Керек.Алынатын өнімдер: C2H5Cl (этилдеуші реагент),C2H5Br(төртэтил Pb).

 

б) Үш байланысты ацетилен көмірсутектері.

CH CH + HCl ®CH₂ = CHCl - H^o₂₉₈ = 112.4 кДж/моль

 

Ацетилен сатылы гидрогалогенденеді:

CH CH + HCl ®CH₂ = CHCl + HCl ® CH₃-CHCl₂

бірінші саты екінші саты

 

Бірінші сатылы реакцияны интенсивтендіру үшін [Сu⁺] HgCl₂ селективті катализатор қолданылады.Бірақ, Hg²⁺ ацетиленнің гидротациясын катализдейтіні белгілі.Сондықтан сулы ортада емес,газды фазада 150⁰-200⁰С температурада құрғақ реагенттер қолданып жүргізеді. Сu₂Cl₂ катализдік әсерінен жанама:

2CH CH®CH C-CH= CH₂ димерленуі жүруі мүмкін.

винилацетилен

Сондықтан HCl артық мөлшерін қолдану қажет.Катализатор әсерін төмендегі механизммен түсіндіреді:

CH CH + М⁺® CH CH® М⁺ + Сl^- ®СНCl=CHM + Н⁺ ® СНCl= CH₂

 

4. Ароматты қосылыстарды галогендеу.

R тізбектік механизммен C₆H₅Cl ядроны және бүйір тізбекті галогендеу жүреді.

Ионды – катализдік галогендеу. Ионды – катализдік галогендеу реакциялары ароматты қосылыстарда апротонды катализаторлар қатысында жүреді(FeCl₃).

 

HCl

||

Cl

+ Cl₂ ® Cl₂ + FeCl₃® + FeCl₄ +

-НCl

p-комплекс s-комплекс

 

 

+ FeCl₃

 

Ароматты ядрода орынбасарлардың болуы (электронодонорлар) S_E реакцияларын жақсартады,ал электроноакцепторлар ядроны дезактивтейді(өте қиын жағдайда м-орындарға барады).Өнімдер: C₆H₅Cl-еріткіш,нитрохлорбензол,хлоранилин алудағы аралық өнім (инсентицид ДДТ),C₆Cl₆- гексахлорбензол,феноляттар алудағы аралық өнім,C₁₀H₇Cl-хлорнафталин,этил сұйықтығы мен воск алмастырғышын алудағы аралық өнім,хлорланған бифенил немесе савол-полимерлер,пластификаторлар және жағар май ретінде,ағаш консерванты ретінде қолданылады.

 

4а. Фенолды хлорлау кезінде сатылы хлорфенолдар алынады.

 

O-ClC₆H₄OH

C₆H₅OH + Cl₂® + Cl₂®2,4-Cl₂C₆H₃OH + Cl₂®

n-ClC₆H₄OH

 

®2,4,5-Cl₃C₆H₂OH + Cl₂®2,4,5,6-Cl₄C₆HOH + Cl₂®Cl₅C₆OH+ Cl₂®C₆H₆

 

Соңғы C₆H₆ + H₂O ® Cl₄C₆O₂

 

1. Құрамында О- және N- бар қосылыстарды галогендеу.

Спирттердегі ОН ^– тобына НCl-мен әсер еткенде экзотермиялық қайтымды реакция жүреді:

CH₃OH + HX ® CH₃X + H₂O

Егер спирт үшіншілік,екіншілік және жоғарғы біріншілік болса,онда сұйық фазада катализатор қатысуынсыз жүргізіледі.Тепе-теңдікті оңға ығыстыру үшін суы әкетіп отырады.Реакция механизмі:

₊

ROH + HX ®ROH₂ + X^- ®RX + H₂O

₊

Алдымен спирт протонданып,оңай кететін OH₂ тобы нуклеофильді X^- реагентке ауысады.

Төменгі біріншілік спирттерде катализаторлар H₂SO₄ қатысуы керек.Мысалы,этилбромид алу үшін

C₂H₅OH + NaBr + H₂SO₄ ® C₂H₅Br + NaHSO₄ + H₂O

Мұндағы H₂SO₄ өзіне суды сіңіреді,тепе-теңдікті оңға ығыстырады және

HBr генерациялайды.Өнімдер:CH₃Cl –хлорметан.

 

 

5а. Спирт,альдегид,кетондарды хлорлау.

CH₃CH₂OH + Cl₂®CH₃CHO+ Cl₂®CH₂ClCHO+ Cl₂®CHCl₂CHO +Cl₂®

®CCl₅CHO

Бастапқы реагент альдегид болса,хлорлау реакциясының лимидтеуші сатысы – енольдену реакциясы болып табылады:

₊

CH₃-CHO +H⁺®CH₃-CH=OH®CH₂=CHOH + Cl₂®ClCH₂-COH

-H⁺ -HCl

Осы жолмен қышқылдар туындылары алынады:

CH₃-COCl + Cl₂®ClCH₂-COCl

 

5б. Азот атомы бойынша хлорлау.

Азот атомын хлорлаудың маңызды өнімдері:монохлораминдер,дихлораминдер,гексахлораминдер-дезинфекциялық заттар алынады.

 

Лекция №9-10.

Гидролиздеу,гидраттау,дегидраттау және этерификациялау реакцияларының теориялық негіздері.