Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


“ақырыбы: √еологи€. √еологи€ обьект≥лер≥ және әд≥стер≥




∆оспары:

  1. √еологи€лық зерттеу әд≥стер≥.
  2. “ау жыныстары мен минералдар.
  3. √еохронологи€лық шкалы.
  4. √еологи€ның халық шаруашылығындағы маңызы

1. √еологи€лық зерттеу әд≥стер≥. √еологи€ - ∆ер туралы ғылым (грекше Ђгеої - жер, Ђлогосї - ғылым). ∆ер планетасы ғарыш әлем≥нде белг≥л≥ б≥р орнымен анықталатын, өз≥нд≥к физикалық және хими€лық қасиеттер≥н≥ң ерекшел≥ктер≥мен сипатталатын, әр уақытта дамып, өзгер≥п отыратын күрдел≥ дене.

∆ерд≥ зөрттейт≥н ғылымдардың қатарына геологи€мен қатар астрономи€, физикалық географи€, геофизика, геохими€ және т. б. ғылым салаларын да жатқызуға болады. ќлардың әрқайсысының өз≥нд≥к зерттеу әд≥стер≥ мен ғылыми мақсаттары бар. ќлар жерд≥ әр түрл≥ ғылыми тұрғыдан қарастырады.

∆ер қыртысының жоғарғы қабаттарын зерттеу жұмыстары нег≥з≥нен табиғи ашылмалар мен (өзен аңғарында кездесет≥н құлама жар, жыра, тау беткей≥, жартас) жасанды ашылмаларды (ор, шурф, карьер, шахта) зерттеу арқылы жүрг≥з≥лед≥. јл жерд≥ң ≥шк≥, терең қабаттарын зерттеп б≥лу үш≥н бұрғылау скважиналары мен геофизикалық зерттеу әд≥стер≥ қолданылады.

√еологи€лық процестерд≥ң орасан зор мөлшер≥ мен өте ұзақтығы - жерд≥ң даму тарихының ең басты ерекшел≥ктер≥ болып саналады. ≈гер б≥з жер қыртысын құраушы және оны өзгертуш≥ геологи€лық процестерд≥ бақылау мүмк≥н деп санасақ, онда ол процестерд≥ тек өте қысқа мерз≥м аралығында ғана байқаған болар ед≥к. јл көпш≥л≥к жағдайда жерд≥ң ұзақ даму тарихын ескерсек геологи€лық оқиғаларды геологи€лық масштабта ұзақ уақыт бақылау мүмк≥н емес.

Ѕұрын болған геологи€лық оқиғалардың куәс≥ рет≥нде тау жыныстарының немесе руданың құралуын, сол сек≥лд≥ әр түрл≥ геологи€лық құрылымдардың пайда болуын айтуға болады. Ѕұл оқиғалардың мазмұнын дұрыс түс≥ну үш≥н, болып өткен геологи€лық процестерд≥ қайта реттеп немесе реконструкци€ жасай б≥лу керек. ∆ерд≥ң өткен тарихына реконструкци€ жасауда Ђактуализмї принцип≥н≥ң маңызы өте зор. Ѕұл принцип алғаш рет XIX ғасырдың 30 жылдары ағылшын ғалымы „. Ћайельд≥ң еңбектер≥нде эволюци€лық ғылыми-зерттеу әд≥с≥ рет≥нде ұсынылды. јктуализм принцип≥ бойынша, дәл қаз≥рг≥ кезде, б≥зд≥ң заманымызда жүр≥п жатқан геологи€лық процестер мен табиғи құбылыстар бұрынғы кезде жерд≥ң көне тарихында да болып өткен. „. Ћайельд≥ң сөз≥мен айтқанда: ЂЅүг≥нг≥ өм≥рд≥ зерттеу, өткен өм≥рд≥ң тарихын түс≥нуд≥ң к≥лт≥ї..

Әрине қаз≥рг≥ уақытта жүр≥п жатқан геологи€лык, процестерд≥ жерд≥ң алғашқы тарихында болған оқиғалармен дәлме-дәл мағынада салыстырсақ, онда қателескен болар ед≥к. Өйткен≥, жерд≥ң даму тарихы б≥р бағытта ғана жүр≥п отырады және бұрынғы болған оқиғалар ешуақытта да қайталанбайды. —ондықтан да, актуализм прицип≥н дәл „. Ћайель айтқандай мазмұнда түс≥нуге болмайды. √еологтар бұл принципт≥ жаңа мағынада толықтыра отырып, тарихи салыстырмалы зерттеу әд≥с≥ рет≥нде қолданады.

√еологи€лық ғылыми-зерттеу жұмыстарын атқару барысында геологи€лық байқаулар жүрг≥зе б≥луд≥ң маңызы өте зор. “ау жыныстарының құрамын анықтау, оларды құраушы минералдардың өзара б≥р-б≥р≥мен қарым-қатынасы, сонымен қатар олардың жатыс п≥ш≥ндер≥ және олардың құрамында кездесет≥н әр түрл≥ органикалық қалдықтардың (фауна мен флора) түрлер≥н анықтау, соған қоса эксперимент жүз≥нде зерттеу жұмыстарының нәтижес≥н пайдалану жер қыртысының геологи€лық дамуы мен құрылымдық ерекшел≥ктер≥н анықтауға мүмк≥нд≥к беред≥.

√еологи€лық байқаулар кез≥нде жиналған алғашқы деректер ғылыми болжамның нег≥з≥ болып қалыптасады.  ей≥н≥рек, қосымша өтк≥з≥лет≥н арнайы зерттеулерд≥ң (геохими€лық, геофизикалық және терең скважиналарды бұрғылау жұмыстары) нәтижес≥нде алғашқы айтылған болжамдарды кеңейтуге немесе дәлелдеуге, т≥пт≥ теори€ға айналдыруға, не болмаса алғашқы болжамды жоқка шығарып, жаңа болжамның нег≥з≥н қалауға мұмк≥нд≥к туады.

∆ер қойнауын зерттеу әд≥стер≥. ∆ерд≥ң құрамы мен құрылысы әр түрл≥ әд≥стер арқылы зерттелед≥.

√еологи€дық әд≥стер. √еологи€лық әд≥стерд≥ң ≥ш≥ндег≥ ең нег≥зг≥с≥ -жер қыртысын құрайтын заттарды т≥келей бақылау және талдау арқылы жан-жақты зерттеу болып табылады. ∆ер қыртысын құрайтын заттар, тау жыныстары түр≥нде табиғи жағдайда жер бет≥не шығып жатады. јл жерд≥ң ≥шк≥ қабаттарының геологи€лық құрылысын жыра, ор немесе шурф, карьерлер мен шахталарды зерттеп, тау жыныстарының жатыс элементтер≥н талдау арқылы анықтап б≥луге болады. Қаз≥рг≥ кездег≥ шахталардың ең терең≥ 4 километрге дей≥н жетед≥ (Үнд≥ және ќңтүст≥к јфрикалық –еспубликаларда). ∆ер қойнауының терең қабаттарын зерттеуде бұрғылау скважиналарының маңызы өте зор. Өте терең қабаттарды бұрғылау жұмыстары  ола түбег≥нде және јзербайжан –еспубликасында (—аатли скважинасы) жүрг≥з≥луде.  ола түбег≥ндег≥ аса терең скважина рекордтық.(12 км)терекд≥кке дей≥н жет≥п, жерд≥ң терең қабаттарының құрылыс ерекшел≥ктер≥н анықтады. —оңғы жылдары ќрал тауларының орталық бөл≥г≥нде аса терең бұрғылау скважинасы бұрғылануда. ћұхит түб≥нен бұрғылау жұмыстары да көптеген жаңалықтар ашып отыр.

1968 - 1983 ж. ж. Ђ√ломар „елленджерї атты американдық кемеге орнатылған бұрғылау қондырғысы арқылы көптеген (620-дан астам) скважиналар, бұрғыланды. ќлардың ≥ш≥ндег≥ ең терең≥-2000 м-ге дей≥н жетт≥.

∆ерд≥ң терең қабаттарының геологи€лық құрылыс ерекшел≥ктер≥н табиғи скважиналарды (атап айтқанда, кимберлит түт≥ктер≥н) зерттеу арқылы б≥луге болады. ќлармен б≥рге кездесет≥н алмас кристалдары жерд≥ң ≥шк≥ ~ 200 км тереңд≥г≥нде пайда болады.

јэрофотогеологи€лық және космогеолога€лық зерттеу әд≥стер≥ самолеттен немесе ғарыштық аппараттар арқылы түс≥р≥лген фотосуреттерд≥ қолданып жер құрылысын зерттеуге нег≥зделген.

√еофизикалық зерттеу әд≥стер≥ жерд≥ң, әс≥ресе оның терең қабаттарын зерттеуде кең≥нен қолданылады, ќларға сейсмикалық (грекше Ђсейсмосї - с≥лк≥ну), гравиметри€лық, магнитометри€лық, электрометри€лық және т. б. әд≥стер жатады. Ѕұл әд≥стерд≥ пайдалана отырып, жер қыртысын құрайтын заттардың физикалық қасиеттер≥н анықтауға болады.

—ейсмикалмқ әд≥с жер с≥лк≥ну кез≥нде немесе жасанды қопарылыс (жарылыс) кез≥нде туатын тербел≥с толқындардың жер қабатында жан-жаққа таралу жылдамдығын зерттеуге нег≥зделген. —ейсмикалық толқындар қума толқындар (–) және көлденең (S) толқындар болып ек≥ге бөл≥нед≥. —ейсмикалық толқындардың таралу жылдамдығы тау жыныстарының физикалық қасиеттер≥не, әс≥ресе тығыздығына байланысты өзгеред≥. “ау жынысының тығыздығы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым толқындар тез таралады.

√равиметри€лық әд≥с - денен≥ң жерге тартылу шамасының жер бет≥нде әр турл≥ болатындығына нег≥зделген. ∆ерге тартылу шамасының мөлшер≥ теори€лық мөлшерден ауытқып, көп болған жағдайда, ол ауытқу гравитаци€лық аномали€ деп аталады, Ѕұл қасиет кен орындарын ≥здеуде кең≥нен пайдаланылады.

ћагнитометри€лық әд≥с жер қыртысының жекелеген аудандарында ∆ерд≥ң магнит өр≥с≥н≥ң өзгеру≥н зерттеуге нег≥зделген. ћагнитт≥к аномали€ның ерекшел≥ктер≥н зерттеу жерд≥ң ≥шк≥ терең қабатында кездесет≥н тау жыныстарының құрамы мен құрылыс ерекшел≥ктер≥н болжауға мүмк≥нд≥к беред≥.

ѕалеомагнитт≥к әд≥с тау жыныстарында сақталған қалдық магнетизмд≥ зерттеуге нег≥зделген. Қалдық магнетизмд≥ зерттеу арқылы жерд≥ң өткен тарихында магнит полюстер≥н≥ң қалай орналасқандығын және қалай өзгергенд≥г≥н қаз≥рг≥ кездег≥ жағдайымен салыстыруға болады.

√еотерми€лық әд≥с жерд≥ң жылу өр≥с≥н≥ң тау жыныстарының тереңд≥г≥не байланысты өзгер≥п тұратындығын зерттеуге нег≥зделген.

√еохими€лық әд≥с арқылы жер қыртысын және басқа планеталарды құрайтын заттарды, сонымен б≥рге метеориттерд≥ң хими€лық құрамын салыстыра зерттейд≥. Ѕұл әд≥с арқылы көп проблемаларды шешуге болады: 1) хими€лық элементтерд≥ң жер қыртысында таралу және олардың орын ауыстыру (миграци€) және шоғырлану (аккумул€ци€) заңдылықтарын зерттеу; 2) жер қыртысында кездесет≥н хими€лық элементтерд≥ң әр түрл≥ жағдайда орналасу себептер≥н зерттеу; 3) жер қыртысын, јйды және метеоритт≥ құрайтын заттардың элементарлық және изотоптық құрамын зерттеу.

Ёксперимент жүз≥нде зерттеу арқылы әр түрл≥ геологи€лық процестерд≥ң модел≥н (жобасын) лаборатори€лық жағдайда жасап, мұнда қандай жаңа заттар жаратылатынын бақылауға болады. ћысалы, жоғары температура және жоғары қысым кез≥нде ∆ерд≥ң ≥шк≥ терең қабаттарында минералдар мен тау жыныстарының пайда болатынын эксперимент жүз≥нде зерттеу арқылы анықтауға болады.

ћатематикалық әд≥с геологи€ саласында соңғы кездер≥ ғана кең көлемде қолданыла бастады. ћатематикалық әд≥стерд≥ң ≥ш≥нде табиғи процестерд≥ математикалық модельдер жасау арқылы зерттеу әд≥с≥н, математикалық статистика және т. б. әд≥стерд≥ айтуға болады. Ѕұл әд≥стерд≥ң бәр≥ де теори€лар мен гипотезаларды тексеруге көмектесед≥.

2. “ау жыныстары туралы түс≥н≥к ѕетрографи€ - таужыныстар туралы ғылым. ќл таужыныстардың кұрамын, құрылымын, б≥т≥м≥н, қасиеттер≥н, жатыс жағдайларын, жаралуы мен практикада қолданылуын зерттейд≥. “аужыныстар әр турл≥ геологи€лық процестер нәтижес≥нде жер қыртысында немесе оның бет≥нде пайда болады. ќлардың нег≥зг≥ массасын кұрап, жаралу жағдайы мен қасиеттер≥н анықтайтындар Ц таужыныс жасаушы минералдар. “аужыныстарда сонымен қатар басқа сирек (акцессор) минералдар кездесу≥ мүмк≥н. олардың құрамы мен саны б≥ршама тұрақсыз келед≥.

≈гер таужыныс таужыныс жасаушы минералдың белг≥л≥ б≥р агрегатынан ғана тұрса, ол б≥р минералды немесе мономинералды деп аталады. ћұндай таужыныстардың мысалы рет≥нде кальцитт≥ң кристалл түй≥рл≥ агрегатынан тұратын мәрмәрд≥ айтуға болады. ≈гер таужынысқа б≥рнеше таужыныс жасаушы минерал к≥рсе, ол көп минералды немесе полиминералды деп аталады. ћұндай таужыныстардың мысалы рет≥нде құрамы кварц, калий-натрийл≥ далашпаттар мен қышқыл плагиоклаз, сонымен қатар биотит пен мұй≥з алдамышынан тұратын гранитт≥ айтуға болады.

“аужыныстардың құрылысын құрылымы мен б≥т≥м≥ аныктайды.

Құрылым - таужыныстардың құрылысын олардың минералдық құрамдас бөл≥ктер≥н≥ң кристалдылық дәрежес≥не, абсолют және салыстырмалы өлшемдер≥не, п≥ш≥н≥не, өзара орналасуы мен б≥р≥гу тәс≥лдер≥не байланысты сипаттайтын түс≥н≥к.

Ѕ≥т≥м Ц таужынысты құрайтын минералдық агрегаттардың кең≥ст≥кте бағдарлану, өзара орналасу және кең≥ст≥кт≥ толтыруы бойынша анықталып, оның б≥ркелк≥л≥к және тұтастық дәрежес≥н сипаттайды. Ѕ≥т≥мн≥ң морфологи€лык б≥рл≥г≥ - минералдық агрегат.

4. √еологи€ның халық шаруашылығындағы маңызы. √еологи€ның адам өм≥р≥нде қолданылатын практикалық маңызы орасан зор, әр≥ жан-жақты. Қаз≥рг≥ кездег≥ халық шаруашылығының барлық саласы, оның қуатты техникасы мен өнеркәс≥б≥-жер байлығын (мұнай, газ, көм≥р, металл, әр түрл≥ құрылыс материалдары, жер, асты сулары және т.б.) пайдалануға нет≥зделген. ∆аңа кен орындарын ≥здеп-табу қажетт≥л≥г≥ геологи€лық ғылыми - зерттеу жұмыстарының дамуына әсер етед≥. Өм≥р талабы геологи€: ғылымдарының алдына теори€лық және практикалық жаңа м≥ндеттер қойып, ол м≥ндеттерд≥ тез арада шешуд≥ талап етед≥.

√еологи€ның жалпы табиғаттану мақсатында да маңызы өте зор. ќл жер туралы ғылым рет≥нде, жерд≥ң жаратылысын және оның даму кезеңдер≥н зерттеумен қатар, жер бет≥нде алғашқы т≥рш≥л≥кт≥ң пайда болып, одан кей≥нг≥ даму проблемаларын да қозғайды.

√еологи€ның халық шаруашылығында атқаратын қызмет≥ туралы айтатын болсақ: 1) халық шаруашылығының әр түрл≥ салаларын шик≥зат қорымен қамтамасыз ету; 2) әр турл≥ құрылыс объект≥лер≥н салу мумк≥нд≥г≥н дәлелдейт≥н инженерл≥к-геологи€лық зерттеу жұмыстарын жүрг≥зу; 3) ас суы және техникалық су қорымен қамтамасыз ету мәселес≥н шешу болып табылады.

Қаз≥рг≥ кезде ел≥м≥зд≥ң минералдық-шик≥зат қорын ұлғайту мақсатыңда геологи€лық барлау-≥здеу жұмыстарының сапасын жақсартуға, барлайған кен орындарын игеру мақсатымен жүрг≥з≥лет≥н дайындық жұмыстарының ти≥мд≥л≥г≥н арттыруға көп көң≥л аударылады.

Ѕатыс және Ўығыс —≥б≥рде,  аспий ойпатында, ел≥м≥зд≥ң ≈вропалық солтүсг≥г≥нде, ќрта јзи€да, Қиыр Ўығыс жерлер≥нде мұнай мен табиғи газ қорларын, сонымен қатар энергетикалық көм≥р мен кокс қорларын геологи€лық барлау, әс≥ресе ашық әд≥с арқылы қазып алуға болатын кен орындарын ≥здеп-табу жұмыстарының қарқынын жеделдету шаралары ≥ске асырылуда. Қара және түст≥ металлурги€ны сапалы шик≥зат қорымен қамтамасыз ету, минералдық тыңайтқыштар мен кұрылыс материалдарын және жер асты суларын ≥здеп табу мақсатында барлау Ц ≥здеу жұмыстарын күшейту көздел≥п отыр. ќл үш≥н прогрессивт≥к әд≥стерд≥ (геофизикалық, геохими€лық, азроғарыштық және т. б.) кең≥нен және тез≥нен қолданып, бұл жұмыстардың геологи€лық-экономикалық ти≥мд≥л≥г≥н арттыру шаралары ≥ске асырылуда.

√еологи€ның барлық салаларын жоспарлы түрде жаңа техникамен қайта жабдықтау, геологи€лық барлау-≥здеу жұмыстарын автоматтандыру, механикаландыру және техникалық арнаулы құрал-жабдықтармен, әс≥ресе, арнайы транспортпен қамтамасыз ету нег≥зг≥ нысана болып отыр. Құрлықты зерттеумен б≥рге, континентальдық шельф және мұхит түб≥нде кездесет≥н минералдық байлықтарды игеру мақсатында да барлау-≥здеу жұмыстарын ұлғайту ≥ске асырылуда.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-10-01; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1358 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ѕольшинство людей упускают по€вившуюс€ возможность, потому что она бывает одета в комбинезон и с виду напоминает работу © “омас Ёдисон
==> читать все изречени€...

1428 - | 1207 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.022 с.