Негізгі ұғымдар: Жазаныөтеуден. Әлеуметтікбейімдеу.
Жазаны өтеуден босату – құқық саласының әр түрлі нормаларымен реттеледі: қылмыстық,қылмыстықісжүргізужәнеқылмыстық-атқаруқұқығы.
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңдарындажазаданбосатубірмағынадатүсіндірілмейді. Ғылыми әдебиетте бір жөнгекелтіружәнежазаданбосатудыңмүмкінжағдайларын топтастыру қорытындысында, олүш топқабіріктірілгенболатын:
а) жазанытағайындағаншабасқашараларменөзгертіп,сондай-ақ өзгертпейбосату; ә) жазанытағайындағаннанбастапоныөтеуден босату; б) жазаныөтеукезіндеоданбосату немесеөтеудікейінгеқалдыру.Қылмыстық-атқаруқұқығыныңсаласынажазаныөтеуденбосатудыңтексоңғытобыныңтүрлерікіреді.Әрине, бұғанүкімдіорындаудыкейінгеқалдырудақолданғанжағдайдағыжазаныөтеуденбосатуқосылмайды.
Жазаныөтеуден босатудепазаматтыңқұқықтықжағдайынөзгертетінзаңныңақиқатыайтылады.Оныңпайдаболуыменәдеттетүзетуқұқыққатынастарытоқтатыладыдаазаматтыңқұқықтық мәртебесіорнынакелтіріледі.
Жазаныөтеуденбосатудың негіздерімыналарболыпесептеледі:
- сот үкімібойыншатағайындалғанжазамерзімінөтеу;
- іс бойыншаақтауүкімі шығарылғаннемесеіс жүргізудіңқысқартылуынабайланыстысотүкімікүшініңжойылуы;
- жазаныөтеуденшартты-мерзіміненбұрынбосату;
- жазаның өтелмегенбөлігінжазаныңнеғұрлымжұмсақтүріменауыстыру;
- кешірімжасаунемесерақымшылықету;
- ауырнауқастанунемесемүгедектік;
- заңдакөзделген өзгеденегіздер.
Жазаныөтеуденбосатудыңтүрлеріменнегіздерінбелгілейтінқұқықтықіс тәртібінреттеу,жалпыалғандажазаныөтеудідараландыруғажұмысістейдіжәнеоныңмақсатынажетуінемүмкіндікбереді.
Түзеумекемелеріәкімшілігініңжасақбастығыменбосатылғандардыеңбекпентұрмыстықжағдайынорналастыружөніндегіағаинспекторыкеректіжағдайдаолардың тұрмыстықжәнежұмысқаорналастиырумүмкіндігінбіледі және алдын алакөмеккөрсетугешарақолданады.Қазірнарықтықжағдайғакөшукезіндемұндайкөмеккөрсетумүмкіндігітөмендепкетті.
Түзеумекемелерінен босатылатын, денсаулығыбойыншаұдайыкүтімгемұқтажадамдар,сондай-ақ 16жасқатолмағандартұратынжерінеалыпкетугекелгенадамдарғанемесе түзеу мекемесініңқызметкерінеертіпжіберіледі.
Қазақстан Республикасы соттарымен сотталған ТМД-нің басқареспубликаларының азаматтары ҚазақстанРеспубликасытүзеумекемелеріндежазаныөтегенненкейінөзреспубликасынакеткендежолбилеті Қазақстан Республикасыныңшекарасынадейінқамтамасыз етіледі.
Сотталғандардың әлеуметтік бейімдеу проблемасын қайталанбақылмыстарыменкүресу бағытының бірі ретінде қарау тиіс.Шынында, бас бостандығынан айыруорындарынанбосатылғанжәне әлеуметтік көмекалаалмағанадамдардыңжылсайынғытасқыны,алдыменқаңғыбастықтың,үйсіздердіңсебебібола тұра,соныменбіргеоларбостандықөміргебейімделеалмайқайтаданқұқықбұзуменқылмысжолынатүсіпқылмыстықжағдайдыөршітетүсуде.
Әлеуметтікбейімделудепжекеадамныңәлеуметтікортағаикемделуін,оныңәдет-ғұрпын, осыортағатән нормаларынәлеуметтіккөзқарастарын, нұсқауларынұғыпалуды,басбостандығынанайыруды өтегенадамғақоғамда тұратыназаматтардыңмінез-құлықтарын,әдеттерінүйренуінайтады.
Бақылау мен тәрбие жұмысынжүргізудіңбастымақсаты- ол босанғандажаңажағдайдабейімделуүшінкөмектесу, туындағанміселелердішешугежәрдемдесу, босағаннанкейінгібіріншіуақыттажиібайқалатынқылмысістеудіболдырмау.
Сотмерзіміненбұрын шарттытүрдебосатылғандардыөзбетіменнемесееңбекұжымыныңсұрауымен, бірақоныңкелісіміменбақылаудыміндеттей алады.
Мұндайадамдарментәрбиежұмысын, олардың түзелуін бекітуретіндежұртшылықтыңкөмегінсізұйымдастырумен үйлестірудіжәнеолардыңдәлесебінтезбелгілемейтиімдіжүргізумүмкінемес.
Дәріс 9.Басбостандығынанайырмайтүзеужұмыстарытүріндегіжазаныөтеудіңжағдайымен тәртібі
Жоспар:
Бас бостандығынанайырмайтүзеужұмыстарытүріндегіжазаны өтеудіңжағдайы мен тәртібі
