Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


јлқанша без≥ Ұйқы без≥




1. —канерлеу 1. јш қарында қандағы қанттың

2. ”льтра дыбыс арқылы зерттеу мөлшер≥н анықтау

3. Қандағы гормон мөлшерлер≥н 2. “әул≥кт≥ глюкозури€

анықтау 3. јцетонури€

4. Ќег≥зг≥ зат алмасу дәр≥с≥н анықтау 4. Қанның с≥лт≥г≥ серп≥л≥с≥н≥

5. Қандағы ақуызбен байланған анықтау

йодтың мөлшер≥н анықтау

науқастардың к≥рп≥г≥, қасы, мұрты, шашы кер≥с≥нше түс≥п қалады. ≤шк≥ сөлден≥с бездер≥ зақымданғанда тер≥ асты майы әртүрл≥ дамиды. ќл қалқанша безд≥ң қызмет≥ бұзылуымен байланысты болса, денеге б≥ркелк≥ жиналады, ал гипофиз бен жыныс бездер≥н≥ң қызмет≥н≥ң өзгеру≥нен шел май нег≥з≥нен ≥шт≥ң төменг≥ жағын, бөксе мен санды басып кетед≥. Ѕет пен тұлғаны май басу Ц »ценко Ц  ушинг ауруының айқын белг≥лер≥н≥ң б≥р≥. “ым жүдеп, арықтау қант сусамырымен тиреотоксикозда жи≥ кездесед≥. Әтектерд≥ң ж≥л≥ктер эпифиз≥н≥ң жет≥лу≥ кешеу≥лдесе, акромегали€да қаңқаның түрл≥ сүйектер≥ б≥р Ц б≥р≥не сәйкесс≥здеу әр≥ тым қалың болып қалыптасады. Қалқанша маңы без≥н≥ң қызмет≥ жетк≥л≥кс≥зд≥г≥нен қанда кальций аза€ды, сондықтан бүк≥л бұлшық еттер құрысып, Уакушер қолыФ деп аталатын белг≥ немесе бет бұлшық еттер≥ құрысып, Укүлег≥ш кей≥пФ байқалады.

—ипалау. ѕальпаци€ тәс≥л≥мен нег≥з≥нен қалқанша без зерттелед≥. Ѕезд≥ң тығыздығын, оның сипатын, түй≥нд≥ - түй≥нс≥зд≥г≥н анықтайды. ќл үш≥н дәр≥гер ек≥ қолының бүг≥лген саусақтарын төс Ц бұғана сүй≥р бұлшық еттерд≥ң артқы қырына тереңдете сұғып, бас бармақтарды оның алдыңғы қырына қоюы керек, сол кезде науқас жұтынса, қалқанша без кең≥рдекпен б≥рге қозғалып, саусақтардың арасымен сырғиды. Ѕұл тәс≥л безд≥ң көлем≥н≥ң шамалы ғана өзгер≥с≥н, оның жылжымалығын, механикалық әсерден ығысу мөлшер≥н, ауырсынуын, тамырларының соғуын анықтауға мүмк≥нд≥к беред≥.

“ықылдату. ѕеркусси€ тәс≥л≥мен төст≥ң артында жайғасқан жемсауды анықтауға болады.

“ыңдау. “иреотоксикозбен ауыратын сырқаттардың қалқанша без≥ ұлғайып, нег≥зг≥ зат алмасу процесс≥ күшей≥п, қан ағысы үдейд≥. —өйт≥п, онда шу мен үн туындайды. —ол дыбыстар тыңдағанда жақсы ест≥лед≥.

«ертханалық тексер≥с. Қандағы ≥шк≥ сөлден≥с бездер≥ гормондарының мөлшер≥н анықтау маңызды роль атқарады. Қант сусамырында дерт анықтама жүрг≥згенде қандағы және зәрдег≥ қант мөлшер≥н анықтау басты мақсат болып табылады (гликеми€лық және глюкозури€лық сынамалар). Қалқанша без≥ ауруларында тиреоидтық гормондардың мөлшер≥ көбей≥п (тиреотоксикозда) немесе аза€п (гипотиреозда) анықталынады.

Құрал Ц жабдық арқылы тексеру әд≥стер≥. Қалқанша без ауруларында нег≥зг≥ зат алмасу дәр≥с≥н анықтау маңызды. —онымен қатар ультрадыбыс және сканерлеу зерттеулер≥ кең≥нен қолданылады. Ұйқы без≥, қалқанша без≥н≥ң көлем≥, орналасқан жер≥, тығыздылығы анықталынады. јжырату диагнозын қолданған жағдайларда қалқанша без≥нен биоптат алады. ”ытты жемсау

”ытты жемсау (тиреотоксикоз, Ѕазед ауруы) Ц қалқанша без б≥р келк≥ ұлғайып, гормондарды тым көп бөлу≥мен сипатталатын ауру. Қалқанша без түзет≥н үш Ц йод Ц тиронин мен тироксин атты гормондар тым көп болса, денен≥ң б≥р қатар ағзалары мен жүйелер≥ зақымдалады. јлғаш рет 1849 жылы жемсау ауруында көзд≥ң бадыраюы (экзофтальм), қалқанша безд≥ң үлкею≥ (жемсау) және жүрект≥ң жи≥ соғуы (тахикарди€) белг≥лер≥н≥ң ауруға тән екенд≥г≥н дәлелдеп берген көз дәр≥гер≥ Ѕазедов болатын. —оған орай бұл ауру Ѕазед ауруы деп те аталады. ”ытты жемсау барлық аймақтарда кездес≥у ықтимал.  өб≥не оған жасы 20 Ц 50 жас шамасындағылар шалдығады. ≈рлерге қарағанда әйелдер 10 есе жи≥ сырқаттанады. Өйткен≥, етекк≥р келу, жүкт≥л≥к, босану, климакс си€қты әйел ағзасының аумалы Ц төкпел≥ кезеңдер≥нде сыртқы мәнб≥рлерд≥ң кер≥ әсерлер≥ қосарланады, сол себептен ≥шк≥ сөлден≥с бездер≥н≥ң төз≥мделег≥ кемид≥.

Ётиологи€сы мен патогенез≥. Ѕұрынғы ұйым бойынша, уытты жемсау қатты қайғылы жағдайдан кей≥н дамиды деп есептел≥нет≥н.  үйзел≥с мидық гипотал€мус бөл≥г≥н қоздырады, оның әсер≥нен гипофизд≥ң алдыңғы бөл≥г≥нен тиреотропин тым көп бөл≥нед≥. “иреотропин қалқанша безд≥ң жұмысын жандандырып, ондағы без торшаларын көбейте түсед≥ де, безд≥ң жалпы көлем≥н≥ң ұлғаюына себеп болады. —оңғы кезде уытты жемсау мен ауырғандардың қанындағы тиреотропинн≥ң мөлшер≥ өзгермейт≥н≥, т≥пт≥ кейде қалыпты шамадан аз болатыны анықталады. Ѕұл сырқаттың себептер≥ жайлы басқа көз қарас туындауына түртк≥ болды. —оңғы 10 Ц 15 жылда жемсау ауруының тұқым қуалайтындығы дәлелденед≥. Ѕұл ауруға бей≥м адамдардың иммундық жүйес≥нде тума дәрменс≥зд≥к байқалады. —оған орай осы жүйен≥ң нег≥зг≥ өк≥лдер≥ дамып, жет≥лу дәр≥с≥ бұзылады. Ќәтижес≥нде қанда антиденелерд≥ң түз≥лу≥ үдейд≥. ќсы антиденелер қан айналыммен лимфа жүйелер≥не өт≥п, мүшелерд≥ зақымдайды. Қалқанша безге де өт≥п оның қызмет≥н жандандырады. —оның салдарынан безд≥ң көлем≥ ұлға€ды.  ейб≥р антиденелер қалқанша бездег≥ торшаларды зақымдап, жойып та ж≥беред≥. Әйткенмен, аурудың алғашқы белг≥лер≥ көб≥не психикалық зақымдардан кей≥н, не әйел адам жүкт≥л≥к кез≥нде немесе босанған соң б≥л≥нед≥. Ѕұл мәнб≥рлер адамның жүке жүйес≥н, ≥шк≥ сөлден≥с және иммундық жүйелер≥н әлс≥рет≥п, ағзаға елеус≥з жатқан себептерге түртк≥ болатын си€қты. ƒемек, жоғарыда айтылған себептерд≥ң әсер≥нен қанда тироксин, әс≥ресе зат алмасуына ықпалды үш Ц йод Ц тиронин көбейед≥. —өйт≥п, зат алмасу дәр≥с≥ ұлға€ды. “иреоидтық гормондар ақуыздың ыдырауын жылдамдататындықтан, қанда азот пен амин қышқылдары көбей≥п, зәрмен амиак, фосфар, несеп қышқылы сыртқа тым көп шығарылады. “ироксин мен үш Ц йод Ц тиронин көм≥рсулардың майға айналуын тежейд≥. ћайлар шапшаң ыдырап, олардың денедег≥ қоры аза€ды, науқас тез жүдеп кетед≥. ”ытты жемсауда гормондардың әсер≥нен тотығу дәр≥с≥ тежел≥п, ағзада энерги€ қоры аза€ды. џдыраудан пайда болған энерги€ ағзаларының қызмет≥не жұмсалады, соның салдарынан нег≥зг≥ зат алмасу дәр≥с≥н≥ң деңгей≥ жоғарылап, денен≥ң қызуы көтер≥лу≥ мүмк≥н.

 линикалық бейнес≥. Ќауқас адам соңғы кездерде әлс≥зд≥к пайда болып, орынсыз кей≥п, жылап, жылдам ашуланатынына, ұйқысы бұзылып, қолы қалтырайтынына шағымданады. ‘изикалық күш түскенде алқынып, жүрег≥ жи≥ қағып, ент≥г≥п, ағыл Ц тег≥л терлейд≥. ќларда жи≥ тәбет≥ артып, тамақты жи≥ көп мөлшерде ≥шсе де, жүдеп кетед≥. Өз - өз≥нен абыржып, көң≥л күй≥ жылдам өзгер≥п тұрады. Ѕ≥раз уақыттан кей≥н науқастың көз≥ бадырайып, алқымы ≥с≥нед≥.

 

12сурет ѕациентт≥ң мойын п≥ш≥н≥

өзгерген

Қарағанда науқастың тынышсыздығы, сөзшеңд≥г≥, көң≥л күй≥н≥ң жылдам өзгерет≥н≥ аңғарылады. Ќауқас жүдеу, жастау көр≥нед≥. “ер≥с≥ дымқыл, жұмсақ, дене қызуы сәл көтер≥ңк≥. Қалқанша без≥ ұлғайып, алқымы ≥сед≥, мойынының п≥ш≥н≥ өзгеред≥. ЅƒҰ-дың ж≥ктелу≥не байланысты (1994ж) уытты жемсаудың келес≥ дәрежелер≥ бар: 0 дәрежес≥ Ц жемсау б≥л≥нбейд≥; ≤ дәрежес≥ Ц жемсау пальпаци€да анықталынады; ≤≤ дәрежес≥ Ц жемсау пальпаци€да анықталынып, көзге көр≥нед≥. ”ытты жемсаудың басты белг≥лер≥н≥ң б≥р≥ Ц науқастың көз≥ бадырайып, үнем≥ таңырқаған кей≥пте болады (экзофтальм). —онымен қатар көз белг≥лер≥не келес≥ симптомдар да жатады: √реф симптомы Ц адам төмен қараған кезде үст≥ңг≥ қабақ пен көзд≥ң қасаң қабығының арасында ақ жолақ пайда болады; Ўтельваг симптомы Ц сырқат адам к≥рп≥г≥н сирек қағады; ћобиус симптомы Ц қадалдыра қаратқан затты көз≥н≥ң алдына б≥рт≥ндеп жақындатқанда, қарашықтар б≥р нүктеге түй≥се алмай, көб≥не жалт ет≥п, ауытқып кетед≥; ∆оффруа симптомы Ц науқас жоғары қарағанда маңдай тер≥с≥ қыртыстанбайды. Ќауқас көз≥н жұмып, қолын созса, онда саусақтарының д≥р≥лдеген≥ байқалады (–омберг симптомы). ”ытты жемсауда зақымданбайтын ағза қалмайды. Әс≥ресе жүрек Ц тамыр жүйес≥н≥ң жұмысының бұзылуы нағыз айқын орын алады. Ќауқас жүрег≥ лүп≥лдеп, шаншып ауыратынына шағымданады. јуа жетпей алқынады. Ќауқастың денес≥н сипағанда, тер≥с≥ дымқыл болады. ћойынның күре тамыры қатты соғады. ∆үрек соғуы жи≥леп, тахикарди€ б≥л≥нед≥, жүрек соғуы минутына 120 Ц 140 қа дей≥н болады. ”ытты әсер үдеп, уақытында ем қолданылмаса жүрект≥ң жұмыс ырғағы бұзылып, миокардтың жиырылу қаб≥лет≥ нашарлайды. ƒем алу дәр≥с≥ де бұзылады. Ќауқас ауа жетпейт≥нд≥г≥не шағымданады, дем алуы жылдамдайды. јс қорыту мүшелер≥н≥ң қызмет≥н≥ң бұзылуы да айқын көр≥нед≥. Ќауқастың тамаққа тәбет≥ артады, б≥рақ қанша тамақ ≥шсе де арықтайды. ƒиспепси€ белг≥лер≥ байқалуы мүмк≥н. ”ытты жемсау ауыр ағымды болған жағдайда бауыр ≥с≥н≥п, үлкейед≥, көзд≥ң ақ қабығы мен тер≥ сарға€ды. ќсы аурумен сырқаттанатын науқастардың барлығында орталық және шетт≥к жүйке жүйес≥н≥ң бұзылыстары байқалады. науқастың жүйкес≥ қозғыш болып, беймаза, өкпеш≥л келед≥. ∆анұ€мен жұмыста сиымсыз, жанжалшыл болып кетед≥. ƒенес≥, к≥рп≥г≥ қалтырайды, жылдам шаршайды. ∆үйке талшықтарының сез≥мталдығы мен қозғыштығы артады. Ѕұлшық еттер≥н≥ң күш≥ кет≥п, әлс≥рейд≥. ”ытты жемсау жыныс бездер≥не әсер етед≥. јуыр ағымды түр≥нде әйелдерд≥ң жыныс мүшелер≥ сем≥п, етекк≥р аза€ды. ≈р адамдарда белс≥зд≥к байқалады.

«ертханалық және құрал Ц жабдық арқылы тексеру әд≥стер≥. Ѕұл ауруға тән белг≥лерд≥ң б≥р≥ қанның құрамында үш Ц йод Ц тиронинмен тироксин, ақуызбен байланысқан йод көбейед≥. Ќег≥зг≥ зат алмасу дәр≥с≥ жандана түсед≥. —ырқаттың ауыр түр≥ асқынған кезде қанда ақ түй≥рш≥ктерд≥ң саны кем≥п, кейде эритроциттер аза€ды. Қандағы жалпы ақуыздың, холестеринн≥ң мөлшер≥ артады. —канирлау өтк≥згенде қалқанша без таңбаланған атомды әдетег≥ден көп с≥ң≥ред≥. ”льтрадыбыспен, белсеңд≥ радиоизотоппен және рентген сәулес≥мен тексергенде қалқанша безд≥ң ұлғайып, кейде өңешт≥, кең≥рдект≥ шаншып тұрғанын анықтауға болады.

√ипотиреоз

√ипотиреоз Ц қалқанша безд≥ң сөл бөлу қызмет≥н≥ң нашарлауымен сипатталатын ауру. √ипотиреозбен жас шамасы әртүрл≥ адамдар ауырады, сонымен қатар оның тума түр≥ де кездесед≥. ∆и≥рек жасы ұлғайған әйелдерде кездесед≥. Ѕұл сырқат миседема деп те аталады.  әз≥рг≥ ұғым бойынша, микседема деп гипотиреоздың ең ауыр түр≥ ғана аталуға ти≥ст≥.

Ётиологи€сы мен патогенез≥. —ырқатқа әкел≥п соқтыратын себепт≥ң б≥р≥ безд≥ң өз≥нд≥к торшаларының зақымдануы.  өб≥несе без қабыну дәр≥с≥ мен зақымдалады. кейде ағзада қалқанша безд≥ зақымдайтын антиденелер түз≥лед≥ де, соның салдарынан без торшалары сем≥п қалып, олардың арасын дәнекер т≥н басып кетед≥. —онымен қатар гипотиреоз ағзаға йод жетк≥л≥кс≥з болғандықтан және қалқанша без≥н≥ң гормон бөлу қаб≥лет≥ жоғары болған науқастан дұрыс емделмегенд≥ктен дамиды.  ейде гипотиреоз безд≥ң дұрыс дамып жет≥лмеу≥мен де байланысты болады. Ѕұл гипотиреоздың б≥р≥нш≥ түр≥. √ипотиреоздың ек≥н≥ш≥ түр≥ гипофиз зақымдалып, тиреотропин гормоны аз бөл≥нгенд≥ктен дамиды. Әдетте бұл гормон қалқанша безде үш Ц йод Ц тиронин және тироксин түз≥лу дәр≥с≥н реттеп отырады. “иреотропин аз бөл≥нсе, қалқанша безд≥ң қызмет≥ нашарлап, б≥рт≥ндеп сем≥п қалады. јл аурудың үш≥нш≥ түр≥ гипоталамус зақымдалып, тиролиберинн≥ң аз бөл≥ну≥мен байланысты. “иролибирин аз болса, гипофиз тиреотропинд≥ аз бөлед≥. Қалқанша безд≥ң өз≥н≥ң зақымдануынан оның гормон бөлу қаб≥лет≥ төмендейд≥. Қанда осы безд≥ң гормондарының мөлшер≥ (үш Ц йод Ц тиронин, тироксин) аза€ды. Ѕұл гормондардың жетк≥л≥кс≥зд≥г≥нен зат алмасу дәр≥с≥ төмендейд≥, €ғни, ақуыздың түз≥лу≥ бәсеңдейд≥, қанда глюкоза аза€ды, ал майлы затты, холестерин көбейед≥. ƒенеге су мен тұздар жиналып, лимфа тамырларының өтк≥зг≥шт≥г≥ артып, тер≥н≥ң шырышты қабықтарының асты сус≥нд≥лен≥п ≥с≥к пайда болады.

 линикалық бейнес≥. Ќауқас адам соңғы кезде ұмытшақтық, селқостық пайда болғанын, жұмысқа қаб≥лет≥ төмендеген≥н айтып, ұйқышыл және тоңғақ болып кеткен≥не шағымданады. ќл тез шаршайды, тамаққа тәбет≥ төмендейд≥, науқастардың кейб≥реу≥нде дауысы өзгеред≥. ќлар толық, ба€у қимылды, селқос келед≥. Ѕет≥ ≥с≥н≥п, домбығады, көз≥н≥ң шарасы к≥ш≥рейед≥.  ейде а€қ Ц қол сус≥нд≥лен≥п, ≥с≥нед≥. “ер≥с≥ боз, сипағанда құрғақ, қалың және салқын екенд≥г≥ сез≥лед≥. Ўынтақ пен т≥зе тұс≥н≥ң тер≥с≥ ерекше қабыршақтанып тұрады. Ўашы, қасы түс≥п, тырнақтары жұқарып, сынғыш келед≥. ќрталық жүйке жүйес≥н≥ң қызмет≥н≥ң зақымдануына байланысты науқаста ұмытшақтық, ұйқышылдық, селқостық б≥л≥нед≥. Ўетт≥ жүйке жүйес≥н≥ң өзгеру≥нен а€қ Ц қолы сырқырайды, бұлшық еттер≥ ≥с≥нед≥, а€ғы ауырлап, жүру≥ қиындайды. “ыныс алу жолдарының шырышты қабаты сус≥нд≥лене ≥с≥н≥п, науқастың дауысы өзгеред≥. √ипотиреозға тән белг≥лерд≥ң б≥р≥ Ц жүрект≥ң жиырылу қаб≥лет≥ нашарлағандықтан жүрек соғуының сиреу≥. Ќәтижес≥нде тамырларға айдалатын қанның көлем≥ кем≥п, бүк≥л ағзада қан ағысы ба€улайды. ∆үрек ұлғайып, соғу дыбысы бәсеңдейд≥. “амырдың соғуы әлс≥зденед≥. √ипотиреозбен ауыратын науқастардың ас қорыту мүшелер≥де зақымдалады. Ќауқастың т≥л≥ ≥с≥н≥п, ұлға€ды, оның жиег≥нде т≥стерд≥ң ≥з≥ болуы мүмк≥н. Ќауқастың т≥стер≥ үг≥л≥п, сынғыш келед≥. јс қорыту жолының шырышты қабықтары ≥с≥н≥п, сөл бөлу қаб≥лет≥ төмендейд≥, ≥шкен ас ба€у қорытылып, нашар с≥ң≥р≥лед≥. јспен с≥ң≥р≥лет≥н тем≥р мөлшер≥ азайып, қан аздық дамиды. Ѕүйректе қан айналымы нашарлап, зәрд≥ң сүз≥лу≥ бұзылады. Әйел адамдардың етекк≥р≥ азайып, сирейд≥. —ырқат асқынған кезде етекк≥р≥ мүлде тоқтап, бедеу болып қалады. ≈р адамдар белс≥зд≥кке ұшырайды.

«ертханалық және құрал Ц жабдық аппараты арқылы тексеру әд≥стер≥. ∆алпы қан анализ≥нде қан аздық байқалып, Ё“∆ ба€улайды. ∆алпы зат алмасу дәр≥с≥н≥ң көрсетк≥ш≥ төмендейд≥. —ырқатты айқындау үш≥н қандағы үш Ц йод Ц тиронин мен тироксинн≥ң, тиреотропинн≥ң мөлшер≥н анықтайды (айтылған гормондардың мөлшер≥ аза€ды). —канирлау әд≥с≥нде қанда ақуызбен байланысқан йод азайып, қалқанша без таңбалы атомды нашар с≥ң≥ред≥. ”льтрадыбыспен зерттегенде қалқанша безд≥ң көлем≥н≥ң к≥ш≥рейген≥ анықталады.

≈м≥. √ипотиреоздың емдеу қағидасы - алмастыру ем≥н жүрг≥зу. —ол себептен аурудың түр≥не байланысты тиреоидтық дәр≥лер≥н қабылдайды. —ырқаттың асқынбаған түр≥нде тиреоидтық дәр≥лерд≥ аз мөлшерден бастап б≥рт≥ндеп көбейтуге болады. ≈мн≥ң мақсаты Ц науқасты эутиреоидтық жағдайға жетк≥зу. Ѕұл мақсат орындалғанның өз≥нде де, науқас дәр≥н≥ң аз мөлшер≥н үзбей ≥ш≥п жүрген≥ жөн. Қаз≥р көб≥не гормондардан тиреоидин, тиреокомб, үш Ц йод Ц тиронин, L Ц тироксин қолданылады. Ќауқаста эутиреоидтық жағдай қалыптаса келе дәр≥ осы жағдайға сәйкес мөлшерде ғана бер≥луге ти≥ст≥. Ѕұл кезде бер≥лет≥н дәр≥н≥ң тәул≥кт≥к мөлшер≥ науқастың жағдайына байланысты әр адамда әртүрл≥ болуы мүмк≥н. Ѕұл дәр≥лерд≥ науқас өм≥р бойы үзбей ≥ш≥п жүруге мәжбүр болады, өйткен≥ дәр≥н≥ қабылдамаса, ауру қайта асқынады. Ѕұл дәр≥лерд≥ таңертең немесе түске дей≥н ≥шкен ти≥мд≥.

Ёндеми€лық жемсау

Ёндеми€лық жемсау деген≥м≥з Ц арнайы жерлерд≥ң тұрғындарында, топырақ пен суда йод жетк≥л≥кс≥з болғандықтан дамитын қалқанша безд≥ң ұлғаюы. Ќег≥з≥нде таулы жерлерде көп кездесед≥:  авказда, ”ралда, ќрта јзи€да, јлтайда.  өб≥несе әйелдер ауырады.

ѕатогенез≥. јғзаға сумен, тағамдармен, өс≥мд≥ктермен йодтың жетк≥л≥кт≥ мөлшерде түспеу≥нен қалқанша безд≥ң тиреоидты гормонының шығарылуы аза€ды. ќсы себептен қалқанша безд≥ң көлем≥ үлкейед≥. Ѕезд≥ң салмағы 40 Ц 60г дей≥н өсед≥ (қалыпты салмағы 35 г). Ѕ≥рақ осы өзгер≥стерге қарамастан қалқанша безд≥ң қызмет≥ бұзылмайды. Ќег≥зг≥ зат алмасу дәр≥с≥ қалыпты түрде жүред≥.

 линикалық бейнес≥. Ёндеми€лық жемсаудың клиникалық көр≥н≥с≥ жемсаудың пайда болуымен, оның көлем≥мен және орналасуымен сипатталады.  өлем≥н≥ң өзгеру≥не байланысты түй≥нд≥, диффузды және аралас түрлер≥ болады. Ёндеми€лық аудандарда тұратын кейб≥р тұрғындарда безд≥ң б≥рт≥ндеп сәл ұлғаюы жи≥ кездесед≥, б≥рақ ауытқулар болмауы мүмк≥н. јл кейб≥р тұрғындарда безд≥ң мөлшер≥ қатты ұлғайып, ауруға әкеп соғуы мүмк≥н.  өлем≥ үлкейген жемсау жан Ц жағында жатқан мүшелерд≥ (кең≥рдек пен жұтқыншақ) қысып, олардың қызмет≥н бұзады. Ѕұл кезде науқастың дауысы қырылдап, жөтел б≥л≥нед≥, дем алу дәр≥с≥ бұзылады, тұншығу ұстамасы пайда болады. Өңеш қысылған жағдайда жұтудың бұзылуы байқалады. ћойын көк тамырлары қысылса қан айналымы бұзылады: тер≥ асты көк тамырлары кеңейед≥, науқас басын еңкейткенде кернеген сез≥м пайда болады, бет≥ домбығады. “амырлар механикалық түрде қысылғаннан дем алу дәр≥с≥ бұзылып, к≥ш≥ қан айналым шеңбер≥нде қан тұрып қалады. ќсы себептен Ужемсаулық жүрекФ белг≥лер≥ дамиды, €ғни жүрект≥ң оң жақ бөл≥г≥н≥ң гипертрофи€сы байқалады. ∆емсау жүйке бағандарын қысса, науқастың дауысы қарлығып шығып, көз саңылаулары өзгер≥п, көз қарашығы кеңейед≥. Қалқанша безд≥ң қызмет≥н≥ң жағдайына байланысты эутиреоидты, гипертиреоидты және гипотиреоидты жемсау болып бөл≥нед≥. ∆и≥ кездесет≥н эутиреоидты жемсау қалқанша безд≥ң қызмет≥ қалыпты түрде болуымен өтед≥. Ѕ≥рақ эутиреоидты жемсауы бар адамдарды толық дендер≥ сау деп санауға болмайды. Өйткен≥ олардың жүрек Ц тамыр, жүйке және тағыда басқа жүйелер≥н≥ң қызметтер≥ аздап болса да қалыпты түрден ауытқуы байқалады. “аулы аймақтың тұрғындарында гипотиреоидты жемсау жи≥ байқалады.  өб≥несе түйнект≥ түр≥нде болады. ƒалалы аймақтың тұрғындарында диффузды жемсау жи≥ кездес≥п, гипертиреоз белг≥лер≥мен сипатталады. √ипертиреоз дәрежелер≥ әдетте аса көп емес және аздаған жүрект≥ң жи≥ қағуымен, көз алмасының сәл шығып тұруымен, арықтаумен, саусақтардың аздаған д≥р≥лдеу≥мен өтед≥.

јнт сусамыры

Қант сусамыры (қантты диабет) Ц деген аурудың аты грект≥ң УdiabinoФ(өту, өт≥п кету) және УmellitsФ (тәтт≥) деген сөздер≥нен шыққан.Ѕұл созылмалы сырқат. Қант сусамырына шалдыққан адамның зәр≥н≥ң дәм≥ тәтт≥ екенд≥г≥н көне замандағы дәр≥герлер б≥лген. —ырқаттың нәтижес≥нде ұйқы без≥н≥ң шығаратын инсулин гормонының жетк≥л≥кс≥зд≥г≥ жатыр. »нсулин тапшылығынан зат алмасу дәр≥с≥, әс≥ресе көм≥р сулардың хими€лық ажырауымен денеге с≥ңу≥ бұзылады. —оның салдарынан қанның құрамындағы глюкозаның мөлшер≥ жоғарылап, ол зәрмен бөл≥нед≥, зәрд≥ң тәтт≥ болады. Қант сусамырында ұйқы без≥ зақымдалып, көм≥р сулар алмасуы өзгергенд≥ктен дамитынын ғылыми тәж≥рибе арқылы дәлелдеген ќ. ћинковский мен ». ћеринг (1889 Ц 1892 жж) болатын. Ѕұлардан бұрын 1869 жылы ѕ. Ћангерганс ұйқы без≥нен б≥р топ ерекше торшаларды тауып, олардың қызмет≥ безд≥ң басқа бөл≥ктер≥нен өзгеше екенд≥г≥н айқындаған.  ей≥н бұл торшалар тобы Ћангерганс аралшасы деп аталды. ќсы Ћангерганс аралшасындағы ¬ Ц торшалардың қанға шығаратын сөл≥н (гормонын) сорып алып, без≥н алып тастаған жануарларға еккенде, зат алмасу дәр≥с≥ндег≥ өзгер≥стер қалпына келет≥нд≥г≥ дәлелденд≥. 1921 жылы канадалық ғылымдар ‘. Ѕантинг пен √. Ѕест ұйқы без≥н≥ң ¬ Ц торшаларынан гормон бөл≥п алып оны инсулин деп атады. Қант сусамыры кең тараған аурулардың б≥р≥. ќл жер шарының барлық аймақтарында кездесед≥.

Ётиологи€сы мен патогенез≥. Қант сусамырының басты себеб≥ ұйқы без≥ндег≥ ¬ Ц торшалары зақымдалып, олардың инсулин бөлу қызмет≥н≥ң нашарлауы болып табылады. ¬ Ц торшаларының қызмет≥ көб≥не жұқпа немесе психикалық жарақаттан кей≥н бұзылады.  ейде ұйқы без≥ қабынғанда немесе бездег≥ қан айналысы бұзылғанда дамиды. Ѕұл аурумен науқастардың көб≥нде осы ауруға тұқым қуалайтын бей≥мд≥л≥к байқалады. «ат алмасу дәр≥с≥не басқа да ≥ш сөлден≥с бездер≥н≥ң гормондары әсер етед≥. ќлар қандағы глюкозаның мөлшер≥н жоғарылатады. Ѕұл жағдайда инсулинн≥ң мөлшер≥ жетк≥л≥кт≥ болғанның өз≥нде, көм≥рсулардың ыдырауы және с≥ңу≥ қиындайды. —ырқаттың дамуына әсер етет≥н мәнб≥рлерге сем≥зд≥к, ұйқы без≥н≥ң улы заттар мен улануы, ұзақ уақыт көм≥рсулар алмасуына әсер етет≥н дәр≥лерд≥ қолдану және т.б. жатады. ќсы айтып кеткен себептерд≥ң әсер≥нен қанда инсулинн≥ң мөлшер≥ азайып, көм≥рсулардың ажырауы және олардың торшаларға с≥ңу≥, глюкозадан гликогенн≥ң, майлы заттардың түз≥лу≥ бұзылады. —ондықтан қанда глюкоза көбейед≥. Ѕүйрект≥ң өзекшелер≥нде қайта қанға с≥ң≥р≥лмегенд≥ктен глюкоза зәрмен бөл≥нед≥. Қант сусамырында көм≥рсулардың ыдырауы бұзылғандықтан денедег≥ әрб≥р мүшен≥ң құрамына к≥рет≥н, әр торшаның т≥рш≥л≥г≥не қажет ақуыздың түз≥лу≥ төмендейд≥.  өм≥рсу дәр≥с≥н≥ң бұзылуымен қатар майлы заттардың алмасуы да бұзылады. Қанда майлы қышқылдар түз≥лу≥ ба€улайды, ал бос майлы қышқылдар көбейед≥. Ѕауырдың құрамында болатын гликоген аз түз≥лгенд≥ктен, оның орнына бауыр торшаларына қандағы майлы заттар тұнады. Ѕауырда оттег≥н≥ң қатысуымен жүрет≥н зат алмасуы бәсеңдейд≥. Ќәтижес≥нде қанда түгел ыдырап үлгермеген ацитон және басқа қышқыл заттар (¬ - оксимайқышқылдары) көбей≥п, қанның қышқыл Ц нег≥зд≥к тепе Ц теңд≥г≥ қышқылдыққа (ацидозға) ауысады. —онымен қатар қант сусамырында ағзадағы электролиттер мен су алмасуы өзгеред≥. «әрмен бөл≥н≥п шыққан глюкоза зәрд≥ң қысымын жоғарылатады да, бүйрек өзекшелер≥ арқылы судың қайта с≥ңу≥ тежелед≥, шығарылатын зәрд≥ң мөлшер≥ көбейед≥. «әр көп бөл≥нгенд≥ктен ағза сусызданады, науқас шөлдеп судыкөп ≥шед≥. ќсы бұзылыстардың әсер≥нен барлық ағзалар зақымданады. Әс≥ресе қан тамырлары өзгер≥п, қан айналысы бұзылып, жүректе, көзд≥ң торлы қабығында, бүйректе, жүйке жүйес≥нде дистрофи€ дамып, ағзалардың қызмет≥ нашарлайды.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-12-18; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1017 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

„тобы получилс€ студенческий борщ, его нужно варить также как и домашний, только без м€са и развести водой 1:10 © Ќеизвестно
==> читать все изречени€...

768 - | 756 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.029 с.