Жоспар:
Ылмыстықжазасыменсотталғанадамдардыңқұқықтықжағдайының түсінігі
Сотталғандардың құқығыменміндеттері. Бас бостандығынанайырылуға сотталғандардыңтәртіптік,материалдықжәнеқылмыстық жауапкершілігі
Негізгі ұғымдар: Азаматтық құқығы. Пенитенциярлықжүйе.Жазаны орындау.
Заң бойыншаадамтеңдігіноғанзаңдықұқық пенбостандықберунегізіндетануазаматтық қоғамныңбастыбелгісініңбірі.
Жекетұлғаныңқұқықтықмәртебесінегізінконституциялыққұқы,бостандықпеназаматтарміндеттеріжатады. Жеке тұлғаныңқұқықтықмәртебесініңерекшеайырмашылығы- оныңтұрақтылығымен біршамаөзгермейтіндігі.
Азаматтыңқұқығыдегеніміз – қандайдабір игіліктікепілдітүрде пайдаланудыңмүмкіндігі.Бұладамныңмемлекеттіңұйымдасқанқоғамындағымінез-құлқыныңресмиөлшемі.
Адам құқығы-ол субъективтіқұқықшамаменемес,қайтажекетұлғаның Конституциядажәнезаңдабекітілгеннақтымүмкіндігі.Заңшығарушытек қанашынқоғамдыққатынастарданшығатын,алдыналақұрылғанәлеуметтік- экономикалықжәнесаясимүмкіндігібарқұқықтыбекітеалады.
Көбірек тарағантоптастырулартөмендегідейболады:
- саяси құқықтар-оладамныңмемлекеттікжәнеқоғамдық-саясиөміріндегіоныңсаяистағдырымен еркіндігінөзішешудіқамтамасызетумүмкіндіктері, мемлекеттібасқаруғақатысуы;
- жекеазаматтыққұқығыменбасбостандығы;
- оладамныңзаңсызжәне орынсызжекеөміріне,ішкісезімінеараласпау,жекебасыныңтәуелсіздігінқамтамасызетугебағытталғанмүмкіндігі;
-Әлеуметтік-экономикалыққұқық пенбасбостандықтар
-олөндіріспен материалдықигіліктібөлусаласындағыжекеадаммүмкіншілігі,экономикалықжәнеоғанбайланыстырухани талаптардыңсайкелуіжәнеадамқалауынабайланыстылығы;
-мәдениетқұқықтарымен басбостандықтарыоладамныңру хани,мәдениигіліктері,яғнижетістіктердіпайдаланумүмкіншіліктері,олардыөзіне лайықтыынтасыменқабілеттілігінеқарайжасауғақатынасу.
Қазақстандаадамқұқығынсақтаудыңмаңыздыкомпонентініңбірі-оғансотталғандардыңқұқынбұзудыескертужәнебақылаужатады.
Сотталғандарменжұмысжасаубарысында,олар қоғамнаншығарылыпқалғандаремес,қайтаоныңмүшесіболып қалаберетіндігінеерекшекөңілаударукерек. Сондықтансотталғандардықоғамөмірінеқайтарумақсатындақоғамдықұйымдардытүзеуоргандарыменбіргеқызмететугежұмылдырукерек.
Сотталғандардыңқұқыменбасбостандығысотүкіміменжәне Қазақстан Республикасызаңындакөрсетілгенмерзімгеғанашектелуімүмкін.
Мемлекетжағынансотталғандардыңқұқықтық жағдайыжақсарақалса,ондайда заңныңкерікүшіболуытиіс.Егер дезаңменқандай даболмасынқұқықбұзғаныүшінсазайын тартужеңілдетілсе, тіптібұләрекеттіңзаңғақайшылығыжойылса,мұндайзаңныңміндетті түрдекерікүшіболады.
Жазаныорындау – мәжбүрлеуакциясы, ол мемлекетжағынанкүшқолдануарқылықамтамасызетіледі,ол тиістіқұқықшектелуқиыншылығынаапарыпсоқтырады.
Қазіргізамандаадамқұқығытуралыхалықаралықнормаларәділсотжүргізусаласындажекеадамқұқығыныңмәртебесінеелеулі түрдеәсеретеді.Қазақстанның халықаралықшартты бекіту актімемлекетүшінзаңдарынөзінеалғанміндеттерінесәйкестендірудіңқажеттілігінкөрсетеді. Халықаралыққұқықбірте-біртежан-жақтыболуда,ал оныңнормалары менпринциптері халықаралықбірлестіктіңбарлықмемлекеттерінеміндетті.
Құқықтықмемлекетқұрумақсатынқойған қазақстанда заңғанегізделгенведомстволықактілердісалыстырмалытүрдеөзгертугеболадыжәнеолайетуқажеттілігібүгінгікүнталабынантуындапотыр.
Қазіргікездеқұқықжүйесіндегіқайшылықтыжеңіпшығу,ішкібіртұтас,қарама-қайшылықсыззаңқұруөтеқажет.
Қылмыстықжазаныатқарудыңжаңазаңынқабылдауқажеттіксебебі,оныбіздіңелдіңөзінеалғанхалықаралыққұқықміндеттемелерінесәйкестендіругебайланысты.
Құқықтымемлекеттіңсипаты- ол азаматтардыңөмірсүрукезіндеқұқыменбасбостандығыныңкепілдігіжәнемызғымастығы, жәнеазаматпенмемлекеттіңөзаражауапкершіліктіорнатуыменқолдаупринципіболыптабылады.
ҚазақстанРеспубликасыныңқылмыстық-атқарузаңдарынасәйкессотталғандартиістімәртебегеиеболаалады,оныңнегізгісубъективтіқұқық,заңдыміндеттеріжәнеолардыңҚазақстан Республикасыазаматтарыүшінбелгіленгензаңды талаптарыменқосақылмыстық-атқарузаңдары,сот үкіміменшығатынрежиммазмұнықойғаншектеулерболыпесептеледі.
Субъективтікқұқықдепмемлекет кепілболатынжәнеқұқықнормаларыменқамтамасызетілгенадамныңбелгілібіркезеңдегіісіненемесетиістіигіліккеиеболыппайдалануды айтамыз.Заңдымүддетүсінігідегеніміз- олзаңменбелгіленгенқұқықпенбостандықтыңмазмұнынқамтымайтын,бірақмемлекетжағынанқорғалуғатиістіжәнеқұқықнормаларыменсақталатынжекеадамныңқажеттіталабы.
Қылмыстық-атқарукодексісотталғандардың негізгіміндеттерінбылайбелгілеген:
1. Сотталғандар осы Кодекспен, өзге де нормативтiк құқықтық актiлермен және үкiммен белгiленген құқықтық шектеулерден туындайтын талаптарды сақтауға мiндеттi.
2. Сотталғандар жазаларды атқарушы мекемелер мен органдар әкiмшiлiктерiнiң өздерiнiң мiнез-құлқына арнап белгiлеген заңды талаптарын орындауға мiндеттi.
3. Сотталғандардың өздерiне жүктелген мiндеттердi, сондай-ақ жазаларды атқарушы мекемелер мен органдар әкiмшiлiгiнiң заңды талаптарын орындамауы Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген жауаптылыққа әкеп соғады
Сотталғандардыңішіндежазаныатқарукезінде,тағыдақылмысжасапқылмыстықжауапқатартылатынжағдайтәжірибедежиікездесіптұрады.Жауапкершіліктіңмұндайдәрежесітек қанақылмыстыңауырлығынан,жауапкердіңжекебасынанемесжәне тағыбасқажауаптыжеңлідететіннемесе ауырлататынжағдайларғабайланыстыболыпкеледі.Сотжазатағайындағандақылдмыстыңбұрынғықылмыстықжазаныатқарукезіндеістелгенінескеалуы тиіс.Бұл- жауапкершіліктіауырлататынжағдай,сондықтанескеалыныпқолданғандабұрынғыжазаныңжиынтығыменүкімшығарады.
Алсотүкіміжаңа қолданғанжазағатүгелдейнемесежарым-жартылайбұрынғыжазаныңөтелмегенбөлігінқосады.Жаңаістегенқылмысыүшінбасбостандығынан айыруғасотталған адамбұрынғыданқаталрежимдіколонияғанемесетүрмегенжіберіледі.
