Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


ћетоды обучени€ и преподавани€ 2 страница




—ұранысты зерттеу. —атып алушылардың мұқтаждықтарын қалай бағалауға және б≥луге болады? ѕотенциалды тұтынушыларды қалай табуға болады? Ѕұл сұрақтарға өз кабинет≥ңнен шықпай немесе к≥тапханада отырып, анықтамаларды, статистикалық мақалаларды, жанұ€лық бюджетт≥ң тексеру мәл≥меттер≥н, социологи€лық зерттеулерд≥ оқи отыра жауап беруге болады. Ѕаспа материалдарымен танысу қажетт≥л≥ктер мен мүмк≥н болатын тұтынушылар жайлы түс≥н≥к бере алады. Ѕ≥р қатар жағдайларда ол өте қажет болады. Ѕ≥рак көб≥несе оның нәтижес≥ шамамен келед≥

—атып алушыны т≥келей назар аударту, т≥келей өз≥мен контакт≥ге түсу ең эффективт≥ болып табылады. —атып алушы с≥рә, ақпараттың ең жақсы қайнар көз≥ болады. ќған назар аударту оның тұтынушы а€сын анықтауға болады, олардың не қалайтынын, талғамын және талаптарын анықтауға мүмк≥нд≥к беред≥. Ѕәскелест≥к ортада өм≥р сүру үш≥н сатып алушының мәселелер≥н тыңдап, оларды түс≥нуге тырысып, шеш≥мдер қабылдау керек. —ол кезде ғана оның кәс≥пкерл≥к шеш≥мдер≥ уақыт және нарық тексеру≥не шыдайды. Әрине, мұндай ≥с-әрекеттер көптеген қаражаттар және уақыт, б≥рақ та олар сен≥мд≥ болады.

“ауарды сынама сатуын жүрг≥зуге болады, олар оның нарықтың перспективасын анықтайды. ћынадай әд≥ст≥ қарастыруға болады, ол мынадай атау алған Ђдүкенде тәж≥рибе жүрг≥зу модел≥ї онда сатып алушыға эксперимент жүрг≥з≥п жатқан супермаркет тауарды жақсылап қарау және оның кей≥нг≥ сатылуын бақылап отырады. Ќемесе Ђтауарлық толқын эксперимент≥нї де қарастыру болады, ол тауарды үйге кел≥с≥м бойынша орналастырады да, олардың п≥к≥р≥н сұрап презентаци€ жүрг≥зед≥. —олай Ђсату толқыныї болады.

∆аңа өн≥мд≥ жоспарлау. Өнеркәс≥п б≥р немесе б≥рнеше тауар түрлер≥н шығарады. “ауар түр≥ Ц нақты, спесификалық б≥р тауар. “ауар түр≥ көп болса, онда өнеркәс≥птег≥ тауар ассортимент≥ де неғұрлым жоғары болады.

Ўығарылатын тауар классификаци€сы. Өнеркәсәп шығаратын тауарлар түрлер≥ нарықтың әр түрл≥ бөл≥ктер≥нде болады, әр түрл≥ тауар топтары нарық бөл≥г≥не және потенциалына байланысты бөл≥нед≥.  ейб≥р тауар түрлер≥ өте мәнд≥ ақшалық табыс әкелед≥, келешекте зор сұранысқа ие болады. јл кейб≥р тауарлар нарықта жақсы жет≥ст≥ктерге жетпейд≥.

Ќарықтық шаруашылық практикасы мен теори€сында тауар түрлер≥н≥ң нарықтағы бөл≥г≥ мен потенциалына неше түрл≥ тауарлар топтарына терминдер қойылды. ћысалы, өнеркәс≥пте Ђтауар-жұлдызї жақсы ақшалық табыс алып келет≥н, б≥рақ та мағызды шығынды талап етед≥. Ѕұл топқа тек көптеген сұранысқа ие ғана емес сол си€қты бәсекелст≥кке төз≥мд≥ тауарлар жатады. “ауар б≥раз табыс алып келсе, көп шығынды талап етпесе, оны Ђсаумалы сиырї деп атайды. Ђ—аумалы сиырї рол≥н бұрынғы Ђжұлдызї атанған тауар болады, мұнда Ђжұлдызї стандартты болады, ал сұраныс стабилденед≥.

Ђ—аумалы сиырї өнеркәс≥п үш≥н өте маңызды, одан келген табыс жаңңатауар шығаруға, ойластыруға, финансирлеуге қолданады.

∆аңа тауарлар. Ұйымның алдыға жылжуы мен өсу≥н≥ң нег≥зг≥ көз≥, ол нарыққа қажетт≥ және ұтымды бағадағы тауарды немесе тауар тобын (ассортимент) ойлап шығару және өнд≥р≥стен еск≥рген немесе мүлдем өтпейт≥н тауарларды алып тастау болып табылады.

∆аңа тауарларды енг≥зу к≥р≥ст≥ б≥р қалыпта ұстап тұруға көмектесед≥, себеб≥ жаңа тауарларды енг≥зу ол еск≥ тауарлардан пайда түспегенде жүзеге асырылады. јқырындап жаңа тауарлардың өт≥л≥м≥ жоғарлап, еск≥ тауарларды нарықтан ығыстырып тастайды. Ѕ≥рақ, ескере кетерл≥к б≥р жәйт, жаңа тауарларды енг≥зуд≥ң мағынасы, өнд≥р≥с бағдарламасының барлық мүмк≥нш≥л≥ктер≥н қолданғаннан кей≥н жүзеге асырылады, ол деген≥м≥з ұйымның өз≥н өз≥ қаржыландыру, ұйым өм≥рл≥к циклын б≥р қалыпта ұстап қалу жоспары болып табылады.

Ђ∆ана тауарї анықтамасында әр түрл≥ түс≥н≥ктер болуы мүмк≥н. “ұтынушы үш≥н Ц Ђжаңаї ол Ц ол бұрын ест≥меген, нарықта бұрыннан кездеспеген тауар түр≥ болады. Өнд≥руш≥ үш≥н Ц Ђжаңаї - ұйым жаңадан нарыққа ұсынған, шынымен де жаңа, €ғни бұрын нарықта болмаған тауар болып табылады. ћұндай түрл≥ тауарды Ђжаңаенг≥з≥лгенї деп атайды. —онымен қатар, Ђжаңаї бұрыннан келе жатқан тауарға өзгертулер енг≥з≥лген тауар түр≥ болуы мүмк≥н, мұндай жағдайда тауар модификаци€сы болып есептел≥нед≥.

∆аңа тауарларды енг≥зу жолдары. Ұйымды өнд≥р≥ске жаңа тауарлар енг≥зу жолына байланысты ек≥ топқа бөлуге болады. Ұйымның б≥р≥нш≥ тобы, кер≥ жауап беруш≥лер (атаку) тобы, олардың м≥ндет≥ жаңа енг≥зулерд≥ жүзеге асыру. Ѕұл ұйымдар ғылыми зерттеулер мен өнд≥р≥стерге көлемд≥ қаржы жұмсайды,ол жарнама, тұтынушыға жаңа өн≥м туралы мағлұмат беру, ал жең≥ске жеткен жағдайда олар одан да көп пайда алады. Ѕасқа ұйымдар тәуекелге бел байламауды таңдап, өздер≥н≥ң көшбасшыларының артыннан ≥лес≥п, соған сәйкес, өздер≥н≥ң өнд≥р≥ст≥к және ғылыми зерттеулер≥н нарықта бар тауар жұмсап, соның пайдасымен мәз болады. ћұндай ұйымдарда ғылыми зерттеулер мен өнд≥р≥ске шығарылатын шығындары аз болады, б≥рақ жарнамаға шығын қыруар болады, себеб≥ ол қарсыластардың тауарларынан тұтынушыларды өз≥не қаратып алуы ти≥с. ∆аңа тауардың өнд≥р≥с≥н зерттеу барысында ескере кетет≥н жағдайда:

 

 

Ј ∆аңа тауар Ц бұл тек жоғары табысты табу, дегенмен шығында шығуы мүмк≥н;

Ј ∆аңа тауар перспективт≥ болуы керек;

Ј »пид

Ј ∆аңа тауарды шығаруға белг≥л≥ б≥р уақытты талап етед≥, бұл жердег≥ нег≥зг≥ принцип Ц асықпау, және кеш≥г≥п те қалмау;

Ј ∆аңа тауарды шығарғанда оның пайда немесе шығын алып келет≥н≥не ешқандай кеп≥л бере алмаймыз;

 

∆аңа тауарды ойлап табуға және оны нарыққа енг≥зуге, қосымша күш және қаржы, нарықтың жағдайы туралы ақпараттарды б≥луд≥ талап етед≥.

∆аңа тауарды ойлап табу мен шығардың сатылары 1 сүретте көрснт≥лген. Ѕ≥р≥нш≥ сатыда жаңа тауарды нарыққа шығарудан алдын-ала бағалайды. ≈к≥нш≥ сатыда Ц тауардың эффективт≥л≥г≥ анықты\алады. Үш≥нш≥ сатысында Ц өнд≥р≥ст≥ң б≥р≥нш≥ сатысы жүрг≥з≥лед≥. ≈ң соңында €ғни төрт≥нш≥ сатысында Ц үлг≥лерд≥ зерттеу жүрг≥з≥лед≥.

1-ш≥ сурет.

1-сурет. ∆аңа өн≥мд≥ өнд≥ру, ≥р≥ктеу және өтк≥зуд≥ң сызбанұсқасы.

≤. јлдын-ала анализ

Өнд≥р≥ст≥ң алдын-ала бағасы

Өнд≥р≥ст≥ егжей-тегжейл≥ зерттеу

 

 

≤≤.  омерци€лық анализ

 

Өнд≥р≥с туралы тәж≥рбиел≥к парти€ны шешу
≤≤≤. Өнд≥р≥ске енд≥руд≥ң басталуы

 

≤Ү. «ерттеу

 

∆аңа тауардың сәтс≥з болуының себептер≥.

∆аңа өн≥мд≥ өнд≥руге шеш≥м шығармастан бұрын, барлы оң және тер≥с жақтарын мұқи€т зерттеу керек. Өнд≥р≥с жаңа өн≥м шығару туралы шеш≥м қабылдағанда ек≥ қау≥п болуы мүмк≥н: жаңа тауар туралы шеш≥м қабылдайды, б≥рақ өнд≥р≥с оның ≥шк≥ мүмк≥нд≥ктер≥не сәйкес келмейд≥ немесе тауарды нарық қабылдамауы мүмк≥н. Ѕасқа жағынан, өнд≥р≥с ти≥мс≥з деп танып, жаңа иде€лардан бас тартуы мүмк≥н, б≥рақ бұл бәсекелестермен жет≥ст≥кке жетк≥зу≥ де мүмк≥н.

Әрб≥р табыс пен әрб≥р жең≥л≥с түс≥нд≥р≥лед≥, б≥рақ ол жағдай болғаннан кей≥н ғана. Ѕ≥рақ кез-келген жағдайда жаңа тауардың сәтс≥з шығу жолдарынан қашу керек:

Ј “ұтынушының қажетт≥л≥г≥н дұрыс талқыламау;

Ј “ауар туралы тұтынушының көзұқарасының дұрыс дамымауы;

Ј “ауарды енг≥зу уақытының дұрыс таңдалмауы;

Ј Ќарықты, бәсекелестерд≥, өт≥мд≥л≥кт≥ жетк≥л≥кс≥з болжау;

Ұйымның нарық стратеги€сының ваианттары. Өнд≥р≥лет≥н және өнд≥руге жоспарланған тауарлар, бәсекелестер және олардың жоспарлары, тұтынушылар және потенциалды тұтынушылар туралы бәр≥н б≥ле отырып кәс≥пкер ұйымның нарық стратеги€сын анықтаумен айналысса болады. Ќарық стратеги€сы, б≥р≥нш≥ден, ұйым тауардың қандай түр≥мен және олардың модификаци€сымен нарыққа шығатынын, ек≥нш≥ден, ұйым нарықтың қандай сегмент≥не бағытталатынын, үш≥нш≥ден, қызметт≥ң қандай түр≥ екен≥н анықтайды.

—тратеги€ны өз≥н≥ң тәж≥рибес≥ мен интуици€сына ғана сене отырып ойластыруға болады. Ѕ≥рақ, практиканың көрсету≥ бойынша әр уақытта ти≥мд≥ емес. —тратеги€ны құру үш≥н ұйымның интуици€сы мен оригиналды тапқырлығын ескере отырып, күрдел≥ формальды әд≥стерге нег≥зделген жан жақты өңдеулерде қажет етед≥. ‘ормальды әд≥стер нарық, тауар, тұтынушы және бәсекелес туралы б≥л≥мд≥ жүйелеп, оригиналды, шынымен ұйымдық шеш≥мд≥ қабылдауға көмектесед≥.

 ез келген ұйым нарық стратеги€сын құру кез≥нде қолдана алатын қарапайым көмекш≥ инструменттерд≥ң б≥р≥ Утауар Ц нарық Ф матрицасы.

У“ауар Ц нарық Ф матрицасы 1. У“ауар Ц нарық Ф матрицасының б≥рнеше түрлер≥ бар. Қарапайым төрт клеткалы матрица ұйымның мүмк≥н болатын 4 стратеги€сын ұсынады. ћатрица ос≥нде тауардың ек≥ класы Ц дәстүрл≥ және жаңа және де нарықтың ек≥ тип≥ көрсет≥лген Ц игер≥лген және жаңа. ќлардың комбинаци€сы 4 стратеги€ны қалыптастырады, оның әрқайсысы ұйымның мүмк≥н болатын стратеги€ вариантын көрсетед≥.

 

 есте 1. “өрт клеткалы Утауар Ц нарық Ф матрицасы 1.

Ќарық “ауарлар
ƒәстүрл≥ ∆аңа
»гер≥лген 1. Ќарық терең игеру 3.Өңдеулер
∆аңа 2. Ќарық шекарасының кеңею≥ 4.ƒиверсификаци€

 

—тратеги€дағы осы матрица ерекшеленед≥:

јймақ 1 Ц кәс≥порын нарықта бар тауарлармен жұмыс ≥тейд≥. Ѕұл стратеги€ның үм≥ артатын нұсқасы, қаншалықты бәсекелестер≥мен күресуге тәуекел етсе, тауарға деген сұраныстың төмендеу≥ байқалады. Ѕұл стратеги€ны таңдай отырып кәс≥порынның тұрақты табысын ұзақ уақытты деп қарастыра алмайды.

јймақ 2 Ц сақталған тауарлар нарығының кеңею≥ немесе экстенсивт≥ стратеги€. ќл тауардың өм≥рл≥к циклымен бастапқы сатысында тауарды жарнамаға беру мен нарықта жылжытуда шығындарды орнына келт≥ргенде ғана маңызды.

јймақ 3 Ц нарықта белг≥л≥ жаңа өн≥м жасау стратеги€сы.  ейде оны жаңашыл стратеги€ деп те атайды.

јймақ 4 Ц жаңа нарықты жаңа өн≥м жасау Ц диверсификаци€ стратеги€сы. Ѕұл ұзақ уақытты қамтитын ти≥мд≥ стратеги€, б≥рақ жаңа нарықтағы тауарлардың қозғалысы мен жарнамасын, жаңа өн≥мд≥ жасауда белг≥л≥ шығынды талап етед≥.

≤≤. Ђ“ауар Ц нарықї матрицасы. ≈гер кәс≥пкер б≥р нарықта түрл≥ сегменттермен және тауар модификаци€сымен шектелсе, онда матрица ос≥нде кестедег≥ параметрлер көрсет≥лед≥. ќнда стратеги€ның нұсқалары келес≥ бейнедег≥дей сипатталады:

2 кесте. ≤≤ Ђтауар Ц нарықї 4 клеткалы матрицасы.

“ауар модификаци€сы Ќарық сегменттер≥
б≥р б≥рнеше
∆оқ 1. онцентрленген өт≥м 3.∆аппай өт≥м
Ѕар немесе мүмк≥н 2.ƒифференцирленген өт≥м 4.—егментаци€

1 аймақ - бұндай стратеги€ Ђконцентрл≥ өт≥мї деп аталады. ќл ұйымның үнемд≥л≥г≥н қамтамасыз етед≥, €ғни өнд≥р≥лет≥н өн≥мн≥ң модификаци€сын, тұтынушылар сұранысын жаңа сегмент≥н меңгеру, өңдеуге кетет≥н қосымша шығындарды қажет етпейд≥. јлайда бұл нарық стратеги€сы өте жоғары тәуекелмен сипатталады, мысалы, нарық жағдайының өзгер≥стер≥не ұйымның маневрға мүмк≥нш≥л≥ктер≥н≥ң болмауымен сипатталады.

2 аймақ Ц ұйым өн≥мн≥ң б≥р ғана түр≥н шығарады немесе стандартты б≥р түрл≥ тауарлық ассортиментке түс, маркировка си€қты к≥шкене өзгер≥стер енг≥зуге мүмк≥н болады. Ұйым түрл≥ категори€дағы тұтынушылардың, т≥пт≥ б≥р сегментке к≥рет≥н тұтынушылар категори€сын дифференци€лдауға және ұйымдастыруға дайын. Ѕұндай стратеги€ Ђдифференциалды өт≥мї деген атқа ие, ол өт≥мн≥ң ұйымдастырылуына жоғарғы шығындармен сипатталады. —тратеги€ жет≥ст≥г≥ көп жағдайда ұйымның жарнамалық компани€сына байланысты Ц енг≥з≥лген өзгер≥стер тауардың жаңа сапасын бағалап, әр кезде жаңа тауарға сұраныстың қажетт≥л≥г≥н шақырады.

3 аймақ Ц сол б≥р тауардың өт≥м стратеги€сы немесе нарықтың барлық сегмент≥не, былайша айтқанда жаппай, б≥рыңғай, стандартты ассортимент. јлайда,бұндай стратеги€ көптеген ≥р≥ компани€ларға тән, бұның артықшылығы жаппай б≥рыңғай тауардың өнд≥р≥с≥нде байқалады. Ќарықтың барлық сегмент≥нде тұтынушылардың тұрақты немесе өсет≥н сұранысы кез≥нде сәтт≥ болуы мүмк≥н.

4 аймақ Ц Ђсегментаци€ї стратеги€сы, белг≥л≥ б≥р тауар өнд≥р≥с≥н нарық сегмент≥н≥ң әр қайсына бөлек анықтау. Ѕұл стратеги€ нарықты толық қамтумен, б≥рнеше тауарлармен б≥рнеше нарық арасындағы тәуекелд≥ ескерумен сипатталады. Ѕ≥рақ, бұл барлық айтылғын стратеги€лардың ≥ш≥нде Ђқымбатыї, себеб≥ тауардың өнд≥р≥с≥не де, оны жарнамалауға да едәу≥р шығынды қажет етед≥.

≈нд≥ ұйымға барлық шарттарды, тауардың позици€сын, түрл≥ аумақтардағы ориентаци€сын, нарық сипаттамаларын ескере отырып мүмк≥н болатын стратеги€ны таңдау қажет. јлайда, әдетте, нарық стратеги€сын таңдау кезде нег≥з≥нен 5 жағдай көң≥лге алынады:

1. Өн≥мдер (жаңа түрлер≥, модифицирленген немесе дәстүрл≥)

2. Ќарықтар (нег≥зг≥, игер≥лген нарыққа жақын сегменттер немесе принципиалды жаңа)

3. “ұтынушылар сауалы (анықталған немесе анықталмаған Ц бұл жағдайда сұранысты құру керек немесе стимулдеу керек)

4.  әс≥порын потенциалы (техникалық модернизаци€ бойынша мерекел≥к ≥с-шаралар өтк≥згеннен кей≥н болатын);

5.  әс≥порын игере алатын түрл≥ аймақтық нарық.

2-сурет стратеги€ның әртүрл≥ нұсқаларын көрсетед≥: 3 потенциал жағдайы х 3 өн≥м модификаци€сы х 5 мүмк≥н болатын аймақтар х 2 тұтынушылардың мәселе аймағы = 270 ұйымның стратеги€лық нұсқасы.

Ќег≥з≥нен олар көб≥рек болуы керек, өйткен≥ фармацевтикалық нарық немесе территориалды нарық қосымша сегменттелген болуы мүмк≥н. ќсыншама көптеген стратеги€ ≥ш≥нен маңыздыларын таңдап алып, оларды талдап, нарықтық стратеги€ның оптималды нұсқасын анықтау керек. Ќұсқа бағасы стратеги€ның мүмк≥н болатын жет≥ст≥ктер≥ мен қау≥птер≥ нег≥з≥нде анықталады.

 

Ѕәсекелест≥к түрлер≥. ‘армацевтикалық қызметт≥ қамтамасыз етет≥н нормативт≥-құқықтық нег≥з≥. ‘армацевтикалық кәс≥пкерл≥кт≥ лицензи€лау.

ћақсаты: —туденттерд≥ бәсекелест≥к түрлер≥мен таныстыру. ‘армацевтикалық қызметт≥ң нормативт≥к-құқықтық нег≥з≥н оқу. ‘армацевтикалық кәс≥пкерл≥кт≥ лицензи€лау.

ќқыту м≥ндеттер≥: бәсекелест≥к, бәсекелест≥к түрлер≥, нормативт≥-құқықтық нег≥з және фармацевтикалық кәс≥пкерл≥кт≥ лицензи€лау бойынша б≥л≥мд≥ қалыптастыру.

Өтк≥зу түр≥: ѕрезентаци€лар, рефераттар, эссе.

“ақырып бойынша тапсырмалар: тақырыптың нег≥зг≥ сұрақтарымен жұмыс:

  1. Ѕәсекелест≥к. Ѕәсекелест≥к түрлер≥.
  2. ‘армацевтикалық қызметт≥ң нормативт≥ нег≥з≥н қамтамасыз ету.
  3. ‘армацевтикалық кәс≥пкерл≥кт≥ лицензи€лау.

 

“арату материалы:

Ѕәсекелест≥к. ЂЅәсекелест≥кї термин≥ экономикалық теори€ға латын т≥л≥н≥ң Ђconcurrentiaї сөз≥нен енген және Ђқарсыластықї, Ђжарысуї дегенд≥ б≥лд≥ред≥. Ёкономикада бәсекелест≥к келес≥дей анықталады.

ЂЅәсекелест≥к Ц өзара иг≥л≥кпен басқару құқығына күресет≥н әртүрл≥ адамдар топтарының, сирек иг≥л≥кт≥ қолдануға арналған б≥рнеше альтернативт≥ бағыт болатын жағдайї.

Ѕәсекелест≥к Ц нарықтағы шаруашылық қатысушыларының өзара өнд≥р≥ст≥ң ең жақсы жағдайларына, тауарларды сату және сатып алуға жарысуы. әр нарық субъект≥с≥н≥ң толық шаруашылық тәуелс≥зд≥г≥, оның шаруашылық конъюктураға тәуелд≥л≥г≥ және басқа бәсекелестермен жоғары табысқа күрес≥ осындай соқтығысуларды тудырады және оларды болдырмау мүмк≥н емес. Ќарық заңы - экономикалық т≥рш≥л≥кке және гүлденуге күрес. Ѕәсекелест≥к нарықтың тек белг≥л≥ б≥р жағдайында өм≥р сүре алады. Ѕәсекелест≥кт≥ң (монополи€ның) әртүрл≥ түрлер≥ нарық жағдайының белг≥л≥ б≥р көрсетк≥штер≥не тәуелд≥. Ќег≥зг≥ көрсетк≥штер≥:

a) “ауарды нарыққа тасымалдаушы фирмалар саны (азаматтық құқығы бар шаруашылық, өнд≥р≥ст≥к, саудалық кәс≥пкерл≥ктер);

b) Ұйымның нарыққа к≥ру≥не және одан шығуына ерк≥нд≥к;

c) “ауарлар дифференциаци€сы (б≥р мақсатта қолданылатын тауарлардың белг≥л≥ түр≥не индивидуальд≥ерекшел≥к беру Ц фабрикалық маркасын, сапасын, түс≥н және т.б.);

d) ‘ирмалардың нарықтық баға бақылауына қатысуы.

 

Ѕәсекелест≥к Ц нарыққа қатысушылардың арасындағы материалды иг≥л≥ктер (тауар, жұмыс, қызмет) айырбасымен және өнд≥р≥с≥мен байланысты туындайтын ерекше экономикалық қатынастарды (жарысу, күресу) сипаттайтың экономикалық категори€. Ѕәсекелест≥к кәс≥пкерл≥к қызметт≥ жүзеге асырудың қажетт≥ жағдайы және нег≥зг≥ тәс≥л≥ болып табылады. Ѕәсекелест≥кт≥ң экономикаға жағымды әсер≥ ресурстарды эффективт≥ бөлу≥не, ұйымдастырушылық бастама дамуына ықпалымен байқалады. Ұйымдастырушы субъекттерд≥ң бәсекелест≥к күрес≥ ресурстарды тұтынушылардың сұранысына көп енет≥н тауар және қызмет түр≥не бағыттайды, өйткен≥ күрес тұтынушының сұранысына жүрг≥з≥лед≥. Ѕәсекелест≥к экономикалық қызметт≥ администраци€лық бұйрықсыз жүрг≥зу≥не координирлеу≥ мүмк≥н, ол кәс≥пкерд≥ң табысын ұлғайтуға мүмк≥нд≥к беред≥.

Ѕәсекелест≥кт≥ң нег≥зг≥ ерекшел≥ктер≥не жатады:

Ј “еникалық жаңалықтарға ұйымның қабылдағыштығы нег≥зг≥ фактор болып табылады;

Ј  әс≥пкерлерд≥ нарық сұранысын қанағаттандыра алатың тұтынушыларға қажетт≥ өн≥м және қызметт≥ң жаңа түрлер≥н үнем≥ ≥зденуге мәжбүрлейд≥;

Ј “ұтынушыларды қанағаттандыру үш≥н жоғары сапалы өн≥мд≥ нарықтағы бағаларға сәйкестенд≥ру мүмк≥нш≥л≥ктер≥н қарастыруға алымәжбүрлейд≥;

Ј  әс≥пкерлерд≥ өнд≥р≥ст≥ң жоғары эффективт≥ әд≥стер≥н қолдануға ынталандырады;

Ј  әс≥пкерд≥ экономика өзгер≥стер≥не және тұтынушылар сұранысына жылдам әсер ету≥не мәжбүрлейд≥;

Ј “ұрақты еңбектенет≥н өнд≥руш≥лерд≥ жоғары табыспен қамтамасыз етед≥.

 

Ѕәсекелест≥к функци€лары.

–еттеу функци€сы.  үреске шыдау үш≥н кәс≥пкер тұтынушы сұранысын қанағаттандыратын таурды ұсыну қажет. ќсыдан баға әсер≥мен өнд≥р≥с факторларын сұранысы жоғары салаларға бағыттайды.

ћотиваци€лау функци€сы.  әс≥пкерге бәсекелест≥к мүмк≥нш≥л≥кт≥ және қау≥п-қатерд≥ б≥лд≥ред≥.

б≥р мезг≥лде:

- сапа жағынан жақсы өн≥м немесе өнд≥руде өнд≥р≥ст≥к шығыны төмен болатын кәс≥порындар сыйақыны пайда рет≥нде алады (позитивт≥ санкци€лар). Ѕұл техникалық үрд≥ст≥ ынталандырады;

 

- тұтынушы қалауына немесе нарықта өз бәсекелестер≥н≥ң бәсеке заңын бұзуына мән бермейт≥н кәс≥порындар жазаны шығын рет≥нде алады немесе нарықтан ығыстырылады (негативт≥ санкци€лар).

 

Ѕөлу функци€сы. Ѕәсекелест≥к тек қана жоғары өн≥мд≥л≥кке ғана ынталандырмай, сонымен қатар табысты кәс≥порын арасында және үй шаруасына олардың эффективт≥ үлес қосуына байланысты бөлед≥. Ѕұл бәсеке тартысында нәтиже үш≥н сыйақы принцип≥не жауап беред≥.

 

Ѕақылау функци€сы. Ѕәсекелест≥к әрб≥р кәс≥порынның экономикалық күш≥н шектейд≥ және бақылайды. ћысалы, монополист баға түзе алады. —ондай-ақ бәсекелест≥к тұтынушыға б≥рнеше сатушы арасында таңдау мүмк≥нд≥г≥н беред≥. Ѕәсекелест≥к толық болса, баға әд≥л болады.

 

Ѕәсеке саласындағы са€сат бәсекелест≥к өз функци€сын атқару үш≥н тартылған. ЂЅәсекелест≥кт≥ң оптимальд≥ интенсивт≥л≥г≥ї басқару принцип≥, бәсеке аймағындағы са€сат мақсаты рет≥нде болжайды:

- өн≥м және процесстерде техникалық прогресс тез енед≥ (бәсеке қысымындағы инноваци€).

- өзгерет≥н шарттарға кәс≥порындар тез адаптаци€ланады (мысалы, тұтынушылардың бей≥м≥, бәсеке қысымына байланысты адаптаци€).

Ѕәсеке интенсивт≥л≥г≥н≥ң масштабы табыстағы басымдылық, бәсекелестерд≥ң инноваци€ны жем≥ст≥ қолдану нәтижес≥нде жоғалатыны анықталады. Ѕ≥р≥нш≥ден бұл бәсекелестерд≥ң кәс≥порын-пионер ≥лгер≥ жұлқынуына жауап беру≥не және сұраныстың қаншалықты динамикалығына тәуелд≥.

ќптимальд≥ интенсивт≥ бәсекен≥ басқару принцип≥не сай бәсекест≥кт≥ң тәу≥р функционирлеу≥ үш≥н қолайлы жағдайлар, өн≥мн≥ң Ђб≥ркелк≥ї индивидуализаци€сы Ђкеңї олигополи€мен жұмыс ≥стегенде көр≥нед≥. Өн≥мн≥ң күшт≥ индивидуализаци€лы Ђтарї олигополи€ бәсекелест≥к интенсивт≥л≥г≥н төмендетед≥.

Әрб≥р нарықтық экономикада бәсеке күрес≥не түсет≥н қатысушы м≥ндетт≥ нормалардан және қау≥птен, тәуелс≥з бәсекеге байланысты бас тарту қау≥п≥ болады. ћысалы, бағаға кел≥с≥м немесе тауар таңбасына мимтаци€. —ондықтан мемлекет бәсеке тартысындағы ережелерд≥ регламенттейт≥н нормативт≥ құжаттарды жари€лау керек:

- бәсеке сапасын

- бәсекен≥ң өз≥нд≥к өм≥р сүру≥

- баға мен бұйымның сапасы бәсекелестерд≥ң зей≥н≥н≥ң ортасы болу керек

- ұсынылатын қызмет баға жағынан және басқа кел≥с≥м талаптарымен шамалас болу керек





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-12-05; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 475 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ќаука Ч это организованные знани€, мудрость Ч это организованна€ жизнь. © »ммануил  ант
==> читать все изречени€...

529 - | 454 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.055 с.