Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


јс тұзының кендер≥




 

јс тұзының нег≥зг≥ кен орындары:

1. “ас тұздарының пласттары мен штоктары;

2. “ең≥з және мұхит сулары, көл сорлары;

3. “ұзды жерлер мен грунтты сулардың ер≥т≥нд≥лер≥;

4. —олончактар;

5.  ратерлы вулкандардан тұздарды айдау.

“асты тұз көб≥не қатты пласттарда немесе ≥р≥ шток пен линзада кездесед≥, олардың қалындығы кейде жүздеген және мыңдаған метрге жетед≥. ќның көп бөл≥г≥ тығыз компактлы құрылысқа ие. “асты тұздарды ашу әдетте жер астынан 500 м тереңд≥кке дей≥н жүрг≥з≥лед≥, өйткен≥ үлкен тереңд≥ктерге ≥стелет≥н жұмыс бағасы ұлғайады.

јс тұзы кендер≥ Ц ас тұзын өнд≥р≥ст≥к жолмен өнд≥руге жарамды кен орындары. јс тұзы кендер≥ тұзды көлдер, қазба тұздар және жер асты тұзды сулары болып үшке бөл≥нед≥. “ұзды көлдерге суында 3,5%-дан жоғары тұзы бар көлдер жатады. Қазақстанда олар  аспий маңы ойпатында, јрал ойысында, Ѕалқаш маңында, ≈рт≥с, ≈с≥л, тағы басқа өзен аңғарларында таралған. Қазба јс тұзы кендер≥ аридт≥к климат жағдайларында, тең≥з қолтықтары мен тең≥зден бөл≥нген шығанақтардағы тұзға бай сулардың буланып суалуынан, тұздардың қайта кристалдануы мен шөгу≥ нәтижес≥нде қалыптасқан. —ондай-ақ қазба тұздар тұнба түр≥нде кейб≥р тұзды көлдерде (Ѕасқұншақ, »ндер) және осы күнг≥ тең≥зге жақын көлдер мен қолтықтарда ( аспийдег≥ Қарабұғаз, јралдағы ∆ақсықылыш) кездесед≥. ќлардағы тұз массасы жылжымалы тепе-теңд≥к күйде болатын тұзды судан, тұздықтан және қатты тұздан тұрады. “ұз шоғырлары әдетте қабат, линза, шток түр≥нде түз≥лген.[3].

јс тұзын өнд≥ру және өңдеу әд≥стер≥ бойынша мынадай түрлерге бөлед≥:

1) майда кристаллды-буландырылған;

2) үг≥т≥лген, ол әр түрл≥ (тасты өзд≥г≥нен түз≥лген) ≥р≥л≥кте үг≥т≥лед≥;

3) үг≥т≥лгеннен Ц түй≥нд≥, дәнд≥ (€дро);

4) иодталған.

“ехникалық мақсат үш≥н тас және өзд≥г≥нен тұндыру әд≥с≥ бойынша алынған натрий хлорид≥н пайдаланса, тамақ өнд≥р≥с≥ үш≥н қайнату, өзд≥г≥нен тұндыру және тұндыру әд≥стер≥ бойынша алынған ас тұзы пайдаланылады. —онымен қатар арнайы ас тұзы сорттарын Ц иодталған, түй≥рш≥ктелген, жабыспайтын және аса таза (99,9% және одан жоғары NaCl) тұздар өнд≥р≥лед≥. Ѕ≥зд≥ң ел≥м≥зде ас тұзын өнд≥ру нег≥з≥нен тас тұзы мен тұзды көлдерд≥ өзд≥г≥нен тұндыру әд≥стер≥ арқылы алады. Қайнату және бассейнд≥ тұндыру арқылы алу жалпы тұзды өнд≥руд≥ң 5%-дай мөлшер≥н құрайды.

јҚЎ-та ас тұзын пайдаланудың 70% хими€лық өнеркәс≥птер алса, 6-6,5% тамақ өнд≥р≥с≥не шығындалады, ал ауылшаруашылық және т.б. салаларға 5% жуық мөлшер≥ шығындалады екен. јс тұзын өнд≥руд≥ң нег≥з≥ олардың кен орындарына т≥келей байланысты.

Өзд≥г≥нен тұндырылатын көлдерден жаңа тұнбаларды шығарады, б≥рақ еск≥ тұнбалар сапасы жағынан жаңа тұнбаларды басып озады.  ейде еск≥ тұнбалардың астында гранатқа деп аталатын тұнбалар түз≥л≥п қалады, ол өз≥ лай тұнбалармен ластанған, цементел≥н≥п, б≥тпеген ≥р≥ кристаллдар түр≥ндег≥ үг≥лген≥ қақталған тұз болып келед≥. √ранатқа әдетте тұзды масса түгелдей рапамен с≥ң≥р≥лген көлдерде жүз≥лед≥ және өңдеу объект≥лер≥н≥ң нег≥з≥лер≥н≥ң б≥р≥ болып табылады. Ѕ≥рқатар тұзды көлдер, мысалы, Ѕаскұншак көл≥нде су өте майда. ∆ылдың ыстық мезг≥л≥нде көлдег≥ судың барлығы дерл≥к буланып кетед≥, бұл тұзды өнд≥ру жұмысын жең≥лдетед≥.  өлден тұзды шығару ашық вагондарда тасылады. –ельст≥ жолды тұздың пластары бойынша қондырады. Өнд≥р≥лген тұздың құрамында 0,5-0,6 % топырақты лай қоспалары бар, бұл қоспалар тұзға лас сары түс бер≥п тұрады.

“ұздың құрамындағы б≥рқатар қоспалардың мәндер≥н оны майдалау және фракци€ жолдары арқылы төмендетуге болады. ћысалы, табиғи қақталған тұз, €ғни 7% натрий сульфатты құрамды майдалау кез≥нде 7% - т≥ натрий сульфатының майда фракци€ларға өткенд≥г≥ (алмастырылғандығы) көрсет≥лед≥. Ѕассейнд≥к әд≥спен тұз алу қымбат әд≥с, өйткен≥ бұл әд≥ске жасанды ғимараттар қажет, табиғи бассейндерд≥ қайта қалыптастыру қажет, процесст≥ң механизаци€лануы қиын, сондықтан бұл процесс өз құнын жоғалтады. Ѕассейнд≥к тұздың көлем≥ 10-15 мм. ћұндай көлемде оларды кейде шығара алады, б≥рақ көптеген жағдайларда төбеш≥ктег≥ тұздарды тұз ди≥рмен≥ндег≥-вальцаларда пайдаланады. Ѕассейнд≥к әд≥спен алынған тұздың құрамында 98-98 % NaCl мен қоспалар болады[1;2].

 епт≥р≥л≥п, қайнатылған тұз, жер қойнауынан алынған табиғи немесе жасанды сорларды булау нәтижес≥нде алынады. ћұндай сорлар NaCl-дың жоғары шоғырымен және салыстырмалы түрде қоспа құрамының аз екенд≥г≥мен ерекшеленед≥. —ордың 1500— температурадағы тығыздығы 1,19-1,20 г/см3. Қападағы MgCl2 мән≥н≥ң жоғарылығы одан ас тұзын алуға кедерг≥ жасамайды, өйткен≥ тұзды шаю MgCl2 шоғырын төмендетет≥п, кристаллдар арасындағы сұйықтыққа айналдырады да, жоғары сапалы тұз алуға мүмк≥нд≥к беред≥. «ауытты жағдайларда сорларды булау чрендерде немесе вакуум Ц булаушы аппараттарда орындалады, чрендер Ц отын газдарымен, вакуум Ц булаушы бумен қыздырылады. „ренд≥ қондырғыларда сорды қоспадан тазарту оны булау процесс≥ кез≥нде орындалады. “ұз ≥р≥ кристалл түр≥нде алынады. ¬акуум-булаушы аппараттарда тұзды булау үш≥н кейб≥р жағдайларда сорды алдын-ала кальий, магний тұздарынан тазарту керек.

ћагний хлорид≥ немесе кальций хлорид≥ мен сорлардан қақталған тұзды тұздау жолымен алудың жаңа әд≥стер≥н өңдеуге өте көп назар аударылды. Ѕұл әд≥ст≥ң артықшылығы технологи€лық әд≥с≥н≥ң салыстырмалы қарапайымдылығы. 99,9 % NaCl тұзының жоғары тазалығын алу үш≥н тұздардың стандартты (сатылу) сорттарын қайта кристаллдау немесе басқа жуу әд≥стер≥ арқылы тазартады. “ұздың тазалылығын оның электрл≥к кедерг≥с≥н өлшеу арқылы анықтауға болады. NaCl-ды қоспалардан, мысалы, Na24 қоспасы, тазарту үш≥н тұзды тұз ер≥т≥нд≥с≥мен шаю керек. Құрамында 99,97-99,98 % NaCl бар хлорлы натрий NaCl Х 2Ќ2ќ Цды қайта кристаллдарында және тұзды концентрл≥ тұз қышқылымен өңдегенде алынуы мүмк≥н.

ќрганикалық және бактериалды қоспалардан тұзды тазартуды балқыту арқылы орындау үлкен қызығушылық тудыруда. ќсы әд≥спен тұзды тазартуға жұмсалатын шығындар қайта кристаллдау әд≥с≥н≥ң шығынына қарағанда едәу≥р төмен болуы ықтимал, өйткен≥ ер≥т≥нд≥ден суды булауға қарағанда тұзды балқытуға жұмсалған жылу шығыны едәу≥р төмен. “ұздың ер≥п жабыспауы үш≥н оны 0,1 немесе 0,05% ылғалдылыққа дей≥н кепт≥ру керек, кепт≥р≥лген тұзды құрғақ күйде ылғал өтпейт≥н ыдысқа қаптау керек.

Ѕ≥рқатар елдерде, әс≥ресе климаты ылғалды елдерде, тұздың ер≥п кету≥ және жабысуы мүмк≥н болған жағдайларда тұз шаңын және майда тұз бөл≥ктер≥н брикеттейд≥. Ѕрикеттелген тұз ас тұзы рет≥нде қолданылады. —ондай-ақ жануарларға азықтық брикеттер дайындалады (жалағаштастар мен жалағыштар), оларға кейде азықтық фосфоттар мен микроэлементтер қосылады[1;2].

Ac тұзын өнд≥ру технологи€сының нег≥здер≥ мынада: қаныққан ер≥т≥нд≥лерден 0,15∞— төмен температурада -21,2∞— дей≥н NaCl x 2Ќ2ќ түр≥нде, d =1,61 г/см3 тұндырады. “абиғатта Na—l мұхиттар мен тең≥з суларында, тұзды көлдерде, минералды суларда болады және қатты күйде тұнбаланған тұз кендер≥нде немесе вулкандар кез≥нде пайда болған тұздар рет≥нде кездесед≥. ћұхиттарда 14000 мың км3 су бар. ќнда 3,5% тұздар, (80% NaCl) болады.  елес≥ тұз көз≥ - көлдер. ќлардың саны тек Қазақстан –еспубликасында 2500 асады. ћұндағы тұздықтардағы тұздар құрамы 30% жетед≥. ќның ≥ш≥нде NaCl мөлшер≥ 5-16%-ға дей≥н жетед≥. јталған шик≥зат көз≥ NaCl өнд≥р≥с≥н≥ң нег≥з≥ болып табылады. —ондықтан қаз≥рг≥ кезде ас тұзы 10000 т/жыл NaCl өнд≥р≥лед≥.[2]

“ұзды көлдерден тұз өнд≥ру үрд≥с≥ нег≥з≥нен табиғи жағдайда және өнд≥р≥ст≥к жағдайда жүрг≥з≥лу≥ мүмк≥н, өнд≥ру тәс≥л≥не байланысты өн≥м өзд≥г≥нен тұнбаланатын тұз, тұндырылған тұз, буландырып алынатын тұз болып бөл≥нед≥. Өзд≥г≥нен тұнбаланатын тұз өнд≥ру барлық тұз өн≥мдер≥н өнд≥руд≥ң жартысын құрайды. јталған тұз тұзды көлдердег≥ суды табиғи жағдайда буландыру нәтижес≥нде бөл≥н≥п шығады.  өл түб≥ндег≥ тұз қабатынан тұзды әртүрл≥ техникаларды - бульдозерлер, экскаваторлар, тұзсорғыштар және т.б. пайдаланып өнд≥ред≥. јталған тұзды қоспалардан тазарту үш≥н шайылады, майдаланады. Өзд≥г≥нен тұнбалану тәс≥л≥ табиғи жағдайға тәуелд≥. —ондықтан көп жағдайда тұзды қолдан арнайы жасалған су қоймаларында тұнбалайды. ќл үш≥н тұздықты сәу≥р-қазан айларында тығыздығын d =1,16-1,21 мөлшер≥не жет≥к≥з≥п дайындайды. —одан соң мамыр-ш≥лдеде тығыздығын d =1,74-1,252 көтер≥п одан тұнбаланған тұз алады, d = 1,252-ден әдетте асырылмайды[3].





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-12-05; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1943 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ћаской почти всегда добьешьс€ больше, чем грубой силой. © Ќеизвестно
==> читать все изречени€...

700 - | 646 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.012 с.