƒара, жеке тұлғада дүниен≥ сез≥ну дүниен≥ түс≥ну рет≥нде жүред≥. Ќағыз тұлғаға үнем≥ қайталанып отыратын дүниеге көзқарастық өз-өз≥не есеп беруш≥л≥к пен айқындылық тән. Ұлы тұлғалар қоғамдағы ортақ дүниеге көзқарасқа жетк≥л≥кт≥ түрде күшт≥ ықпал ет≥п, оның өзгеру≥не т≥келей қатыса алады.

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-08-18; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1678 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ћаской почти всегда добьешьс€ больше, чем грубой силой. © Ќеизвестно
==> читать все изречени€...

2058 - | 1919 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.011 с.