Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


јрнайы б≥л≥м беру жүйес≥н≥ң әлеуметт≥к-мәдени тұрғыдан қалыптасу тарихи кезеңдер≥




 

- кемтарларды жеккөруш≥л≥ктен қамқоршылыққа алуға дей≥н кезең (б.э.д Ү≤≤≤ғ-б.э. XII ғ.)

Ѕарлық тарихи кезеңдерде арнайы оқыту жүйес≥н≥ң дамуы мемлекетт≥ң әлеуметт≥к-экономикалық жағдайымен, қоғамның құндылықтары мен кемтар балаларға қатысты мемлекет са€сатымен, б≥л≥м беру жүйес≥ндег≥ заңдылықтармен, ғалымының даму деңгей≥мен, әлемд≥к арнайы б≥л≥м беру тәж≥ребес≥не лайық жүред≥.

јрнайы б≥л≥м беру жүйес≥н≥ң б≥р кезеңнен ек≥нш≥ кезеңге өту≥ және сапалы кұрылып, қалыптасуы әлеуметт≥к көр≥н≥с≥мен анықталады.

јнтикалық дәуерден бастап бүг≥нг≥ күнге дей≥нг≥ кемтар тұлғалардың дамуың зерттеу жұмыстары дамудың бес деңгей≥н ажыратуға мүмк≥нд≥к берд≥. Ѕұл кезеңдерд≥ ажыратудың нег≥зг≥ көрсетк≥ш≥ рет≥нде Ќ.Ќ ћалофеев қоғамның кемтар тұлғаларға деген көзқарасы, көрсет≥лген көмект≥ң дәрежелер≥мен бек≥ткен.

јнтика заманынан орта ғасырларға дей≥н қоғам мен мемлекетт≥ң даму барысында Ђдамуында ауытқулары бар тұлғаларғаї деген қарым-қатынас өте төмен дәрежеде болды. ќл кезде олардың азамат есеб≥не алмай, статустарын құлдардың статусымен тең қойды.

јлғашқы болып қоғамнан шектелгендерге қайырымдылық танытқан ш≥ркеу қорғаушылары болды. Ў≥ркеулер хоспис, баспаналар мен жет≥мханалар пайда болды.

ћәл≥меттер бойына ол кездег≥ өз≥не тамақ тауып жеуге мүмк≥нш≥л≥г≥ жоқтұлғалар, егер өз өл≥м≥мен өлмесе, ру басылары күшпен өлт≥р≥п отырған екен. “уа б≥ткен ақыл-ойы кем немесе дене кем≥ст≥г≥ бар тұлғаларды азаматтық өл≥м күт≥п тұрды.

≈желг≥ √реци€дағы балаларды өлт≥ру туралы мәл≥меттер ерте жастағы күрдел≥ деңгейдег≥ кей≥п-кесп≥рс≥з балаларға қатысты болған және де өлт≥руге нег≥з≥нен дене кем≥ст≥г≥ бар балалар ұшыраған. —партада осындай балаларды өлт≥ру ≤Ү-Ү ғасырларды қамтиды және олар бұл ≥стер≥н экономикалық жағдайына тәуелд≥ болған. Ѕұндай құбылыс –имде де өз орнын алған. ќны ежелг≥ –им философы —енеканың (б.д.д. 6 - б.д.д. 65ж.) сөз≥нен байқауға болады. ЂЅ≥з өм≥рге әлс≥з және кей≥п-кесп≥рс≥з болып туылған балаларды өлт≥р≥п, суға тұншықтырамыз, бұны б≥з ызалықтан немесе қолайсыздықтан емес, санамыздың жетекш≥л≥г≥мен ≥стейм≥з, жарамсыз бен сауды ажырату үш≥нї деп жазған.

јл ежелг≥ грек ел≥н≥ң ұлы философы јристотель Ђадам бойындағы Ђбұзылғандықтыї, Ђашуланшақтықтыї, Ђтопастықтыї - жаман қылықтардың қалыптасуына әкелет≥н жет≥спеуш≥л≥кї - деп тұжырымдады.

јдамзат тұлғасына деген жаңа мұрат, құндылықтар мен көзқарастар адам өм≥р≥н≥ң мән≥ туралы түс≥н≥ктерд≥ христиан д≥н≥не сеңуш≥лер алып келд≥. ќлар д≥ни сез≥мталдық пен жан ашу қаситет≥н енг≥зд≥. Қайырымдылық көрсету әрк≥мн≥ң өз ерк≥нде ғана емес, ол әрб≥р христианның м≥ндет≥ болып жари€ланды. Ў≥ркеулерде ашылған пана үйлер кемтарларға жағымды қатынастың басталу болды.  елес≥ бес жүзжылдықта Ѕатыс ≈уропа мемлекеттер≥нде алғашқы қайырымдылық мекемелер≥ мен ауруханалар құрылды. ≈ң алғаш рет соқырларға және соғысқа қатысу салдарынан көрмей қалған тұлғаларға арнайы пана ашылды.

Ѕұл жүйен≥ң бастапқы қалыптасуы қала бил≥г≥н≥ң, монархтың жауапкерш≥л≥г≥не айналды. ќсы мәселе мемлекет м≥ндет≥н≥ң нысаны бола берд≥.

 иевте шеркеул≥к қайырымдылық жүйес≥ ресми мемлекетт≥к түрде христиан д≥н≥ң ұстау уағыздаудан басталған. ¬ладимир патшасы ш≥ркеу мүгедектер туралы жұмысты қалыптастырудың ≥ргетасын қалаған (996ж).  иевтег≥ ѕечор ш≥ркеу≥н қалаушы ‘еодосий кемтарлар мен керен-мылқауларға көмек көрсетет≥н алғашқы пана -аурухана ашқан.

—өйт≥п, ≈уропа елдер≥ өркениет≥ дамуында кем≥ст≥г≥ бар тұлғаларды басынудан, оларды өлт≥руге тыйым салынған уақытқа дей≥н, өте ұзақ, азапты жолдан өтт≥.

–есей ел≥нде зи€лы мекемелерд≥ң ұйымдастырылуы, €ғни кемтарлаға әлеуметт≥к көмек көрсету туралы мемлекет са€сатынын зандылықтары, көб≥несе, Ѕатыс ≈уропа тәж≥рибес≥н≥ң нәтижес≥мен танысудан бас алған.

- қамқорлықтан керең соқырларды оқыту мүмк≥нд≥г≥н түс≥нуге дей≥н кезең (XII г-’Ү≤≤≤ ғ.)

XII ғ. мен ’Ү≤≤≤ ғ. аралығында Ѕатыс ≈уропа мемлекеттер≥нде кемтар тұлғаларға арналған зи€лы мекемелер мен үйлер (мемлекетт≥к және жекеменш≥к) жүйес≥ құрылды. –еннесанс мәдениет≥ (қайта өрлеу дәу≥р≥ -’≤Ү-’Ү≤≤ ғ.ғ.) мен Ұлы –еформаци€ (Ұлы ш≥ркеу төңкер≥л≥с≥- ’Ү≤ ғ. ек≥нш≥ жартысы - ’Ү≤≤ ғ. ортасы) ақыл-ойы мен дене кем≥ст≥г≥ бар тұлғаларға деген мемлекет пен қоғам қатынасын күрт өзгертт≥. –еннесанс данышпандарынан туған гуманист≥к және орталандыру туралы ой-п≥к≥рлер≥ еуропалықтардың санасына ен≥п, адам және адам өм≥р≥н≥ң мән≥ туралы түс≥н≥ктерд≥н өзгертт≥, мүмк≥нд≥ктер≥ шектеул≥ тұлғалардың дәрежес≥не деген көзқарастын өзгеру≥не әсер етт≥. ’ристиан д≥н≥н≥ң тағы б≥р бағытын тудырған реформаци€ қайырымдылықтың жаңа үлг≥лер≥н дүниеге әкелд≥.

ќрта ғасырлар кезең≥нде батыс европалық ш≥ркеулерде кереңд≥кт≥ және басқа да кем≥ст≥ктерд≥ ата-аналарының к≥нәлары үш≥н ж≥бер≥лген деген. ќлар мен қарым-қатынаска түсе алмағандықтан, оларды ес≥ дұрыс емес сиқыршылар деп ойлаған. »нквизици€ жағы олардың ≥здер≥нен қалмаған.

Ѕ≥раз уақыттар өте келе дамуында ауытқуы бар тұлғаларға деген немқұрайлық б≥рт≥ндеп жойыла бастады. ќларға деген жанашырлық пайда болып, мұндай адамдарды тәрбиелеуге болатыны жайлы да көзқарастар қалыптасты. ћысалға, ян јмос  оменский (1592-1670) өз≥н≥ң ЂҰлы дидактикаї атты еңбег≥нде былай деп жазған: Ђ ≥мде-к≥м осындай ақылсыз адамдарға табиғи ақылсыздығынан құтылу үш≥н тәрбие беруї екенд≥г≥не күмән келт≥ре алады. јры қарай: Ђ ≥м жаратылысынан өз≥ ба€у және ашуланшақ болса, сол адам өз≥не көмект≥ көп қажет етед≥, өйткен≥ өз бойындағы пайдасыз ақылсыздық пен жындылықтан құтылу үш≥нї. ян јмос  оменский бұл сөздер≥нен аномалд≥ балаларға б≥л≥м беру мүмк≥н екен≥не кәм≥л сенген≥н көрем≥з. ќсылайша мүмк≥нд≥г≥ шектеул≥ тұлғалар қоғамға артылған жүк болмас үш≥н оларды оқыту, тәрбиелеу мәселелер≥ қарастырыла бастады.

XII ғасырдан XVII ғасырларда Ѕатыс ≈уропа елдер≥нде кемтар балалар мен ересектерге деген көзқарас алдыңғы ғасырларға қарағанда айтарлықтай жақсарды. Ѕ≥рақ бұл процесс ба€у және күрдел≥ жолмен дамыды. Қайта өрлеу ойшылдарынан (–енессанс дәу≥р≥н≥ң ойшылдары) туындаған гуманизм иде€лары европалықтардың саналарына ене отырып, олардың адам жайлы және оның өм≥р≥ жайлы ой-п≥к≥рлерд≥ң өзгеру≥не, мүмк≥нд≥г≥ шектеул≥ адамдардың статустарына деген көзқарастардың өзгеру≥не әкелд≥.

ƒамуында ауытқуы бар адамдарды Ђазаматтықї тұрғыда ақтауға ғана емес, сонымен қатар олардың кейб≥реулер≥н оқытуға тырысу жағдайлары да жасалды. Ѕұл жерге тағы ян јмос  оменский жазғаннан еске түс≥руге болады: Ђқандай болмасын әйтеу≥р адамзат баласы б≥л≥м алудан шет қалмауы керекї... деген сөздер≥н.

јлғашында әр түрл≥ кем≥ст≥г≥ бар балаларды жеке-дара оқыту тәж≥рибес≥, арнайы оқу мекемелер≥н өз≥не қарай тартқан жоқ. —аңырау және соқырлар жеке-дара оқытудың алғашқы талпыныстары, олардың ≥с-әрекетке жарамды екен≥н занды түрде дәлелдег≥с≥ келген, ауқатты семь€дағы ата-аналар тарапынан қолдау тапты. ћ≥не, осындай қолдау 1578 жылы »спани€да, 1648 жылы јнгли€да, 1670 жылы ‘ранци€да ≥ске асырыла бастады.

јғарту дәу≥р≥нде дамуында кем≥ст≥г≥ бар тұлғаларды оқытуға алғашқы қадам жасалды. јлғашында түрл≥ мемлекетерден жинақталған балаларды жеке дара оқыту тәж≥рибес≥ арнайы оқу мекемелер≥н ұйымдастыру қажетт≥г≥н тудырмады.

 

- сенсорнкалық кем≥ст≥ктер≥ бар балаларды оқытудан б≥л≥м алуға құқықтарын мойындауға дей≥н кезең (’Ү≤≤≤ ғ.-’’ ғ. басы)

Ѕұл кезеңн≥ң басында кереңдер мен соқырлар үш≥н арнайы мекемелер ашылып, соңында Ѕатыс еуропа мемлекеттер≥нде жылпығы б≥рдей м≥ндетт≥ б≥л≥м беру туралы, кей≥ннен сенсорикалық кем≥с≥ктер≥ бар және ақыл-ойы кемтар балаларға таралған, заңды акт≥лер қабылданды. Үш≥нш≥ кезең кемтар балаларға деген көзқарас пен қатынастардың өзгер≥п, олардың құқықтарына назар аударылуымен ерекшеленед≥. ≈ң маңызыдысы кемтар тұлғалардың б≥л≥м алуға құқықтары қарастырылады, кей≥н занды түрде б≥рқатар мемлекеттерде бек≥т≥лед≥.

1817 ж. - ƒани€ - кереңдерд≥ м≥ндетт≥ түрде оқыту туралы акт;

1873 жыл- —аксони€- соқыр, керең және ақыл-ойы кемтар балаларды оқытудың м≥ндетт≥л≥г≥ туралы «аң қабылдады.

1881 ж. - Ќорвеги€ -саңырауларды оқытудың м≥ндетт≥л≥г≥ туралы «аң.

1882 ж. - Ќорвеги€- ақыл-ойы кемтар балаларды оқыту туралы «аң.

1884 ж. - ѕрусси€ -көмекш≥ сыныптардан жағымсыз жанұ€дан шыққан балаларды шығару туралы өк≥м.

1887 ж. - Ўвеци€ - кедей және ақыл-ойы кемтар балаларға бастауыш б≥л≥м туралы «аң.

1889 ж. - Ўвеци€ - саңырау балаларға 8 жылдық б≥л≥м беру туралы «аң.

1892 ж. - ѕрусси€- көмекш≥ мектептер санын кеңейтуд≥ң қажетт≥л≥г≥
туралы «аң.

1893 ж. - јнгли€ - соқыр, керең балаларға бастауыш б≥л≥м туралы «аң.
1896 ж. - Ўвеци€ - соқыр балаларды м≥нтетт≥ түрде оқыту туралы «аң.

1899 ж. - јнгли€- ақыл-ойы кемтар балаларды оқыту туралы «аң.

1900 ж. - ѕрусси€- саңырау, соқыр және ақыл-ойы кемтар балаларды
оқытудың м≥ндетт≥л≥г≥ туралы «аң.

1914 ж. -Ѕельги€- көмекш≥ мектептерд≥ ұйымдастыру туралы «аң.

1920 ж. Ќидерланды- ақыл-ойы кемтар, соқыр, саңырау және нашар естийт≥н балаларға б≥л≥м беру туралы қағида.

јқыл ойы кемтар балаларға арналған көмекш≥ мектептер пен сыныптардың үдемел≥ дамуы жалпыға м≥ндетт≥ б≥рдей бастауыш б≥л≥м беру туралы «аңның ену≥мен т≥келей байланысты. ћемлекет барлық балаларды оқыта отырып, аталмыш мерз≥мде б≥л≥м стандартын меңгере алмайтын балаларға арналған б≥л≥м жүйес≥н құруға мәжбүр болды.

—енсорикалық кем≥ст≥г≥ бар тұлғалардың азаматтық құқығын және мәртебес≥н тану ғана, керең-мылқау балаларға (ѕариж, 1770 ж.) және соқыр балаларға (1774 ж.) арналған алғашқы мемлекетт≥к арнайы мектептерд≥ң пайда болуына мүмк≥нд≥к берд≥. ƒамуында кем≥ст≥г≥ бар тұлғалардың тағдырына қоғам көзқарасының өзгеру≥н Ұлы француз төңкер≥с≥ еңг≥зд≥. Ѕұл психиатри€ның күрт дамуына жағдай жасады. ‘. ѕиннель, ∆,Ёскироль, ∆, »тар дәрегерлер кемтар балаларды оқыту тәж≥рибес≥н емханаларда бастаған.

јғылшын тифлопедагогы √.јрмитедж (1824-1894) өз≥ қайырымдылық ұжымының мүшес≥ бола тұра, көрмейт≥ндерд≥ң жанұ€сын аралап ата-аналары мен көрмейт≥н оқушыларға өм≥рл≥к қиындықтарды жеңу туралы ақыл-кеңестер≥н айтқан.

Ѕ≥рақ дейд≥ јрмитедж, көб≥нде соқыр балаларды ақыл-кеңеспен қамтамасыз еткен≥н орнына оларға б≥р өз≥м нан берсең сол көб≥рек көмек болады дейд≥.

1892 жылы Ћондон мен Ћейчестер қалаларында ақыл-ойы кем балалар үш≥н алғашқы мектептер ашылды.  елес≥ он жылдықта јнгли€да ақыл-ойы кем балаларды күштеп жабық мекемелерде емдеуге мүмк≥нд≥г≥ шектеул≥ тұлғалардың жанашырлары қарсы шығып, олардың қамқорлығы мен құқықтарын заңды түрде қорғауға ат салысты. Қоғамдық инициатива, 1913 жылы ағылшын парламент≥не ақыл-ойы кем тұлғаларды қамтамасыз ету туралы заң қабылдануына әкелд≥.

XX ғ. басында есту мен көру≥нде ауытқуы бар және ақыл- ойы кемтар балаларға арналған арнайы б≥л≥м беру жүйес≥н нақтылы рәс≥мдеу уақыты болды.

Ѕарлық ≈уропа елдер≥нде арнайы б≥л≥м беру жүйес≥ дамуының жалпы белг≥лер≥:

- жалпыға б≥рдей бастауыш б≥л≥м беру туралы «аңның қабылдануы;

- кемтар балалардың б≥л≥м алуға құқығын белг≥леу;

- арнайы оқыту жүйес≥н≥ң қызмет≥ң реттейт≥н шағын нормативт≥-құқықтық базасын құрылуы;

- арнайы мектептерд≥ қаржыландырудың бастауы мен принциптер≥н анықтау;

- мемлекетт≥к емес ұйымдарды (қайырымдылық қорлар мен ассоциаци€лар) қаржыландыру;

- барлық аймақтағы балаларды арнайы б≥л≥ммен қамту.

–есей үш≥н 3 кезең мемлекет пен қоғамның түб≥р≥мен қайта құрылуына себеп болған ек≥ тенкер≥с үш≥н теңдесс≥з болды. јталмыш жүйен≥ң қалыптасуының алғы шарттары монархи€лық –есейде қалыптаса бастап, социалист≥к кезенде рәс≥мделд≥.  езенн≥ң басталуы керең-мылқауларға (1806 ж.) және соқырларға (1807 ж.) арналған алғашқы мектептерд≥ң ашылуымен танымал. ƒамуында ауытқушылықтары бар балаларға көмек көрсетуд≥ң 3 нег≥зг≥ бағыты дамыды:

- христиандық- қайырымдылық;

- емд≥к-педагогикалық;

- педагогикалық (мектептер мен балабақшаларда).

 емтар балаларды оқытуды алғашқы тәж≥рибес≥н дәр≥гер-психиатрлер
(¬.ћ. Ѕехтерев, —.—.  орсаков, ¬.ѕ. —ербский, ј.Ќ. Ѕернштейн, ¬.ѕ.
 ащенко т.б.) бастаған. –есейл≥к психиатрлер қоғамы 1880 жылдан бастап
психикалық ауру және ақыл-ойы кемтар балаларға арнайы мекемелерд≥
ұйымдастыруға белсене тырысуда. јномальд≥ балаларға арналған Ђалғашқы
жекеменш≥к мекемеї 1882 жылы ѕетербург қаласында ашылған
».¬.ћал€ревскийд≥ң дәр≥герл≥к мекемес≥ болды.

1904 жылы  иев қаласында ақыл-ойы кем оқушыларға арналған дәр≥герл≥к-педагогикалық институт құрылды, онда сондай-ақ атақты профессор ».ј.—икорскийд≥ң ќльга және ≈лена атты қыздары да оқыды. Ѕұл мекемге ақыл-ойы орташа Ђорташаї және Ђжең≥лї деңгейде бұзылған балалар қабылданды. Ѕұл жердег≥ тәрбиеленуш≥лер жалпы б≥л≥мд≥к және мамандыққа, еңбектену дайындығынан еткен.

“ек 1908 жылдан бастап ғана жалпыға б≥рдей бастауыш б≥л≥м беру туралы занды еңг≥зу арқасында көмекш≥ мектептер мен сыныптар ашыла бастады. јрнайы мектептер ашылуы мен арнайы б≥л≥м беру жүйес≥ рәс≥мделмед≥.

ќлигофренопедагогика даму тарихында 1908 жылы ћосква қаласында ашылған ¬.ѕ. ащенконың Ђкемтар балаларға арналған мектеп-санотори€сыї ерекше орындардың б≥р≥н алады. ¬.ѕ. ащенконың осы мекемес≥ және барлық емд≥к-педагогикалық әрекет≥ дефектологи€ тарихында аса маңызды орын қалдырған.

¬.ѕ. ащенко (1870-1943) аномальд≥ балаларды жалпы түрде оқыту мен тәрбиелеу процес≥н≥ң ≥ске асуы үш≥н белсенд≥ ат салысқандардың б≥р≥ болады, сондай-ақ ал дефектологи€ аймағындағы зерттеулер мен ———–-де дефектологи€лық б≥л≥мд≥ шеберл≥кпен ұйымдастырушы рет≥нде өте танымал болды. 1905 жылы ¬.ѕ. ащенко кемтар балаларға арналған мектеп-санатори€сын ашуға дайындығын бастайды. ќсы мақсатпен ол ынталы түрде балалар психологи€сы мен психопотологи€сының пайда болу белг≥лер≥н анықтаумен айналыса бастайды, оны ј.Ќ.Ѕернштейн және √.».–оссолимо жетекш≥л≥г≥мен жүрг≥з≥лед≥.

 емтар балаларға арналған мектеп-санатори€сы, кеңес дәу≥р≥ндег≥ дефектологи€сының алғашқы және басты ғылыми-әд≥стемел≥к орталығы болуына тура келд≥.

¬.ѕ. ащенконың ашқан мектеп-санаторий≥нде орталық жүйке жүйес≥н≥ң әр түрл≥ аурулары бар балалар және ақыл-ойы кем балалар да тәрбиеленд≥. ќл өз әрекет≥н тәрбиеленуш≥лермен нақты қарым-қатынас жолдарын ≥здеуге епт≥л≥кпен бағыттай ала б≥лд≥. Ѕұл мектеп санаторийд≥ң қызметкерлер≥ үк≥мет басшылары жағынан репресси€ға ұшыраған алдыңғы қатарлы педагогтар болды, олар —. рюков, ¬.Ѕабыков, ».¬оскобойниковтар.

ћектеп-санаторийд≥ң маңызды м≥ндет≥ тәрбиеленуш≥лерд≥ң тұлғалық дамуын қамтамасыз ету, оқыту процес≥нде баланы өз ерк≥не, белсенд≥л≥кке тәрбиелеу нег≥з≥нде кемтарлықты жең≥п, оны жер≥туге бағытталған. Ѕұл оқыту тәс≥л≥ тәрбиеш≥лерд≥ң б≥л≥мд≥ меңгерудег≥ танымдық әрекет≥н≥ң белсенд≥л≥г≥не нег≥зделед≥.

 емтар балалардың б≥л≥м алудағы кемш≥л≥ктер≥н түзетуд≥ң белсенд≥л≥г≥н қамтамасыз барлық сабақтарда, барлық пәндерде кең≥нен қолданатын, нег≥зг≥ әд≥с≥ - қол еңбег≥. Қол еңбег≥ сабағын ¬.ѕ. ащенко мен оның әр≥птестер≥ қарастырып, ол тек ерекше оқыту пән≥ емес, сондай-ақ б≥л≥м беру мен тәрбиелеуд≥ң нег≥зг≥, оқытудың жан-жақты тәс≥л≥ деп шешт≥.

¬.ѕ. ащенконың мектеп-санаторийдег≥ оқыту процес≥н ұйымдастырудағы б≥р қызық жайт, онда барлық оқу пәндер≥н≥ң өзара байланысы, органикалық байланысты тығыз қамтамасыз ет≥лгенд≥г≥. Ѕұл оқушылардың б≥л≥мге деген қызығушьшығын арттырып, б≥л≥мдер≥н терең≥рек қалдырады деп санаған. —ондай-ақ оқушылардың белсенд≥л≥г≥н арттыруда көрнек≥л≥ктерд≥ көптеп қолдану мен оқыту барысындағы қолданылатын түр≥ ойындар да баланың қызығушылығын арттыруда қамтамасыз етт≥.

ћұнда сондай-ақ тәрбие жұмысына да үлкен мән бер≥лд≥, бұл жерде қызметкерлер балаларға белг≥л≥ б≥р сыйластықпен қараған, оларға үлкен к≥с≥ рет≥нде қарым-қатынас ұстады, мысалға, балалар мұғал≥ммен амандасуды ұмытып кетсе, мұғал≥мдер өздер≥ б≥р≥нш≥ болып балалардың амандығын сұраған; тәрбиеленуш≥лерд≥ң шағымдары мен өт≥н≥штер≥н мұқи€т тындаған.

“әрбиеленуш≥лерден қатаң түрдег≥ бағынушылықты талап етпеген. Ѕұл жөн≥нде ¬.ѕ. ащенко мен —.Ќ. рюковтың ЂҚиын балаларды тәрбиелеу және оқытуї деген к≥табында жазылған.

Ѕұл мектеп-санаторийдег≥ балалардың жағымсыз қылықтарын ¬.ѕ. ащенко мен оның әр≥птестер≥ Ђқатыгезд≥к ер≥кт≥ң белг≥с≥ї және Ђқайырымсыздықї деп емес, кер≥с≥нше ол оқушының қател≥г≥, жолдан таюы немесе оның ауру жағдайының салдары деп қарастырған. јл балалар ондай әрекет жасаған болса оны невроздар, уакытша аурудың белг≥с≥ рет≥нде санап, оларды уақытша төсекке жаткызып қо€ды. Ѕ≥р жағынан бұл тәс≥л шынымен-ақ балалардың нерв жүйес≥н≥ң дем алуына әкелсе, ек≥нш≥ жағынан ол педагогикалық нәтиже берет≥н≥ де көрсет≥лген, €ғни бала өз≥н Ђауруї деп есептег≥с≥ келмей, өздер≥н≥ң сау екендер≥н дәлелдеуге тырысқан.

јл басқа түзету әрекеттер жүйес≥н айтатын болсақ олар: дене жаттығулары, таза ауада серуендеу, суға шомылу, түрл≥ ойындар өтк≥зу, т.б. с.с. қысқасы, айта кетет≥н б≥р жайт ¬.ѕ. ащенконың мектеп-санаторий≥нде жұмыс тәж≥рибелер≥нен арнайы балалар мекемелер≥нде осы заманғы мамандары да өз≥не көптеген пайдалы кеңестер табуына болады.

ƒамуында ауытқуы бар балаларды тәрбиелеу ≥с≥не жауапкерш≥л≥к алық ағарту комитет≥не жүктелд≥.  еңест≥к –есейде арнайы оқыту жуйес≥ қалыптаса отырып, кемтар балаларды қоғамнан оқшалайтын, сарапталған арнайы оқу мекемелерд≥ құру қарастырылды. јрнайы б≥л≥м беру нег≥з≥ мекеме рет≥нде мектеп-интернаттар бек≥т≥лген.  еңест≥к арнайы мектепт≥ң қалыптасуының аталмыш кезеңде атақты педагогтар өз бағасыз үлестер≥н қосты.

—өйт≥п, –есейдег≥ 3 кезеңн≥ң соңында керең, соқыр және ақыл-ойы кемтар балалар үш≥н арнайы б≥л≥м беру жүйс≥н≥ң занды рәс≥мделу уақыты деп айтуға болады.

- кейб≥р кемтар балаларды оқытуын түс≥нуден барлығына б≥л≥м беру қажетт≥л≥г≥н ұғынуға дей≥н кезең (XX ғ. басы XX ғ. 70-шы жылдар)

XX ғ. басынан бастап 70 жылдар аралығанда Ѕатыс еуропа мемлекеттер≥ керең, соқыр және ақыл-ойы кемтар балаларға арнайы б≥л≥м беруд≥ң қажетт≥л≥г≥н түс≥нуден кемтар балалардың барлығын оқыту қажетт≥л≥г≥н танитындай дәрежеге жетт≥. Ѕұл кезең жалпыға б≥рдей м≥ндетт≥ бастауыш б≥л≥м беру туралы заңның қабылдануы мен күш≥не ену≥ уақытымен анықталады. Ѕ≥рақ, барлық бастамалар мен жобалар б≥р≥нш≥ дүниеж≥з≥л≥к соғыстын басталуына байланысты еуропа аймақтарында б≥р мезг≥лде қирады. Ѕ≥р≥нш≥ дүниеж≥з≥л≥к соғыстын а€қталуымен ек≥нш≥ дүниеж≥з≥л≥к соғыстың басталу аралығындағы қыска уақытта арнайы б≥л≥м беру саласындағы белсенд≥л≥к б≥ршама төмендед≥.

Ѕатыс еуропа философи€сының гуманист≥к тенденци€сындағы көмек, фашист≥к идеологи€мен басылып қалады. —оғыс жылдарында мүмк≥нд≥г≥ шектеул≥ тұлғаларды жоспарлы түрде Ђжарамсызї, Ђадам емесї, Ђтөменг≥ сапалы адамдарї деп санап, оларды қоғамда өм≥р сүру құқығынан айырады. Әрине осының салдарынан ≈уропа елдер≥ндег≥ әлеуметт≥к-педагогикалық көмек беру ондаған жылдар бойы жалғасын таппай дамусыз қала берд≥.

≈к≥нш≥ дүниеж≥з≥л≥к соғыс пен концлагерь қиындықтарын басынан өтк≥зген өркениетт≥ мемлекеттер адамдар арасындағы айырмашылыққа, олардың ерекшел≥г≥не ерекше көзбен қарады.

Ѕұл дүниетанымдық түс≥н≥ктер мен заңдар барлық азаматтардың б≥л≥м алуға құқын, оларға медициналық қызмет көрсет≥лген, зейнетақымен қамтамасыз ету, кемтарларға көмек көрсету, жұмыссыздарға төлем ақы төлеу т.б. түс≥н≥ктерд≥ анықтап, оларды б≥р жүйеге б≥р≥кт≥рд≥.

ƒәл осы кезде ≈уропа қоғамының алдында, өз азаматтарынын жеке құқыктарын жеке тұлғалық деңгейге көтеру, әрб≥р адамға жеке қарым-қатынас нег≥з≥н құру мәселес≥ тұрды, ал қаз≥рде ол ≈вропа мемлекет≥н≥ң заманға сай әлеуметт≥к-педагогикалық нег≥з≥н құрайды.

ћ≥не осындай шараларды қолданудың арқасында бүк≥л дүние жүз≥ елдер≥не өте қажет және маңызды ұйым құрылды, ол Ѕ≥р≥ккен Ұлттар Ұйымы (1945ж). ќның нег≥зг≥ қызмет≥ - дүниежүз≥л≥к стандарт бойынша адамның құқықтарын қорғау. Өм≥р, ерк≥нд≥к, адам құқығы мен теңд≥г≥ маңызды құндылықтар болып жари€ланды. ЅҰҰ 1948 жылы "јдам құқығы туралы" ƒеклараци€ны қабылдады

—ол 50- 70 жылдар аралығында кемтар балаларды анықтау, есепке алу, арнайы б≥л≥м беру мекемелер≥н дамыту жүзеге асырылды. ќсыған сәйкес, кемтар балаларды топтастыру, ж≥ктеу де өзгерд≥, балалардың жаңа категори€лары (психикалық дамуы тежелген балалар, эмоци€-ер≥к саласында ауытқуы бар балалар) анықталып жүйен≥ саралауға жол ашты. ѕсихологи€лық-педагогикалық көмек көрсету баланың жасына лайық өзгерт≥лд≥, кеңейд≥, €ғни мектеп жасына дей≥нг≥ кемтар балаларға арнайы кемек ұйымдастырылды.

Ѕұл кезеңн≥ң а€қталуында ЅҰҰ ақыл-ойы кемтар (1971), мүгедектерд≥ң (1975) құқықтарын деклараци€ларда бек≥тт≥.

 еңес дәу≥р≥ндег≥ арнайы оқытуды ұйымдастыру жалпыға б≥л≥м беру заңның нег≥з≥нде жүрд≥. ∆аңадан қалыптасып келе жатқан дефектологи€ ғылымына маңызды м≥ндетт≥ шешу тапсырылды - кемтар балаларды оқытудың теори€сын әз≥рлеу, тәж≥рибес≥н қалыптастыру. —ол кезден кемтар балаларды оқыту мәселелер≥н ғылыми-әд≥снамалық нег≥з≥н және әд≥стемес≥н құруда дефектологи€ ғылымы айналысты (Ћ.—. ¬ыготский, –.ћ. Ѕоскис,ј.Ќ. √раборов, √.Ќ. ƒульнев, ј.». ƒь€чков, Ћ.¬. «анков, —.ј. «ыков,  .—. Ћебединска€, Ќ.√. ћорозова, ћ.—. ѕевзнер, ‘.ј. –ау, ћ.≈. ’ватцев, ∆.». ўиф т.б.).

Ѕұл уақытта кеңест≥кте кемтар балалардың барлығын арнайы б≥л≥ммен қамту үш≥н арнайы мектептер белсенд≥ ашылып, а€ғында сег≥з түрл≥ арнайы мектеп қызмет етт≥ (ест≥мейт≥н, нашар естит≥ң, көрмейт≥н, нашар көрет≥ң, сөйлеу т≥л≥нде кем≥ст≥г≥ бар, т≥рек-қимыл-қозғалысында ауытқуы бар, псхикалық дамуы тежелген және зи€тында ауытқушылығы бар балалар үш≥н).

- кемтар тұлғалардың тең құқықтарынан тең мүмк≥нд≥кт≥р≥н қамтамасыз етуге бас бұру кезең≥ (XX ғ. 70-шы жылдар - қаз≥рг≥ уақытқа дей≥н)

XX ғасырдың 70-ш≥ жылдарында өркениетт≥ елдер≥нде қалыптасқан қоғамның жалпы адамзаттың құндылығы туралы түс≥н≥г≥ бойынша және ерекше қажетт≥л≥ктер≥ бар балалардың б≥л≥м алуындағы оқшалау шетте қалтыруға қарсы қоғамға қосу, құқықтарының теңд≥г≥ жари€ланған. “арихта ең б≥р≥н≥ш≥ рет дамуындағы ауытқушылықтарға қарамастан, кемтар тұлғалардың тең құқылы екенд≥г≥н қоғам көзқарастарында толығымен қалыптасты. —ол жылдары дамуында ауытқуы бар тұлғалардың құқықтарын қорғайтын б≥р қатар ЅҰҰ бек≥ткен ақыл-ой кемтар тұлғалардың құқықтары туралы, мүгедектерд≥ң құқыктары туралы деклараци€лар қабылданды - бұл бес≥нш≥ кезеңн≥ң басталуын белг≥с≥.

Құжаттарда аталмыш тұлғалардың отбасында өм≥р сүру, қалыпты адамдар арасында б≥л≥м алуға, кемтар қаб≥леттер≥н қалпына келт≥ру, еңбек ету құқықтарын қамтамасыз ету қажетт≥л≥г≥ бек≥т≥лген. ћүмк≥нд≥ктер≥ шектеул≥ балаларды жабық мекемелерде (интернаттарда) оқыту және тэрбиелеу шетелдег≥ қоғамда элеуметт≥к оқшалау белг≥с≥ рет≥нде талкыға салынды. —ол кездерден бастап батыс ≈уропа және јҚЎ елдер≥нде әлеуметт≥к-са€си, экономикалық өзгер≥стерге тэуелд≥ арнайы б≥л≥м беруд≥ң * әд≥снамасы күрт өзгер≥п, мүмк≥нд≥ктер≥ шектеул≥ балаларды жалпы мектептерде оқыту жағдайын терен қарастырды. Ѕұл кезеңде жетекш≥л≥к рет≥нде мүмк≥нд≥ктер≥ шектеул≥ тұлғаларды қоғамға қосу қолға алынды. Қоғамға б≥р≥кт≥руде кедерг≥ жасайтын жағдайларды жою, қоршаған ортаны бей≥мдеу жұмыстары белсенд≥ жүре бастады.

ќсы кезенде мүмк≥нд≥ктер≥ шектеул≥ балаларды жалпы мектептердег≥ арнайы сыныптарда оқыту тәж≥рибес≥мен б≥рге бұрын окытылмағғн, €ғни дамуында ауыр, терең ауытқулары бар балаларды оқыту басталды. Ѕұл кезең әл≥ а€қталамады, көтер≥лген мәселе қоғамда кең талқыланып жатыр. Қаз≥рг≥ уақытта кемтар тұлғаларга медициналық көмек көрсетуд≥ң жаңа технологи€лары енг≥з≥луде, арнайы б≥л≥м беру саласында да жет≥ст≥ктер мүмк≥н≥д≥ктер≥ шектеул≥ тұлғалардың қоғамда тәуелс≥з өм≥р сүру жағдайын қамтамасыз етуге бағытталған. ќсы кезеңде дәр≥г≥рлер ұрықтың пренаталды кез≥нде ауытқушылығын диагностикалау технологи€сын халыққа ұсынады, сонымен қатар:

- ағза мүшелер≥н ауыстырудың жаңа технологи€ларын;

- жасанды органдарды әз≥рлеуд≥ң жет≥ст≥ктер≥н;

- имплант және протездеуд≥ң технологи€ларын;

- жүкт≥л≥к кез≥нде қолайсыз жағдайлардың алдын алу үш≥н арнайы вакциналар мен дәрмектерд≥ пайдалану;

- кем≥ст≥ктерд≥ ерте анықтап арнайы түзетуш≥л≥к бағдарламаларын әзр≥леу, жүзеге асыру.

Ѕ≥зд≥ң ел≥м≥зде арнайы б≥л≥м беру жүйес≥н≥ң қалыптасуы мен даму тарихы әлеуметт≥к-мәдени тұрғыдан қарастырылмаған. Қ– арнайы б≥л≥м беру жүйес≥ өз дамуын кеңес кұрамында бастап, кей≥н 90-шы жылдардан өз≥нш≥ дамығаны, белг≥л≥ дерек.

 

Ѕақылау сұрақтар мен тапсырмалар:

2. јрнайы б≥л≥м беру жүйес≥н≥ң әлеуметт≥к-мәдени тұрғыдан қалыптасу эволюци€сынын құндылығы не?

3. Қаз≥рг≥ уақытта отандық арнайы б≥л≥м беру жүйес≥ эволюци€ның бес≥нш≥ кезең≥мен қалай үйлесед≥?

4. Қаз≥рг≥ мүмк≥нд≥ктер≥ шектеул≥ тұлғаларға деген қоғам көзқарасы қандай?

 

Әдебиет:

1. —пециальна€ педагогика /под ред. Ќ.ћ. Ќазаровой. - ћ. - 2001.

2. «амский ’.—. ”мственно отсталые дети: истори€ их изучени€, воспитани€ и обучени€ с древиих времен до середины XX века. - ћ. - 1995.

 

ƒәр≥сє 42-43





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-11-05; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 7431 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ќачинайте делать все, что вы можете сделать Ц и даже то, о чем можете хот€ бы мечтать. ¬ смелости гений, сила и маги€. © »оганн ¬ольфганг √ете
==> читать все изречени€...

1298 - | 1138 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.079 с.