Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


—оттық Ц психиатри€лық сараптама




Ўизофрени€мен зардап шегет≥н науқастар өздер≥н≥ң ≥стер≥не есеп беруге және оларды басқаруға қаб≥летс≥з болғандықтан қаб≥летс≥з болып танылады және психиатри€лық ауруханаға жолданады. Ѕұл қатарға ұстама тәр≥зд≥ шизофрени€ жағдайы жатпайды, бұл жерде еңбект≥к адаптаци€ның сақталуымен ұстамадан кей≥нг≥ көпжылдық терең ремисси€ және тұлғалық өзгер≥ст≥ң болмауы немесе төмен айқындылықтағы дәрежес≥ жөн≥нде сөз болып тұр. Ѕұл жағдайда науқасты қаб≥летт≥ деп тану мүмк≥н болады. јз үдемел≥, ба€у ағымды және постпроцессуальды психопати€ тәр≥зд≥ жағдайлар сараптамасы айтарлықтай қиындықтар туындатады.

јзаматтық акт жасау кез≥нде шизофрени€мен науқастардың (неке қию, мүл≥кт≥к кел≥с≥мдер, өсиет және т.б.) қаб≥летт≥л≥г≥н бағалау осы акттерд≥ жасау сәт≥ндег≥ науқастың психикалық күй≥мен анықталады. Ќауқастың психотикалық күйде жасаған азаматтық акттарының заңды күш≥ болмайды. Ѕасқа жағдайларда науқасты қаб≥летт≥ деп мойындау мүмк≥нд≥г≥ бар.

Ўизофрени€мен науқастар әскери м≥ндет атқаруға жарамсыз деп саналады.

 

“арау

ћјЌ»ј јЋ№ƒџ-ƒ≈ѕ–≈——»¬“≤ ѕ—»’ќ«

ћаниакальды депрессивт≥ психоз Ц бұл этиологи€сы анықталмаған, ұстама тәр≥зд≥, айқын эмоциональды бұзылыстармен көр≥нет≥н психикалық ауру, ереже бойынша, ол бұзылыстар өткеннен кей≥н науқастың дертт≥ күйге дей≥нг≥ өз≥не тән психикалық жағдайы толық қалпына келед≥ және тұлға өзгер≥стер≥ пайда болмайды (ұстамалар санына тәуелс≥з).

 

ћаниакальды-депрессивт≥ психоздың клиникалық көр≥н≥стер≥н≥ң ерекшел≥ктер≥

ћаниакальды-депрессивт≥ психоз (ћƒѕ) өткен жүзжылдықта дербес ауру рет≥нде ≈.  репелинмен ажыратылды.

ћƒѕ Ц дың нег≥зг≥ көр≥н≥стер≥ депрессивт≥ және маниакальды күйлер болып табылады. ќсы күйлерд≥ң әрқайсысының өз≥не тән клиникалық көр≥н≥стер≥ бар: эмоциональды өзгер≥стер, интеллектуальды үрд≥стер ағымының қарқыны және белг≥л≥ б≥р психомоторлық құбылыстар. ƒепрессивт≥ күйде науқастың көң≥л Ц күй≥ төмен, барлық психикалық үрд≥стер ағымы, сондай Ц ақ қимылдық көр≥н≥стер ба€улаған, ал маниакальды күйде көң≥л Ц күй көтер≥ңк≥, психикалық үрд≥стерд≥ң ағымы жылдамдаған, ≥с-әрекетке талпыныстың жоғарылауы байқалады.

Ѕұл аталған көр≥н≥стер әлс≥з айқындылық дәрежес≥нен өте айқын дәрежеге дей≥н байқалуы мүмк≥н. —онымен, субдепресси€ жағдайында науқастар жабырқау көң≥л-күйге, жең≥л қажу күй≥не, ойын жинақтау қиындығына шағымданады. Әлем көң≥лс≥з болып көр≥нед≥.  ейде аффективт≥ патологи€ әртүрл≥ сенестопати€лар, ағза қызмет≥н≥ң бұзылыстары түр≥нде дамиды. —андырақ иде€лар, терең депресси€ күй≥ байқалмайды. √ипомани€ кез≥нде аздап көң≥лЦкүй көтер≥ңк≥ және психомоторлы белсенд≥л≥к артады. ќлар өм≥рге құштар, әрекетш≥л, өздер≥н жоғары бағалайды, кейде өтк≥р, т≥т≥ркенг≥ш болып келед≥. ƒегенмен олардың әрекет≥ өн≥мд≥ болып қалады, және жи≥ қызмет≥н жалғастыра беред≥. ƒепрессивт≥ және маниакальды күйлер б≥рден пайда болмайды, олар белг≥л≥ б≥р кезеңдерден өт≥п дамиды, дегенмен маниакальд≥ аффект депрессивт≥ аффектпен салыстырғанда жылдам дамиды.

ћƒѕ салыстырмалы түрде кеш басталады. Ќауқастанғандардың орта жасы 35 Ц 40 жас. ћƒѕ әйелдер жи≥ шалдығады. ћƒѕ Ц ң таралуы 5000 Ц 10000 тұрғынға шаққанда 1 науқасты құрайды. Ѕұл дерт көзге көр≥нбейт≥н себептерден немесе қандай да б≥р зи€нды фактордың әсер≥нен кей≥н дамуы мүмк≥н. ƒерт депрессивт≥ күйден де, сондай Ц ақ маниакальды күйден де басталуы мүмк≥н. Ұстамалардың ұзақтығы әртүрл≥, олар б≥р аптадан б≥рнеше айға дей≥н созылуы мүмк≥н. ≈реже бойынша, ұстама науқастың сауығуымен, психикалық бұзылыстардың жойылуымен а€қталады, б≥рақ арада б≥рнеше уақыт өткеннен кей≥н науқастарда аффективт≥ бұзылыстар қайта дамиды.

 

ƒепрессивт≥ күйлер

ƒепрессивт≥ күйд≥ң дамуы, алғашында физикалық бұзылыстар басымдылығымен, содан соң психикалық бұзылыстардың да көр≥ну≥мен жалпы дискомфорт сез≥м≥нен басталады. —одан соң жүрек аймағында, көк≥рек тұсында физикалық мұң сез≥м≥мен төмен көң≥л Ц күй дамиды. Ѕұл сез≥мдер науқастармен басу, қысым, ауру сез≥м≥ рет≥нде суреттелед≥.  ейде өздер≥н≥ң эмоци€лық бұлыстарын сез≥мс≥зд≥к күй≥ рет≥нде түс≥нед≥. —онымен қатар олар ойлау қаб≥лет≥н≥ң ба€улағандығын, болып жатқан жағдайлар мен құбылыстарды түйс≥нудег≥ қиындықтарды байқайды. Ќауқастардың бет ажары мұңлы, қозғалыстары мен сөз≥ ба€уланған.

ћұң сез≥м≥, психикалық көр≥н≥стерд≥ң ба€улауы және қозғалыстық реакци€лардың тежелу≥, депресси€ның белг≥лер≥ болып табылады. Ѕұл кезде науқастардағы қозғалыстың тежелу күй≥ субступор және ступор (депрессивт≥ ступор) деңгей≥не жету≥ мүмк≥н, б≥рақ кататони€лық ступормен науқастардан айырмашылығы олар сұрақтарға әрқашан б≥ртект≥ болса да жауап қайтара алады. Ќауқастар туыстарына, жақындарына деген эмоци€лық үй≥рл≥г≥н, қоршаған ортамен эмоциональды үндест≥г≥н жоғалтқанына шағымданып, осыған аса ауыр күйзелед≥. Өз≥н≥ң күй≥н суреттуге келгенде дәр≥герлерге олардың күй≥н түс≥ну қиын тәр≥зд≥ көр≥н≥п, кейде көп сөйлеп кетед≥.

ƒепрессивт≥ күйлер басқа да психопатологи€лық өзгер≥стермен қатар жүред≥. Ќауқастарға қатысты жайлар көмеск≥ бо€умен қабылданады. Өз өм≥р≥ндег≥ жеке жағдайлар мен ұсақ т≥рл≥ктерд≥ олар өз≥н - өз≥ к≥нәлау және өз≥н-өз≥ кемс≥ту иде€ларын құруға қолданады. ћұндай иде€лар аса бағалы, сондай Ц ақ сандырақ сипатын да алуы мүмк≥н. Ќауқастардың ойынша, олар өз≥н≥ң жасаған қылмысы үш≥н сот алдында жауап беру керект≥г≥н айтады және өте қатал жаза қолдану қажет деп есептейд≥. Ќауқастардың күй≥нде айқын тәул≥кт≥к тербел≥стер байқалады.  ешк≥ мезг≥лде таңертеңг≥ уақытпен салыстырғанда олар жең≥лд≥к сез≥нед≥. ƒепрессивт≥ күйлер соматовегетативт≥ бұзылыстармен қатар жүред≥: ≥ш қатулар, шырышты қабаттардың құрғауы, тәбет бұзылыстары және т.б.

ƒепресси€ның мұндай күрделенген түр≥ қаз≥рг≥ таңда өте сирек кездесед≥. Әдетте депресси€лық күйлерде депресси€ның қандай-да б≥р компонент≥н≥ң басымдылығы байқалады, осыған сүйен≥п депрессивт≥ синдромның белг≥л≥ б≥р варианты жөн≥нде айтуға болады. ƒепрессивт≥ синдром варианттарын бөлуд≥ң ортақ белг≥лер≥не депрессивт≥ күйдег≥ психопатологи€лық құрылымның типт≥ немесе атипт≥л≥г≥ жатады.

“ипт≥ депрессивт≥ күйлер ≥ш≥нде ең алдымен анестетикалық депресси€ны ажыратамыз. ћұндай күйдег≥ науқастар өздер≥н≥ң сез≥мс≥зд≥г≥не шағымданады, олардың айтуынша өзге адамдардың сез≥мдер≥ қызықтырмайды, қоршаған өм≥рде болып жатқан жайттар оларда қуаныш та, рен≥ш те тудырмайды, науқастар Ђжаным жоқї немесе жүрег≥м Ђмұз тәр≥зд≥ суықї деп есептейд≥.  ейде бұл сез≥мдер anaesthesia psychica dolorosa (жанға бататын психикалық сез≥мс≥зд≥к) дәрежес≥не дей≥н жетед≥. ћұндай жағдайда науқастар өз күйлер≥не қатты күйзелед≥. Ќауқастар өз≥нде қандай болмасын сез≥м тудыру үш≥н өз денес≥не терең т≥л≥мдер немесе басқа да зақымдар жасаған оқиғалар орын алған. ƒегенмен жи≥ анестетикалық депресси€ қоршаған ортаға немқұрайлы, селқос қатынаспен көр≥н≥с беред≥ (бұл күйд≥ шизофрени€мен науқастардағы эмоциональды кедейлену жағдайымен шатастырмау керек).

Ќауқас ≈.»., 54 жаста, психикалық аурулармен тұқымқуалаушылық ауырлығы анықталмаған. јуылда туылған, мектепке дей≥нг≥ кезең≥н өте бұлыңғыр ес≥не алады. ћектепке 7 жасында барған. ќқуға ешқандай қызуғушылық болмаған. ћ≥нез Ц құлқы салмақты, аз араласатын болған, бос кез≥нде үй шаруасымен айналысқанды жақсы көрген. 20 жасында ћәскеуге көш≥п келген, машинистка болып жұмысқа орналасқан. “ұрмысқа шыққан. Ќекеден ұл мен қызы бар. ћ≥нез Ц құлқы бойынша сол салмақты, томаға күй≥нде қалған, үй шаруасымен, күйеу≥ мен балаларын күт≥п бағуды ұнатқан. 1965 жылы (науқас 46 жаста) қатты жақсы көрген ағасының өл≥м≥нен кей≥н науқастың көң≥л Ц күй≥ б≥рден төмендеп, еш нәрсе ≥стей алмай қалған, ұйқысы бұзылған, қорқыныш сез≥м≥ пайда болған, төс≥н≥ң артында ауырлық сез≥м≥ пайда болған, тәбет≥ төмендеп, б≥р айдың ≥ш≥нде 5 кг Ц ға азып кеткен.  өң≥л Ц күй≥н≥ң тәул≥кт≥к тербел≥с≥ байқалып, таңертеңг≥ мезг≥лде өз≥н аса нашар сез≥нген. —ол кезде психиатрға алғаш рет көр≥н≥п, психиатри€лық ауруханада 45 күн емделген. јмитриптилин, тазепам, элениум қабылдаған. јуруханадан шығар кезең≥нде көң≥л Ц күй≥ толық тұрақталды, ұйқысы жақсарды, тәбет≥ дұрысталып, қорқыныш сез≥м≥ жойылып, төс артындағы ауырлық сез≥м≥ басылған. јуруханадан шыққанан кей≥н қызмет≥не оралып, көң≥л Ц күй≥ қалпына келд≥.  үйеу≥ мен балаларына қамқор болып, уақытының көп бөл≥г≥н үй шаруасына бөлген.  ей≥ннен 2 Ц 3 жылда б≥р рет түрл≥ психиатри€лық ауруханаларда көң≥л Ц күй≥н≥ң төмендеу≥, қорқыныш сез≥м≥н≥ң пайда болуы, ұйқысы мен тәбет≥н≥ң нашарлауына байланысты жатып ем қабылдап тұрған. —тационарда орташа болу мерз≥м≥ 1,5 Ц 2 ай. 15 жылдық бақылауда науқас тұлғасында ешқандай өзгер≥с байқалмаған. ѕрофессиональды м≥ндеттер≥н дұрыс атқарып, үй шаруасымен жең≥л айналысқан, әрдайым күйеу≥ мен балаларына қамқор болып жүрген. Өз≥н≥ң сырқатына сын көзқарас толық.  өң≥л Ц күй≥н≥ң қашан төмендеп басталғанын анық атап беред≥. Ђƒертї кезеңдер≥ мен Ђсауығуї кезеңдер≥н анық айыра б≥лед≥.

—ырқатының соңғы ұстамасы ешқандай себепс≥з дамыған. Ќемқұрайдылық, селқостық, суицидальды ойлар пайда болған.

јуруханаға жетк≥зген кез≥ндег≥ психикалық күй≥: орын мен уақыт бойынша бағдары дұрыс, бет-әлпет≥ мұңлы, қимылы мен сөйлеу≥ ба€улаған, кеуде тұсындағы ауырлық пен қысымға шағымданады. Ќауқас ағасының қайтыс болғанына өз≥н к≥нәл≥м≥н деп есептейд≥, оның өл≥м≥н≥ң алдын-алғанымда бұлай болмас ед≥ дейд≥. Өл≥м жазасына тартылуым керек деп мәл≥мдейд≥. Ђ∆ақындарына туыстық сез≥м≥нї жоғалттым деп өз≥н к≥нәлайды. “амақты мәжбүрлеумен ≥шед≥.

“ипт≥ депрессивт≥ күйд≥ң келес≥ варианты өз≥н - өз≥ к≥нәлау сандырағымен жүрет≥н депресси€. Ѕұл кезде сандырақ өз≥н - өз≥ к≥нәлау және өз≥н-өз≥ кемс≥ту иде€ларымен көр≥н≥с беред≥. Ѕұл аталған иде€лар әртүрл≥ сипатта болуы мүмк≥н: науқастар өткен өм≥р≥нде ж≥берген болмашы қател≥ктер≥н еске алады. ƒепрессивт≥ аффект әсер≥нен осы өт≥п кеткен жайлар ауыр дертт≥, жасанды актуальдылыққа ие болады және науқастардың санасында Ђқатаң жазаныї қажет етет≥н үлкен көлемд≥ қылмыс сипатын алады. ћұндай науқастар ешқандай нег≥зс≥з кейде өздер≥н туыстарының өл≥м≥не к≥нәлайды. ƒепрессивт≥ науқастар жақын адамына қажетт≥ күт≥м көрсетпед≥м, түс≥н≥ст≥кпен қарамадым, осылайша оның өл≥м≥н жылдамдаттым деп есептейд≥. ∆и≥ депрессивт≥ науқастар айналадағы адамдар алдында өздер≥н≥ң толымсыздықтарын сез≥нед≥.

“ипт≥к депрессивт≥ күйд≥ң келес≥ варианты Ц үрейл≥ депресси€. Әдетте бұл түр≥ аффективт≥ бұзылыстардың әлс≥з интенсивт≥л≥г≥мен және созылыңқы ағымға бей≥мд≥л≥кпен сипатталады. Үрейд≥ң күшею≥ жи≥ кешк≥ мезг≥лде үдей түсед≥. ћұндай күйлер б≥рнеше айға, т≥пт≥ жылдарға созылуы мүмк≥н. Үрейл≥ депресси€ тереңдей түскенде ажитаци€лық түрге ауысады. ћұндай күйдег≥ науқастар б≥р орнында отыра алмайды, аласұрып, қолдарын қайырып қысады. ∆и≥ медперсонал немесе басқа адамдардың алдында суицидальды әрекет жасауға тырысады.

—онымен қатар дисфори€лық депресси€ны ажыратады. ћұндай күйдег≥ науқастарда депресси€ның басқа компоненттер≥нен басқа үнем≥ т≥т≥ркенг≥шт≥к, томағалық, өз≥ мен айналадағыларға көң≥л толмаушылық бақыланады.

∆и≥ қимыл Ц қозғалыс бұзылыстарының басымдылығымен жүрет≥н - ступорозды және адинами€лық депресси€лар да кездесед≥. —тупорозды депресси€ кез≥нде тежелу субступорлық деңгейге дей≥н немесе кейде ступорлық дәрежеге дей≥н жетед≥. јдинами€лық депресси€да тежелу әлс≥зд≥к, сылбырлық түр≥нде көр≥нед≥. Ќауқастар кейде айлап жатып қалады, ешнәрсеге қызықпайды, ешнәрсемен айналыспайды. Әс≥ресе адинами€ және әлс≥зд≥к көр≥н≥стер≥ таңғы уақыттарда байқалады: науқастар ұзақ уақыт бойы орнынан тұра алмайды, жуынып, ки≥не алмайды. јйқын адинами€мен қатар мұндай науқастарға өз≥н - өз≥ кемс≥ту иде€сы тән.

∆әне де жабысқақтықпен, соматовегетативт≥ бұзылыстармен жүрет≥н депресси€ны ажыратады.

јтипт≥ депрессивт≥ күйлер қатарына аффективт≥ бұзылыстардан бөлек басқа да психопатологи€лық симптомдар жатады: кататони€, онейроидты күйлер, депрессивт≥ Ц параноидты сандырақ және т.б.

ћаскалы депресси€ға соматикалық симптомдар алдыңғы жоспарға шығып, ал психопатологи€лық көр≥н≥стер әлс≥з және тек ұқыпты зерттегенде ғана анықталатын күйлер жатады. ∆и≥ табанды ұзаққа созылатын ауру сез≥мдер≥, жағымсыз ауыр сез≥мдер (сенестопати€лар) байқалады.  өшпел≥ сипаты, интенсивт≥л≥г≥н≥ң тәул≥кт≥к тербел≥стер≥ (түнг≥ және таңғы сағаттарда күшею≥), аналептиктерге сез≥мталдықтың төмен болуы немесе мүлдем болмауы олардың ерекшел≥ктер≥ болып табылады.

∆и≥ маскалы депресси€лар астматикалық күйге ұқсас соматовегетативт≥к бұзылыстармен өтед≥. ћаскалы депресси€ күйлер≥ алкогольд≥ шектен тыс қолданудың себеб≥ болған жағдайлар да бақыланған. Ѕұл алкогольд≥ шектен тыс қолдану маскалы депресси€ ұстамасынан кей≥н тиылады. ѕсихопатологи€лық көр≥н≥стерд≥ң ≥ш≥нен күш-қайраттың әлс≥реу≥, әс≥ресе таңғы сағаттарда байқалатын әлс≥зд≥к, сүй≥кт≥ ≥стер≥не ынтаның жоғалуы, түс≥н≥кс≥з мазасыздық сез≥м≥, к≥тап оқу үст≥нде немесе теледидар көргенде тез дамтын шаршау бақыланады. “ынышсыз, ұйқыға кетуд≥ң қиындауымен және ерте о€нулармен беткей ұйқы тән. Ќауқастар таңғы сағат 4Ц5-тер шамасында о€нады, бұл кезде оларда ешқандай тыныққандық сез≥м≥ болмайды.

ћаскалы депресси€ның соматикалық көр≥н≥стер≥ әрқилы болып келед≥. Ѕас ауыруы, бет, арқа, а€қ Ц қол, барлық мүшелерде дерл≥к ауыру сез≥мдер≥, жүрек-қантамыр жүйес≥н≥ң бұзылыстары, әйелдерде етекк≥р циклының бұзылыстары және т.б. көр≥нед≥. Ѕұл сез≥мдер≥ нақты емес, науқастардың суреттеулер≥ түс≥н≥кс≥з. Ќауқастардың айтулары бойынша ауыру сез≥мдер≥н≥ң айқындылық дәрежес≥ мен лаборатори€лық және басқа да объективт≥ т≥ркеу жолдарымен мүшелердег≥ патологи€лық өзгер≥стерд≥ң табылмауы арасында сәйкесс≥зд≥к байқалады.

 

ћаниакальды күйлер

 

ћаниакальды күй дамуының алдында күш ағыны, жоғары сөзшеңд≥к, әрекетт≥л≥к, белсенд≥л≥к артуымен сипатталатын гипоманиакальды аффект көр≥н≥с беред≥. ћұндай күйдег≥ науқастар ерекше ≥шк≥ шабытты сез≥нед≥, олар көң≥лд≥, жи≥ күлед≥, күшт≥ тәбеттер≥мен ерекшеленед≥, аз ұйықтайды, тәул≥г≥не 5 Ц 6 сағат ұйықтаса да өз≥н сергек, қуатты сез≥нед≥.

Ќауқастарда маниакальды күй белг≥лер триадасымен сипатталады: көтер≥ңк≥ көң≥л Ц күй, ойлау үрд≥с≥н≥ң жылдамдаған ағымымен, қимыл Ц қозғалыстық белсенд≥л≥кт≥ң артуы. Ќауқастар әр нәрсеге к≥р≥с≥п кетед≥, түрл≥ жоспарлар құрады. јйқын байқалатын маниакальды күйлерде аса алаңдағыштық әсер≥нен олардың әрекеттер≥н≥ң мақсаттылығы жоғалады, қимылдық қозу күшейе түсед≥. Ѕұл жағдайда науқастар өздер≥н жоғары бағалайды. Өздер≥н≥ң керемет қаб≥летт≥л≥г≥, дарындылығын жари€лайды.  ейб≥р жағдайларда ұлылық сандырақтық иде€лары дамуы мүмк≥н (шығармашылдық, реформаторлық). ƒегенмен маниакальды күйдег≥ науқастардың сандырақтық иде€лары олардың аффективт≥ күйлермен тығыз байланысты.

Ќауқас ј.ћ.√., 59 жаста. јнасы тарапынан туыстарында жи≥ деприссивт≥ эпизодтар бақыланған: әжес≥ депресси€ жағдайында өз - өз≥не қол жұмсап, қайтыс болған, науқастың анасында көң≥л Ц күйд≥ң ттербел≥стер≥ байқалған. “уған ағасында да субдепресси€ ұстамасы болған, б≥рақ ауруханада емделмеген. Әкес≥н≥ң сүй≥кт≥ қызы болған, ал анасы оған суық қараған, бұл науқасты қатты қынжылтатын. ќл үнем≥ анасының ашуын шақырып, ызаландыруға тырысқан. Өте ерке, қырсық, мазасыз болған: болмашы себептерден б≥рде ашуға булығып, б≥рде қуанған. —абағын өте жақсы оқыған. ≈рекше өлеңдер, прозалар жазған, т≥лге деген қаб≥летт≥ жақсы болған, декломирлеуд≥ ұнатқан, көпш≥л≥к алдында өз≥н ерк≥н ұстаған. Ќауқас 14 жасқа толғанда анасы әкес≥мен ажырасқан. Қыз бұл жағдайды қатты уайымдап, анасымен қатынасы одан ары нашарлай түскен. “уыстарымен қарым Ц қатынасы ешқашан жақын болмаған, достары көп болып, олармен жақын қатынасқан. ƒостық байланыстары ұзақ және тұрақты болған. ‘илологи€ факультет≥н б≥т≥рген. Ѕ≥ршама уақыт мектепте қызмет еткен, нем≥с және француз т≥лдер≥нен сабақ берген, сонан соң испан, италь€н, португал т≥лдер≥нен әдеби аудармашы болып жұмыс жасаған. Өз жұмысымен аса әуест≥кпен айналысқан. ∆еке өм≥р≥ қалыптаспаған, әйтсе де мүмк≥нш≥л≥ктер болғанымен, ол өз дерт≥мен ешк≥мд≥ байланыстырғысы келмеген. Ѕ≥р өз≥ тұрады, тұрмысы орнықпаған. Әдебиетпен, көрмелермен белсенд≥ айналысады, қонақта жи≥ болады. ≈текк≥р алдында, әс≥ресе жас кез≥нде көң≥л Ц күй≥нде төмендеу жағына қарай тербел≥стер байқаған, ол жағдай б≥р аптадан б≥р айға дей≥н созылатын болған.

јлғашқы ауруханаға түсу≥ 45 жасында. Әлжуаз күйге түс≥п, жұмысқа қаб≥лет≥ төмендеген. ќсы сәтте анасы қайтыс болған, анасының жаназасына келмеген, қатыспаған. Ѕ≥р күн бойы төсектен тұрмай жатып алған. јуруханаға түскен, 4 ай емделген. јуруханадан көтер≥ңк≥ көң≥л Ц күймен шығып, бұл жағдайды бақыт рет≥нде қабылдаған. Ѕелсенд≥л≥к, ≥скерл≥к танытқан, көптеген көйлектер сатып алып, ауқымды ақша жаратқан, аударма жұмыстары бойынша үлкен ≥с атқарған. ќдан әр≥ науқаста жыл сайын маниакальды күйлер пайда болып тұрған, ол кезде ≥скерл≥к танытқан, үлкен шығармашылық шабытпен көптеген жоғары сапалы аудармалар жасайды; осы кезеңдерде ретс≥з ақша жұмсайды, сылқымданып, танысулары жи≥леген, туыстарымен кер≥скен. Ұстамалары әдетте жаз айында, ек≥ айға дей≥нг≥ мерз≥мд≥ қамтыған. “уыстарының инициативасымен күштеп ауруханаға жатқызылған.

ѕсихикалық күй≥: әнг≥меге белсенд≥ қатысады, сөздер≥ монолог сипатында, өз инициативасы бойынша сөйлейд≥, дәр≥герд≥ң сөз≥н бөле беред≥. —өз≥ жылдамдаған, қатты дауыспен сөйлейд≥, мәнерл≥, жи≥ жүр≥с-тұрысы жасанды түрде балаларға тән сипатта.  өң≥л Ц күй≥ көтер≥ңк≥, т≥т≥ркенг≥шт≥кке тез ауысады, Ђанасы мен әкес≥н≥ңї алдында к≥нәл≥м≥н дейд≥. ∆оғары алаңдағыштық байқалады: ассоциаци€ бойынша б≥р тақырыптан ек≥нш≥ тақырыпқа ауытқып отырады. Өз≥н күй≥не сыни көзқараспен қарайды, оны Ђкүлк≥л≥ї жағдай деп атап, оған жедел түрде көмек көрсетуд≥ сұранады, ем және зерттеу үрд≥с≥не белсенд≥ к≥р≥с≥п кетт≥. Ѕөл≥мшеде науқастармен тез танысып, араласып кетт≥, өлеңдер≥н ләззат ала оқиды, кейде өлеңдер≥н≥ң сипаты құлаққа оғаш, кейде т≥т≥ркенг≥ш, ызалы күйге түсед≥. ≈м нәтижес≥нде сабырлана түс≥п, өз≥н≥ң әрекеттер≥н реттей алатын жағдайға жетт≥.

јтипт≥ маниакальды күйлерд≥ң ≥ш≥нен көң≥лд≥ мани€ларды (б≥р≥нш≥ кезекте көң≥лд≥, көтер≥нк≥ көң≥л Ц күй), өн≥мс≥з мани€ларды (науқастар әртүрл≥ ≥стерге к≥р≥сед≥, б≥рақ олардың б≥реу≥н де а€ғына дей≥н жетк≥збейд≥), шатасқан мани€ларды (иде€лар сек≥рмел≥л≥г≥мен идеаторлы қозу айқын байқалады), ызалы мани€ларды (жоғары т≥т≥ркенг≥шт≥кпен, ызамен жүред≥) ажыратады.

 ейде басқа да атипт≥ маниакальды күйлер кездесед≥. ∆оғары психикалық және моторлы белсенд≥л≥к жағдйында науқастарда көтер≥ңк≥ көң≥л Ц күй бақыланбайды. ќлардың күй≥нде т≥т≥ркенг≥шт≥к, қозғыштық және ызалылық басым болады.

ћƒѕ динамикасы әртүрл≥ болуы мүмк≥н. ∆и≥ депрессивт≥ де және маниакальды да ұстаманың пайда болуы бақынадаы (аралас типтег≥ ағым). —ондай Ц ақ дерт динамикасында тек маниакальды немесе депрессивт≥ ұстамалардың пайда болуы мүмк≥н (унипол€рлы типтег≥ ағым), сондай Ц ақ континуальды ағым варианттары (жалғасқан) болуы мүмк≥н, бұл кезде депрессивт≥ күйлер ашық аралықсыз маниакальды күйге ауысады. ћƒѕ науқастарда аффективт≥ бұзылыстардың айқындылық дәрежес≥ әртүрл≥, аффективт≥ бұзылыстардың жең≥л формалары әдетте субдепрессивт≥ және гипомани€ деп аталады. ∆и≥ аффективт≥ бұзылыстар сырқаттың барлық барысында айқын емес сипатта болып, субдепресси€лармен, гипомани€мен байқалады. јурудың мұндай формасы Ђциклотими€ї деген атауға ие болды.

јурудың динамикасында белг≥л≥ б≥р заңдылықтар байқалады. јлғашында жи≥рек маниакальды ұстамалар кездесед≥, одан ары қарай олар сиреп, депрессивт≥ ұстамалар басым болады. Ұстамалардың ұзақтық мерз≥м≥ да өзгеред≥. —ырқаттың алғашқы кезең≥нде олар қысқа және даму дәрежес≥не қарай ұзара бастайды, осыған сәйкес ашық аралықтар Ц ұстама аралық кезендер қысқарады. Ұстама аралық кезеңдерде психопатологи€лық симптоматика бақыланбайды. ƒегенмен жең≥л аффективт≥ тербел≥стер болуы мүмк≥н, көң≥л Ц күйд≥ң төмендеу≥, жи≥ таңғы сағаттарда бақыланатын енжарлық байқалады. ћƒѕ үш≥н ұстама аралық кезеңде психикалық денсаулықтың толық қалыптасуы тән. Ќауқастар ауруға дей≥нг≥ кезеңдег≥ күйлер≥не қайта түсед≥. ћұндай күйлер арнайы Ђинтермисси€ї термин≥мен анықталады. Ѕұл терминмен науқастың психикалық денсаулығының толық қалыптасуы, оның барлық дертт≥ психопатологи€лық көр≥н≥стерден арылуын түс≥нем≥з. –емисси€лар кез≥ндег≥дей науқаста басынан өткен ұстаманың қалдық симптомдары немесе аурумен шақырылған кейб≥р өзгер≥стер қалуы мүмк≥н. »нтермисси€лар кез≥нде преморбидт≥к (ауруға дей≥нг≥ кезең) кезеңмен салыстырғанда науқас тұлғасының кейб≥р өзгер≥стер≥ болуы мүмк≥н. Ѕ≥рақ мұндай өзгер≥стер жастық факторлармен, атеросклерозбен және т.б. байланысты болуы мүмк≥н. ћƒѕ Цбен науқастар ұстама кезең≥нде үнем≥ бақылауды қажет етед≥. ƒепрессивт≥ күйде науқастар жи≥ тамақтан бас тартады. ќсыған байланысты науқастардың тамақтануын қадағалап отыру қажет.  ейде айқын депресси€лық күйдег≥ науқастарды мәжбүрлеп тамақтандыру қажет болады. Ѕұл науқастар жи≥ суицидальды ойлар айтады, жи≥ сол ойларын ≥ске асыруға талпыныс жасайды; маниакальды науқастар өз күйлер≥н≥ң ерекшел≥г≥не байланысты өз≥не немесе жақындарына зи€н келт≥рулер≥ мүмк≥н: бейтаныс адамдармен қарым Ц қатынасқа түс≥п, заттарын, ақшаларын тарту ету және т.с.с.

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-11-23; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 996 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

≈сли вы думаете, что на что-то способны, вы правы; если думаете, что у вас ничего не получитс€ - вы тоже правы. © √енри ‘орд
==> читать все изречени€...

497 - | 516 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.024 с.