Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


ћемлекетт≥к және са€си бил≥к.




Ѕил≥к жүрг≥зу әд≥стер≥ рухани және матери€лдық болып бөл≥нед≥.

–ухани әд≥стер: са€си иде€лар мен теори€лар, са€си сана, заң, норма, ереже, б≥л≥м, са€си сөз, са€си әд≥стер, са€си өнер;

ћатери€лдық әд≥стер: са€си жобалау, есеп бақылаудың техникалық әд≥стер≥, күштеу тәс≥лдер≥, бил≥к жүрг≥зу кадрлары, са€си институттар, органдар, бил≥к ұйымдары са€си бил≥к бар жерде теңс≥зд≥к бар. ћұнда б≥реулер бил≥к етуге құқылы да, ек≥нш≥лер≥ бағынуға м≥ндетт≥.Ѕұл теңс≥зд≥кт≥ң туу себеб≥ мына төмендег≥ әд≥с құралдарға байланысты.

1. Ёкономикалық қор. Қандай са€си бил≥к болмасын оған қаржы қаражат керек. ћысалы: сайлау науқанын өтк≥зу үш≥н онддаған миллион ақша жұмсайды. ћемлекет тарапынан бер≥лет≥н ақша жет≥спеу≥нен өздер≥н өздер≥ қаржыландырады (спонсор). Ѕилеуш≥ аппаратты ұстау үш≥н қыруар ақша жұмсалады.ќның үст≥не бил≥к басына келген топ өз≥н≥ң экономикалық бағдарламасымен келед≥. ќларды жүзеге асыру үш≥н көптеген қаржылар керек.

2. Әлеуметт≥к әд≥с-құралдар. Үстемд≥к ет≥п отырған адамдар немесе өз≥н қолдайтын сақтайтын адамдар топтарын ≥здейд≥.Ѕұл рөлд≥ көб≥несе сол қоғамда, сол бил≥к тұсында белг≥л≥ б≥р артықшылықтарға, мәртебеге, абыройға ие, жалақысы мол қызметкерлер орындайды.

3.  үш жұмсау құралдары. ќлар мемлекетт≥ қорғайды,≥шк≥ тәрт≥пт≥ сақтайды,са€си бил≥кт≥ құлатуға әрекет жасаушыларға мүмк≥нд≥к бермейд≥, оған жататындар: әскер, полици€, қау≥пс≥зд≥к органдары, сот, прокуратура және т.б. “арихи тәж≥рибеге сүйенсек са€си бил≥к оларды өз мақсаттарына, әс≥ресе экономикалық және са€си дағдарыстар нег≥з≥нде жи≥ пайдаланады.

4. јқпарат құралдары. Қоғамдық п≥к≥р тудырып са€си өм≥рге ықпал ету жағынан бил≥кт≥ң белг≥л≥ б≥р артықшылықтарға ие болуы. ƒемократи€лық елдерге сөз, баспасөз бостандығы бер≥лед≥.

5. јқпарат құралдарымен қатар бил≥кт≥ жүрг≥зуде информаци€лық қордың да маңызы зор. Ѕ≥л≥ммен ғылыми мағлұмат алу, оларды тарату бүг≥нг≥ таңда алдыңғы қатарлы орындарға шығуда кейб≥р ғалымдардың айтуынша информаци€ к≥мн≥ң қолында болса, ’’I ғасырда бил≥к соның қолында болады. Ѕил≥к са€си және мемлекетт≥к болып ек≥ге бөл≥нед≥. —а€си бил≥к деген≥м≥з белг≥л≥ б≥р топтар мен таптардың мемлекетт≥к органдар жүйес≥ арқылы қоғамдағы са€си үстемд≥л≥г≥.јл мемлекетт≥к органдар жүйес≥ арқылы қоғамдағы са€си үстемд≥л≥г≥. јл мемлекетт≥к бил≥кке барлық адамдарға м≥ндетт≥ заңдарды шығаруға жеке-дара құқығы бар заңдар мен ұйымдарды сақтау үш≥н ерекше күштеу аппаратына сүйенет≥н са€си бил≥кт≥ң түр≥ жатады.

ћемлекетт≥к бил≥к пен са€си бил≥кт≥ салыстыратын болса, са€си бил≥к мемлекетт≥к бил≥кке қарағанда кең ұғым. —а€си бил≥к тек мемлекетт≥к көлемде ғана емес, сонымен б≥рге халықаралық ұйымдар көлем≥нде де жүрг≥з≥лед≥. ез-келген мемлекетт≥к бил≥к ол са€си бил≥к, ал кез-келген са€си бил≥к мемлекетт≥к бола алмайды. ћысалы: алғашқы қауымдық құрылыста са€си бил≥к болған (ақсақалдар кеңес≥) ал бил≥к аппараты, мемлекет болмайды. ƒемек мемлекетт≥к бил≥к са€си бил≥кт≥ң б≥р түр≥.

—а€си бил≥к ерекшел≥ктер≥:

1. ќладамдардың үлкен тобының мүддес≥н қорғайды, ол топтың қоғам экономикасындағы рол≥ басым болады, әр қоғам сол топ мүддес≥ тұрғысынан басқарылады:

2.қоғамдағы басшылық көб≥несе сол топ өк≥лдер≥н≥ң қатысуымен мемлекет арқылы қоғамдық-са€си жетекш≥лер арқылы жүрг≥з≥лед≥;

3. арнайы басқару ≥с≥мен шұғылданатын ерекше маман топтардың болуы;

4.жари€лылығы, жаппай болуы.

ћемлекетт≥к бил≥к ерекшел≥ктер≥:

1. ол белг≥л≥ б≥р аумақта ерекше аппарат арқылы жүрг≥з≥лед≥;

2. мемлекетт≥к бил≥к өз≥н≥ң арнайы күштеу аппаратына сүйенед≥

3. мемлекет≥к бил≥к монополи€лық сипат алады.

—а€си бил≥кт≥ң субьект≥с≥ халық. јл халықтың атынан бил≥кт≥ қолдаушылар ол қолына бил≥к бер≥л≥п арнайы құрылған органдар ұйымдар мекемелер. —а€си бил≥к субьект≥лер өз бил≥г≥н жаңағы бил≥кт≥ қолдаушылар арқылы жүрг≥зед≥.

 

Ћекци€ 5

Ѕил≥к ресурстары.

Ѕил≥к қызметтер≥.

Ѕил≥к ресурстары.

Ѕил≥кт≥ң тармақтарға бөл≥ну≥.

Ѕил≥к қызметтер≥.

Ѕил≥к легитимд≥г≥ теори€сының дамуына ћ.¬ебер үлкен үлес қосты. ќл бил≥к басына келудег≥ легитимд≥кт≥ң м≥нс≥з түрлер≥ рет≥нде үш үлг≥с≥н көрсетт≥.

1.ƒәстүрл≥ легитимд≥л≥к, ол сонау ерте заманнан бастап халықтың санасына с≥ңген әбден бойлары үйрен≥п дұрыс деп тапқан салт -дәстүрлерге сүйенед≥.—ондықтан мысалы, (кейб≥р елдерде қаз≥р де) хан, сұлтан, патша,шах, әм≥р т.б. Ѕил≥г≥н халық дұрыс, заңды деп түс≥нд≥. Ѕил≥к әкеден балаға мирас болып қалып келд≥, оны жұрт ата салтымыз деп мойындап отырады.

2.’аризматикалық легитимд≥л≥к, мұнда өз≥н≥ң ерекше батырлығымен, адалдығымен немесе басқа үлг≥л≥ қаб≥лет-қасиеттермен көре түскен адамды басшы ет≥п жари€лап, соның соңынан еред≥. ’алық тек сол көсемге бер≥л≥п, соған ғана сенед≥. ќл адамдар жеке басқа табыну дәрежес≥не жеткен. ’аризма деген сөзд≥ң өз≥ де көсемге мемлекетт≥к басқарушы жеке басына табыну деген мағынаны б≥лд≥ред≥.

3.јқыл-парасаттың, құқықтың легитимд≥л≥г≥. ќнда са€си бил≥к салт-дәстүрге немесе тарихи тұлғаға байланысты емес, қаз≥рг≥ са€си құрылым орнатқан құқықтық ережелерге, тәрт≥пт≥ң ақыл-ойға сыйымдылығына нег≥зделед≥. ћұнда легетимд≥л≥к са€си бил≥кт≥ң пайда болуы және өм≥р сүру≥ демократи€лық талаптарға сәйкес келе ме, жоқ па сонымен анықталады.

Ћегитимд≥л≥кт≥ң алдыңғы ек≥ түр≥ құлдық және феодалдық қоғамдарға тән болса, үш≥нш≥ түр≥ қаз≥рг≥ дамыған елдерге тән. ƒемократи€лық жағдайда бил≥к легитимд≥ болу үш≥н мынадай шарт қажет:

*ол халықтың қалауы бойынша қалыптасуы және көпш≥л≥кт≥ң ерк≥не қарай орындалуы керек, €ғнимемлеектт≥к бил≥кт≥ң иес≥н тура немесе жанама түрде белг≥л≥ б≥р мерз≥мге халық сайлауы керек және оның жұмысын бақылап отыруға мүмк≥нд≥к болуы ти≥с:

* мемлекетт≥к бил≥к конституци€лық қағидаларға сәйкес жүзеге асырылуы керек.

—оңғы кезде легетимд≥л≥кт≥ң идеологи€лық түр≥ туралы да айтылып жүр. ќның мән≥ бил≥кт≥ халықтың санасына енг≥з≥лген идеологи€ арқылы ақтау. Ѕил≥кт≥ сәйкес келет≥нидеологи€мен нег≥здей отырып, басқару құқығына ие болады. Ѕұл идеологи€ның мазмұнына қарай идиологи€лық легитимд≥л≥к топтық немесе ұлтшыл болуы мүмк≥н.  еңес ќдағында топтық легитимд≥л≥к кең≥нен қолданылады. ’’ ғасырда ұлтшылдық легитимд≥л≥к көп елдерде басымдық танытты.

2. Ѕил≥к ресурстары:

1. ј.Ётциони бил≥к ресурстарын- утилитарлы, мәжбүр ету, нормативт≥ деп бөлед≥. а) ”тилитарлы ресурсы- бұл матери€лдық және әлеуметт≥к иг≥л≥к, адамдардың күндел≥кт≥ мүдделер≥мен тығыз байланысты. ќның көмег≥мен бил≥к, әс≥ресе мемлекет жекелеген са€саткерлерд≥ ғна емес, бүк≥л тұрғындарды сатып алуға қаб≥летт≥.Ѕұл ресурс мадақтау немесе жазалау формасында қолданылады (мысалы, жалақыны қысқарту,көтеру). б) мәжбүр ету ресурсы-рет≥нде әк≥мш≥л≥к шаралар, жазалау, күштеу қолданылады. в) Ќормативт≥ ресурс-өз≥не сыртқы әлемге ықпал ету құралдарын,құндылықтық бағдарды,адам әрекет≥н≥ң нормаларын қамтиды.

2.Ёкономикалық ресурс- матери€лдық құндылықтар, ақша,техника,құнарлы жер,пайдалы қазбалар.

3.Әлеуметт≥к ресурс- әлеуметт≥к статусты көтеру немесе түс≥ру қаб≥лет≥, әлеуметт≥к стратификаци€.

4. ћәдени- ақпараттық ресурстар- б≥л≥м, ақпарат,оны тарату құралдары,ғылым институттары,ЅјҚ-ы жатады.

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-11-24; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 879 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

“ак просто быть добрым - нужно только представить себ€ на месте другого человека прежде, чем начать его судить. © ћарлен ƒитрих
==> читать все изречени€...

1605 - | 1421 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.016 с.