Негізгі ұғымдар: Ішкі істер органы. Жазаныатқарушымекемелер.
Қазақстан Республикасының ішкіістероргандарықызметкерлерініңқұқықжағдайларықорғалуынаҚазақстан Республикасының Конституциясыкепілдікетедіжәне олар 1993 ж. 15 шілдедегі «Қазақстан Республикасыішкіістероргандарытуралы» 1992 ж. 22 маусымдағы «Қазақстан Республикасыныңішкіәскерлері туралы» Қазақстан Республикасызаңдарымен,қылмыстық-атқарузаңдарымен,ЕТМ-ніңішкітәртіп Ережелерімен, сондай-ақжекелегенеңбекзаңдарыменбелгіленген.
Ішкіістероргандарықызметкерлеріне, оныңішіндеқылмыстық-атқаружүйесімекемелеріменоргандарыныңқызметкерлерінезаңмен үлкенөкілдікберу,ол жазаныатқарыпжүргенмекемелерменоргандардыңалдындатұрғанқылмыспенкүресусаласындағыміндеттердіорындаудықамтамасызетугешақырылады.
Қылмыстықжазаныңалдындатұрғанмақсатқажету,көбінесежазаныатқарушымекемелермен органдарқызметкерлеріәрекетінің тиімділігіменбелгіленеді.
Жазаныатқаратын мекемелермен органдарқызметкерлеріқұрамынакіретіндер: түзеумекемелеріқызметкерлерінің қатардағыжәнебасқарушықұрамы, ІІО –ныңтүзетужұмысыинспекциясыныңқызметкерлері,полицияныңкейбірқызметкерлері, Қазақстан РеспубликасыІІМ-ніңішкіәскерлерініңтүзеу мекемесінкүзететінжәнебақылайтынәскериқызметкерлері, түзеу мекемесініңеріктіжалдамалыжұмысшыларыменқызметшілері.
Жазаныатқаратынмекемелерменоргандарқызметкерлерініңқұқық жағдайы- қылмыстықжазаныатқару кезіндегіжүктелген функциясынорындаудаоныңөкілдерінің құқығы менміндеттерініңжиынтығынқұрайды.
Жазаныатқарушы мекемелерменоргандардыңқызметкерлерінеқұқықтарменміндеттержүктеу-олқылмыстықатқартужүйесіоргандарыныңалдынақойылғанмақсаттардықамтамасыз ету. Түзеумекемесімен тергеуқаласыныңбастықтарыанықтауоргандарықызметініңуәкілеттілігінорындайды.Түзеумекемесібастығына,оныңқарауындағықызметкерлергеқұзырлығышегіндетиістіжедел-іздестіружәнебасқадақылмыстықісжүргізузаңындабелгілегендей,қылмыстыжәнеоныжасағанадамдытабумақсатындашарақолдануміндетіжүктеледі.
Түзеумекемесіндегіқызметкерлердіңжұмысерекшелігінескереотырып, тиістізейнеткешығатынқызмет мерзіміқысқартылған.
Ішкіістер органдарының қызметкерлері, олардың отбасы мүшелерініңмедициналықкөмекалуға,жеңілдетілгенсанаториймен курорттаемделуге, медициналық-әлеуметтікқамтамасызетілугеқұқығы бар.
Қазақстан Республикасызаңдарыменішкіістероргандарыныңқызметкерлерінеәлеуметтікқорғаукепілдігі берілген, бұл-мемлекеттіңбұлжұмыстыңерекшелігінесепкеалыпкөрсетілген қамқорлығыныңайғағы.
Бас бостандығынанайыруоргандарындаеңқауіпті, бірнешеретсотталған, әлеуметтік-өнегелілігіжағынан төменазаматтаржазаөтеуде. Жазаныөтеукезіндесотталғандардыңбәрібірдейтүзелужолынатүсебермейді,олардыңкейбіреулеріжазаныөткерукезіндережимталаптарынбұзабереді, жаңаданқылмысжасаудыойластырыпжүредіжәнемекеменқызметкерлерініңзаңдыталабынабелсендітүрдеқарсылықкөрсетеді. Бас бостандығынанайыруорындарындағысотталғандаржағынан қылмысістеудіңөзгешелігібар,ол түзеумекемесіқызметекрлеріненаманатқаадамұстапнемесеоларғашабуылжасау,сондай-ақбасқалайда зорлапкүшқолдану.Жоғарыдабаяндалғандаржазаныатқарушымекемелер меноргандарқызметкерлерінің қауіпсіздігінсотталғандардың қылмыстықнемесебасқалардыңқауіптіәрекеттеріненқорғаудыңмаңыздысебептеріболады.
Бас бостандығынан айыруоргандарындақызметететіндердіңөміріне, денсаулығынақастандықжасағаныжәнеорганқызметкерлерініңдербесқұқығынақолсұққаныүшінжоғарыдәрежедегіқылмыстықжазақолданукөзделген. Бұлшаралардыүш топқабөлугеболады:
1. Түзеумекемесіқызметкерлерініңөміріне,денсаулығынаарнайызиянкелтіругебағытталғанәрекетке қылмыстықзаңдарнормаларыбелгіленгенқылмыстықтүрдежауапқатарту. Ондайқылмыстарғажататындар: бас бостандығынанайыруорындарынан немесе күш пайдаланып және басқалардың өмірі менденсаулығынақауіп-қатеркелтіруәдісіменқашу, түзеу мекемесіәкімшілігінің талабынақасақана бағынбау, мұнда түзеу мекемесі қызметкерлеріне күш қолдануменбайланысты,түзеумекемесіәкімшілігініңжұмысынашабуылжасауарқылыкеселкелтіру.
2. Лауазымдыадамдарғакүшқолданғаныүшінкөрсетілгенжауапкершілікноромалары.
3. Жекеадамныңөміріне,денсаулығына, бостандығына, абыройынақарсыбағытталғанқылмыстардықарастыратынқылмыстықзаңнормалары.
Түзеумекемесіқызметкеріқаруқолданылғанбарлықжағдайдақоршағаназаматтардыңқауіпсіздігінқамтамасызетушараларынзардап шеккендергекүттірмеймедициналықкөмеккөрсетугеміндетті,одан кейінөзініңтікелейбастығынатүсіндіруітиісжәнебұлоқиғатуралы прокурорғахабарланады.
Түзеумекемесіқызметкерлерінің, ішкіәскердіңәскериқызметкерлерініңқауіпсіздікшараларыменқаруқолдануыҚазақстанРеспубликасы ІІМоргандарыныңүнемібақылауындаболады.
