Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


∆алпы клиникалық сипаттамасы




 

Ўизофрени€ жеке ауру ретiнде алғаш немiс психиатры Ё. репелинмен бөлiн≥п қарастырылды. ќл гебефрени€ (≈.√еккер), кататони€ ( . альбаум) және параноидтар (¬.ћань€н) диагнозы қойылған науқастар тобын алып, катамнездер≥н бақылағанда, оларда алыс кезеңде өзiне тән ақыл кемд≥г≥ дамығанын байқаған. ќсыған байланысты Ё. рапелин осы үш топ ауруларды бiрiктiрiп, оларды ерте ақыл кемд≥г≥ деген атаумен атады (dementia praecox). ∆еке ауру рет≥нде қарастыра отырып, бұл дертт≥ң жазылу мүмк≥нд≥г≥н ол жоққа шығармады. ћұндай жiктеу принципiндегi танымал қайшылық өзiне назар аудартты және сын көзбен бағаланды.

 ейiнiрек швейцари€ психиатры ≈.Ѕлейлер (1911ж) бұл ауруға жаңа атау Ђшизофрени€ї (грекше шизо Ц ыдырау, френ - жан) терминiн ұсынды. ≈.Ѕлейлер бұл ауруға өз≥не тән ақыл кемд≥г≥ жағдайымен а€қталу емес, тұлғаның психикалық үрд≥стер≥н≥ң ерекше диссоциаци€сы, оның дертт≥ үрд≥с нәтижес≥ндег≥ арнайы өзгер≥с≥ тән деп есептед≥. ќл бұл дертт≥ң б≥р≥нш≥л≥к және ек≥нш≥л≥к белг≥лер≥н ажыратты. Ѕiрiншiл≥кке ол науқастың әлеуметт≥к контактын жоғалтуын (аутизм), эмоциональдылықтың кедейлену≥н, психиканың ыдырауын (ойлаудың ерекше бұзылыстары, әртүрл≥ психикалық көр≥н≥стер арасындағы диссоциаци€ және т.б.) жатқызды. ќсы психикалық бұзылыстардың барлығы тұлғаның шизофрени€лық тип бойынша өзгеру≥ рет≥нде қарастырылды. Ѕұл өзгер≥стерге шизофрени€ диагностикасында шешуш≥ мән бер≥лед≥.

≈.Ѕлейлермен екiншi реттiк деп танылған басқа психикалық бұзылыстар сенестопати€лармен, иллюзи€лармен, галлюцинаци€лармен, сандырақтық иде€лармен, кататони€лық және т.б. бұзылыстармен көр≥нед≥. Ѕұл бұзылыстарды ол шизофрени€ диагностикасында мiндеттi деп санаған жоқ, себебi олар басқа ауруларда да кездеседi, дегенмен олардың кейбiрi шизофрени€ға аса тән болып келед≥.

Ўизофрени€ның жеке формалары анықталып, суреттелд≥. ќның үш классикалық: гебефрени€лық, кататони€лық және параноидты формаларына төртiншi Ц қарапайым формасы қосылды.  ейiнiрек басқа да формалары суреттелд≥: ипохондри€лық, кезеңд≥к және т.б. ‘ормаларды жетекшi синдром негiзiнде бөлiндi. Ѕiрақ, клиникалық бақылаулардың көрсетуi бойынша шизофрени€ның әртүрлi формаларында тән психопатологи€лық симптоматика өзiнiң тұрақтылығымен ерекшеленбедi. Ѕастапқы кезде қарапайым формада өткен ауру, кей≥н келе параноидты және басқа формалардың психопатологи€лық белгiлер≥мен көр≥н≥с беру≥ мүмк≥н болды.

Ўизофрени€ның психопатологи€лық көрiн≥стер≥ көп түрлiлiгiмен ерекшеленедi. Өздерiнiң ерекшелiктерiне байланысты олар негативтi және продуктивтi болып бөлiнедi. Ќ е г а т и в т i функци€лардың түс≥п қалуы немесе бұрмалануын б≥лд≥ред≥, п р о д у к т и в т i Ц ерекше психопатологи€лық симптоматиканың пайда болуымен: галлюцинаци€, сандырақ, аффективт≥ күйзел≥с және т.б. сипатталады. Ќауқастың психикалық жағдайында олардың арақатынасы және айқындылық дәрежес≥ аурудың үдемел≥л≥г≥ мен формасына тәуелдi.

Ўизофрени€ға, атап кеткендей, науқас тұлғасының өзгерiсiмен сипатталатын ерекше бұзылыстар тән. Ѕұл өзгер≥стердiң айқын көр≥ну≥ ауру үрд≥с≥н≥ң қатерлiл≥г≥н көрсетедi. Ѕұл өзгер≥стер науқас тұлғасының барлық психикалық қасиеттерiне қатысты. ƒегенмен интеллектуальды және эмоциональды бұзылыстар аса тән болып келед≥.

» н т е л л е к т у а л ь д ы бұзылыстар ойлау бұзылысының әртүрлi вариантымен көрiнедi: науқастар бағынбайтын ой ағынына, к≥д≥р≥с≥не, параллелизм≥не және т.б. шағымдар айтады. ќларға кiтаптан оқыған тексттiң мазмұнын түсiну қиын және т.с.с. ∆еке сөйлемдерден, сөздерден ерекше мағына түйс≥ну, жаңа сөздер ойлап табуға (неологизмдер) тенденци€ бақыланады. ќйлау жи≥ қалқымалы болып келед≥, сөздер≥нде логикалық байланссыз бiр тақырыптан бiр тақырыпқа ауысу байқалады. ƒертт≥ өзгер≥стер тереңге кеткен науқастардың сөздер≥ндег≥ логикалық ретс≥зд≥к сөз үз≥л≥с≥ (шизофази€) сипатын алады.

Ё м о ц и о н а л ь д ы б ұ з ы л ы с т а р моральды-этикалық қасиеттердi, үй≥рл≥к және жақындарына деген а€ныш, түс≥н≥ст≥к сез≥м≥н жоғалтудан басталады, ал кейде бұл жеккөру және ызалылық сез≥м≥мен б≥рге жүредi. —үйiктi ≥с≥не қызығушылық төмендеп, уақыт өте келе тiптi жоғалады. Ќауқастар ұқыпсыз, қарапайым жеке бас гигиенасын сақтамайды. јурудың елеулi белгiсi олардың жүр≥с-тұрыстарының ерекшел≥ктер≥ де болып табылады. ќның ерте белгiлерi науқастың тұйықталуы, туыстарынан алшақтау, қылықтарындағы оғаштықтар: бұрын науқас тұлғасына тән болмаған ерекше iс-әрекеттер, жүр≥с-тұрыс мәнер≥ байқалады және осы әрекеттер≥н ешқандай жағдаймен байланыстыруға келмейд≥.

—онымен қатар шизофрени€ға өзiндiк сенестопати€лық көрiн≥стер тән: басында және денен≥ң басқа да бөл≥ктер≥ндег≥ жағымсыз сезiмдер. —енестопати€лар түс≥н≥кс≥з, оғаш сипатта болады: науқастар миының жарты шарының кернеп тұрғанына, асқазанның кебуiне және т.с.с. шағымдар айтады. —енестопати€лық көрiн≥стерд≥ң орналасуы соматикалық ауруларда болатын ауру сезiмдер≥не сәйкес келмейдi.

Қабылдау бұзылуы жи≥ есту галлюцинаци€ларымен және әртүрлi сез≥м мүшелер≥н≥ң әрқилы жалған галлюцинаци€ларымен көр≥нед≥: көру, есту, иiс сезу т.б. —андырақтық күйзел≥стер ≥ш≥нен сандырақтың әртүрлi формаларын бақылауға болады: параной€льдi, параноидты, парафрендi, ерте сатыларында - жи≥ параной€льды. Ўизофрени€ға авторларының ес≥м≥мен  андинский- лерамбо синдромы деп аталатын псевдогаллюцинаци€лармен б≥рге жүрет≥н физикалық әсер ету сандырағы айтарлықтай тән болып келед≥.

Қозғалыстық Ц ерiкт≥к бұзылыстар өздерiнiң көр≥н≥с берулер≥ жағынан көпқилы. ќлар ер≥кт≥ әрекеттер бұзылысы түрiнде де және күрделi ер≥кт≥к актiлер патологи€сы формасында да көр≥нед≥. ≈р≥кт≥ әрекет бұзылысының көрнек≥ түрi кататони€лық синдром болып табылады.  ататони€лық синдром құрамына кататони€лық ступор және қозу кiредi.  ататони€лық ступордың жеке өзiнiң екi түрi болуы мүмкiн: люцидтi және онейроидты. Ћюцидтi ступор кезiнде науқастарда қоршаған ортада қарапайым бағдарлау және ондағы құбылыстарды бағалау сақталады, ал онейроидты жағдайда науқас санасы өзгерген. Ћюцидтi ступор жағдайынан шыққан науқастар сол кезеңде болған оқиғаларды есiне сақтайды және әңг≥мелеп бередi. ќнейроидты жағдайдағы науқастар ступорозды күйде өздер≥н жаулап алған фантастикалық күйзел≥стер мен елестер жөн≥нде әңг≥мелейд≥. —тупорлық жағдай кататони€лық қозу жағдайы си€қты күрделi психопатологи€лық құрылым, оның құрамына әртүрл≥ симптомдар кiредi. Ѕұл синдромдар жөн≥нде нақтырақ 9-тарауда жазылған.

 үрделi ерiктiк актiлер, ерiктiк үрд≥стер дерт әсерiнен б≥рқатар бұзылыстарға ұшырайды. јпати€ және сылбырлықпен а€қталатын ер≥кт≥к белсенд≥л≥кт≥ң төмендеу≥ аса тән болып келед≥, ер≥кт≥к бұзылыстардың айқындылық дәрежес≥ дертт≥ң үдемел≥л≥к дәрежес≥не байланысты болып келед≥.  ейбiр науқастарда қандай-да б≥р дертт≥ иде€ларға және сен≥мдерге байланысты белсендiлiк артуы мүмкiн. ћысалы, сандырақ иде€ларымен науқастар аса ауыр қиындықтарды жеңе алады, инициатива мен табандылық танытып, үлкен жұмыстар атқарады. Ќауқастардың сандырақтық иде€ларының мазмұны әртүрл≥ болады. —онымен қатар ол заман рухын және әлеуметт≥к маңызды құбылыстарды бейнелейдi. ≈гер ежелг≥ заманда науқастар сиқырлы күштер, дiни мотивтер басым орын алған болса, ал қазiр ғылым мен техниканың жетiстiктерi жи≥ көр≥н≥с беред≥.

Ўизофрени€ның тұрғындар арасында таралу дәрежес≥ ғылыми және тәж≥рибел≥к тұрғыдан маңызды мәселе болып отыр. ќған жауап табудың қиындығы тұрғындар арасында мұндай науқастарды толық анықтау мүмк≥нс≥зд≥г≥нде болып отыр. Ѕұл шизофрени€ болмысын түс≥нд≥рет≥н сен≥мд≥ мәл≥меттерд≥ң және оны анықтайтын диагностикалық критерийлердiң жоқ болуымен байланысты. Қолымызда бар эпидемиологи€лық зерттеулерд≥ң нәтижелерi мен статистикалық деректер оның таралуы барлық елдерде б≥рдейл≥г≥н және жалпы тұрғындарға шаққанда 1-2 % құрайтынын көрсетт≥. Ўизофрени€ дамушы елдерде сирек кездесед≥ деген бастапқы мәл≥мдеме дәлелденген жоқ. ƒамушы елдерде арнайы жүргiзiлген зерттеулер нәтижесiнде шизофрени€мен науқастардың саны 1000 тұрғынға шаққанда ≈вропа елдерiндегi шизофрени€мен науқастар санына сәйкес келдi. “ек бұл дертт≥ң клиникалық көр≥н≥стер≥н≥ң қандай-да б≥р түрлер≥н≥ң кездесу≥нде айырмашылықтар болды. ƒамушы елдерде тұратын науқастар арасында сана шатасуымен жедел жағдайлар, кататони€лық көр≥н≥стер жиi кездеседi.

Ўизофрени€ кез-келген жас кезең≥нде басталуы мүмк≥н. ƒегенмен шизофрени€ дамуына аса тән жас кезең≥ 20-25 жас. Ўизофрени€ның бастапқы клиникалық көр≥н≥стер≥н≥ң кейб≥р≥н≥ң өзiндiк оптимальды мезгiл≥ бар. ѕараноидты көр≥н≥стермен шизофрени€ нефроз тәр≥зд≥ симптоматикамен жи≥ 30 жастан кейiн, ойлау бұзылысы көр≥н≥с≥мен Ц жасөсп≥р≥мд≥к шақта басталады. ≈р адамдарда әйелдерге қарағанда ауру ерте басталады.  линикалық көр≥н≥с≥нде де науқас жынысына қарай ерекшел≥ктер болады. Әйелдерде ауру жедел өтедi, әртүрл≥ аффективтi патологи€ жи≥ және айқынырақ болады.

јуру көпжылдық созылмалы, үзiлiссiз немесе ұстамалы ағыммен ерекшеленед≥. Үзiлiссiз ағымында ауру қатерлi дамиды және 3-5 жыл ≥ш≥нде ауыр, тұлғаның соңғы өзгер≥с≥ жағдайына алып келу≥ мүмк≥н. —оңғы күйд≥ң типт≥ формасы апати€лық ақыл кемд≥г≥ болып табылады: науқастар әрекетсiз, ешнәрсеге қатыссыз, сөздерi монотонды. ќларды қарапайым жұмыстарға баулу қиын. —оңғы жағдай көр≥н≥сi ортақ тән белгiлермен көр≥н≥с бере тұра әртүрл≥ болып келед≥. “ұлғаның өз≥не тән ауыр өзгер≥стер≥мен: апати€, аутизм, ойлау бұзылыстарымен қатар Ц басқа да психикалық бұзылыстар болуы мүмк≥н, олар б≥р≥г≥п соңғы жағдайлардың кең спектр≥н құрады.

Қосымша психикалық бұзылыстарға фантастикалық жүйеленбеген сандырақтық иде€лар, галлюцинаци€лар, ойлаудың шизофази€мен көр≥нет≥н ерекше бұзылыстарын және т.б. жатқызуға болады. ћұндай қолайсыз нәтиже шизофрени€ның қатерс≥з ағымында да байқалуы мүмкiн, бiрақ аурудың ұзақ ағымынан кейiн дамиды. Ўизофрени€ның үзiлiссiз ағымының өз≥нде де салыстырмалы түрде қолайлы нәтиже болуы мүмкiн. јуру дамуының жеке сатыларында, және де кей≥нг≥ кезеңдер≥нде де дертт≥ үрд≥с психиканың терең емес зақымдану симптомдарымен (тұлғаның айқын өзгер≥стер≥нс≥з невроз және психопати€ тәр≥зд≥, редуцирленген галлюцинаци€лар және сандырақтық иде€лармен) көр≥ну≥ мүмк≥н. ќсындай жағдайларға және аурудың белгiлерiн толық жоюға ем нәтижес≥нде қол жетк≥зуге болады.

Ұстама тәрiздi ағымда ауру ұстамаларының ашық аралықтармен кезектесу≥ бақыланады. јуру ұстамасы жедел психопатологи€лық жағдайлармен сипатталады. √аллюцинаторлы, сандырақтық немесе басқа психопатологи€лық көр≥н≥стер эмоциональды кернеулiс күй≥мен - қорқыныш, депресси€, көңiл-күйдiң көтерiлуiмен, кейде сана бұзылысымен бiрге жүред≥. јурудың ұстама тәрiздi ағымында науқас тұлғасының өзгер≥стерi айқын болмайды. “ұлғаның бұл өзгер≥стер≥ жөн≥нде ұстама аралық кезеңдерде ғана дөп басып айтуға болады, өйткен≥ ұстама кез≥нде олар аурудың психопатологи€лық көр≥н≥стер≥мен бүркемеленед≥. Ұстамалар санының көбею дәрежес≥не байланысты науқастардың тұлғалық өзгер≥стер≥ күшейе түседi. —онымен бiрге ұстама аралық кезеңде байқалатын қалдық симптомдар да күшейедi. Ќауқастарда ұстама саны оның өм≥р кезең≥нде әртүрл≥, жи≥ 2-3 рет болады. јуру ағымының көрсет≥лген нұсқалары б≥р науқаста қатаң сақталмайды. Үзiлiссiз ағымнан ұстама тәрiздi ағымға өт≥п, немесе керiсiнше болуы мүмкiн. ƒегенмен ауру ағымындағы ортақ тенденци€ анық көр≥н≥п тұр, науқас жағдайы мен дертт≥ күйд≥ң келес≥ динамикасы арасында тәуелд≥л≥к бар, бұл байланыс дертт≥ң жақын арадағы, және де алыс кезеңдег≥ салдарын болжауға мүмк≥нд≥к беред≥.

Ўизофрени€ны жеке ауру рет≥нде қабылдағаннан бер≥ клиникалық көр≥н≥стерiн≥ң әрқилылығына және дертт≥ң әртүрл≥ а€қталуына байланысты жүйес≥н құруға көптеген әрекеттер жасалды. Ўизофрени€ның клиникалық көр≥н≥стер≥н ары қарай зерттеулер мәл≥меттер≥ оның көпқырлылығын 4 формаға сыйғызу қиындығын көрсетт≥. Ѕасқа да формалары ажыратылды: ипохондри€лық, тон тәрiздi, кезеңд≥к және т.б. Ўизофрени€ның неврозбен және психопати€мен науқастардағы көр≥н≥стерге ұқсас клиникалық белгiлерi суреттелд≥. Ѕұл тек сыртқы ұқсасатық болып табылады. ќларды тексергенде тұлғалық өзгер≥стердiң күшейгендiгi байқалады. Ұзақ катамнезд≥к бақылау арқылы арнайы клиникалық тексерулер шизофрени€ны жүйеленд≥руд≥ң маңызды критерийлерiн анықтауға мүмк≥нд≥к берд≥. Ѕұл критерий ауру ағымының принципi Ц шизофрени€лық үрд≥ст≥ң үдемел≥л≥к ерекшелiгi болып табылды. ј.ј.—нежневскиймен мұнымен қатар аурудың психопатологи€лық көр≥н≥стерi мен оның дамуының динамикасы арасындағы тығыз байланыс көрсет≥лд≥. ќсының негiзiнде шизофрени€ның үш негiзгi варианты көрсетiлдi: үзiлiссiз, кезеңд≥к (рекурренттi), ұстама тәрiздi Ц прогредиенттi (тонтәрiздi).

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-11-23; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 544 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

¬елико ли, мало ли дело, его надо делать. © Ќеизвестно
==> читать все изречени€...

750 - | 555 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.012 с.