Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


‘.Ѕэкон - ∆аңа дәу≥рдег≥ философи€ның алғашқы өк≥л≥




јғылшын философы ‘ренсис Ѕэкон (1561-1626 жж.) Ц сол кездег≥ ақсүйектер тобынан шыққан,  ембридж университет≥нде б≥л≥м алып, соңынан са€сатпен, дипломатикалық жұмыспен айналысқан тұлға. ќның мемлекетт≥к қызметте жеткен шыңы - ол 1618 ж. ең жоғарғы - лорд-канцлерл≥к - әк≥мш≥л≥к орынға ие болады.  ороль яков I оған ¬ерлуам деген жердег≥ үлкен қорғанды сыйға тартып, Ђ¬ерлуам лордыї деген атақ беред≥. јлайда са€сатта тұрақтылық жоқ, сондықтан жүре келе, ол бұл саладан кетуге мәжбүр болады. ≈нд≥ оның философи€мен айналысуына жол ашылады.

‘.Ѕэконның қол астынан шыққан еңбектер≥н≥ң ≥ш≥нде ЂҒылымдардың қад≥рл≥л≥г≥ мен көбею≥ жөн≥ндеї, Ђ∆аңа ќрга-нонї, Ђ∆аңа јтлантидаї деген еңбектер≥н атап өтуге болады.

‘.Ѕэконның шығармаларының ерекшел≥ктер≥ Ч ол б≥л≥мн≥ң өм≥рге деген қажетт≥л≥ктен пайда болатындығын асыра көрсету≥. ќл әс≥ресе табиғатты зерттеуд≥ң кажетт≥г≥не көп көң≥л бөлед≥, ал оның нег≥зг≥ жолы Ч тәж≥рибел≥к зерттеулер. ЂЌе ≥с-әрекетте пайдалы болса, ғылымда да ақиқаттыї, ғылымның жет≥ст≥ктер≥ мен жем≥стер≥ - оның ақиқаттығының көр≥н≥с≥ї, - дейд≥ ұлы ойшыл.

“әж≥рибен≥ талдай келе, ‘. Ѕэкон оны ек≥ге бөлед≥. ќлар Ц жем≥ст≥ тәж≥рибе мен сәулел≥ тәж≥рибе. Ѕ≥р≥нш≥ өм≥рге пайдалы нәтижелер әкелсе, ек≥нш≥ табиғаттың терең сырларын ашуға көмектесед≥. —әулел≥ тәж≥рибелер өм≥рге дереу пайда әкелмеген≥мен, жем≥ст≥ тәж≥рибелерд≥ жүрг≥зуге көмек беред≥, басқаша жағдайда олар сарқылып қалар ед≥.

Ғылымның дамуына сондай үлкен мән берген ғалым, оны сала-салаға бөлу мәселес≥не (классификаци€ға) көп көң≥л бөлед≥. ќның ойынша, адамның жан дүниес≥ндег≥ үш қаб≥лет≥ ғылымды топтастырудың нег≥з≥нде жатуы кажет. ќлар: 1. есте сақтау; 2. қи€л; 3. ақыл-ой. ≈сте сақтау қасиет≥не сай ғылым - тарих, қи€лға - поэзи€, акыл-ойға - философи€.

“арих ғылымын ‘.Ѕэкон ек≥ге бөлед≥. ќлар - жаратылыстану тарихы (historia naturalis), ек≥нш≥с≥ - азаматтық тарих (historia civilis).

Қи€лға нег≥зделген поэзи€ дүниен≥ шынайы бейнелемей, кер≥с≥нше, адамның жүрег≥нен, сез≥м≥нен шығатын талаптар тұрғысынан көрсетед≥.

јл енд≥ философи€ға келер болсақ, оның пән≥ үш мәселен≥ қамтиды. ќлар - Құдай, “абиғат және јдам мәселелер≥. Өз заманындағы түс≥н≥ктерге сай, ‘.Ѕэкон Құдай мәселес≥н Ђқос ақиқатї тұжырымы арқылы қарайды. ‘илософи€ саласында Құдайды ақыл-оймен танып-б≥лу мүмк≥н емес. —ондықтан ол теологи€ның шеңбер≥нде сен≥м арқылы қаралуы керек.

јл табиғат философи€сына келер болсақ, ‘.Ѕэкон оны да ек≥ге бөлед≥. ќлар - теоретикалық жэне практикалық философи€. “еоретикалық философи€ сәулел≥ тәж≥рибелерге нег≥зделсе, практикалық философи€ жем≥ст≥ тәж≥рибелерге сүйен≥п, табиғатта бұрын-соңды болмаған жаңа заттар мен құбылыстарды тудырады.

јдам мәселес≥ де ек≥ге бөл≥нед≥. “абиғат туындысы рет≥нде оны философи€лық антропологи€ (philosophia humana), ал қоғамның мүшес≥ рет≥нде азаматтық философи€ (philosophia civilis) зерттейд≥.

“аным мәселелер≥

‘.Ѕэконның ойынша, ғылым салаларында ғасырлар бойы қалыптасып, адамның дүние тануына кесел≥н тиг≥зет≥н нәрселер бар. ≈ң алдымен оларды сыртқа шығарып әшкерелеу қажет. —онда ғана жаңа әд≥стерге жол ашылып, зерттеулерд≥ң ти≥мд≥л≥г≥ артады. —ол ғылымдағы кедерг≥лерд≥ ‘.Ѕэкон Ђидолдарї, € болмаса Ђелестерї дейд≥. ќлар - төртеу.

Ѕ≥р≥нш≥ елес - тект≥к идолдар (idola tribus). ќлар адамның жаратылысынан, жалпы табиғатынан шығады. ќны б≥з қаз≥рг≥ т≥лмен Ђантропоморфизаци€лауї деп айтар ед≥к. ќл сонау көне заманда пайда болған мифологи€ға кел≥п т≥релед≥. јдам табиғаттағы сырлы кұбылыстарды танып-б≥луге бағытталған кезде, оларды Ђөз≥не ұқсатыпї түс≥нд≥руге тырысады. “ект≥ елестер ең тұрақты, оларды толығынан жою мүмк≥н емес. ‘.Ѕэконның бұл айтқан ойларын растау үш≥н мынандай мысал келт≥рей≥к. јдамдардың мыңдаған жылдар бойы арман еткен баска ƒүниелердег≥ ақыл-оймен, рухпен кездесу ки€лы XX ғасырда ғарыштан ұшып келген тарелкалар жөн≥ндег≥ неше түрл≥ аңыздарды тудырды. ќл қаз≥рг≥ заманның тудырған мифтер≥ бойынша, ұшып келген тарелкалардың ≥ш≥нен шыққан пенделер нақ жердег≥ адамдар си€кты ек≥ а€қты, қолды, ек≥ көзд≥, тек олардың түс≥ көкш≥л екен т.с.с.

Әрине, кең ғарыштың кең≥ст≥г≥нде басқа жұлдыздар а€сындағы планеталарда өм≥р және сол өм≥рд≥ң би≥к ғажап шыңы - рух пайда болуы мұмк≥н. Ѕ≥рақ ол рухтың иес≥ тек адам си€қты болуы т≥пт≥ қажетт≥ емес. Ѕ≥рақ адам оны өз≥не ұқсатып көрг≥с≥ келед≥... јл б≥зге ең жақын орналаскан жұлдыздың қашықтығы 5 сәулел≥к жыл екен≥н ескерсек (€ғни секундына 360 мың км. жылдамдықпен ұдайы 5 жыл ұшу қажет!!!) және ј.Ёйнштейнн≥ң салыстырмалы теори€сына сай ондай жылдамдықтың шеңбер≥нде заттың салмағы күрт өс≥п, кең≥ст≥ктег≥ алатын орны қысқарып, уақыт ба€уласа, онда қайсыб≥р т≥рш≥л≥к түр≥ мұндай кашықтықты өте алмайтындығына көз≥м≥з жетед≥. —онымен ғылыми тұрғыдан қарағанда, Ђтарелка миф≥н≥ңї орынсыз екен≥н көруге болады. ћ≥не, бұл - ‘.Ѕэконның айткан тект≥к идолдарының бүг≥нг≥ таңдағы б≥р көр≥н≥с≥ ғана.

≈к≥нш≥ елес - ол үңг≥р идолы (idola specus). ЂӘрб≥р адам белг≥л≥ б≥р отбасында, белг≥л≥ б≥р жерде дүниеге кел≥п, тәрбиеленед≥, ересек адамға айналады. Ѕ≥реу адам түг≥л құдай да ұмытқан ауылда, ек≥нш≥с≥ аудан орталығында, үш≥нш≥с≥ астанада, и€ болмаса үлкен қалада туып - тәрбиеленед≥. Ѕ≥реу кедей, ек≥нш≥ аукатты отбасында өс≥п-өнед≥, көб≥несе соған сәйкес б≥л≥м алуға, өм≥рде өз орнын табуға мумк≥нд≥ктер ашылады. ќл адамның болашақ тағдырына өз≥н≥ң зор ықпалын тиг≥збей коймайды. ќл сол өз≥н қалыптастырған Ђүңг≥рденї дүниеге қарайды, ал оның өз≥ Ђтабиғаттың сәулес≥н әлс≥рет≥п бұрмалайдыї, - дейд≥ ұлы ойшыл. јл бұл елестен құтылу жолы - дүниеден алған жеке тәж≥рибен≥ жалпыхалықтық тәж≥рибемен ұштастыру болмақ.

Үш≥нш≥ - алаң, и€ болмаса базар елестер≥ (idola fori). ќлар қарапайым адамдар жиналған жерлерде пайда болады. ќның қайнар көз≥ - зат пен соны көрсетет≥н, бейнелейт≥н сөзд≥ толығынан теңеу. јл шынына келсек, сөз - затқа қойылған ат қана. —өз көб≥не заттың не екен≥н емес, оның адамдарға деген маңызын ғана көрсетед≥, -дейд≥ ұлы ойшыл. ≈гер сөзд≥ затқа теңесек, онда көб≥не б≥з Ђжалған даналықї жолына түс≥п кетем≥з. Ѕұл елеске берген сыннан б≥з схоластикалық философи€ға қарсы бағытталған ‘.Ѕэконның көзқарасын болжаймыз.

“өрт≥нш≥, соңғы елес - ол театрлар идолы (idola theatri). ќлардың дүниеге келу себеб≥ - тарихтағы өм≥р сүрген даналарға, ұлы тұлғаларға толығынан сену, солардың уақытында жасаған ғылыми тұжырымдамаларын Ђсоңғы өзгермейт≥н мәңг≥ ақиқатї рет≥нде түс≥ну. ћысалы, белг≥л≥ б≥р мәселе бойынша јристотель былай деп айтқан, ал с≥з јристотельден де ақылдысыз ба? - деген даудамайдан сол адамның Ђтеатр елес≥н≥ңї шеңбер≥нде екен≥н байқаймыз. Ђјқикат беделд≥ң емес, тек өз заманындағы уақыттың қызыї, - деп корытады ‘.Ѕэкон. ∆аңада ғана келмеске кеткен  еңес заманының нег≥зг≥ елес≥ осы Ђтеатр елес≥ї болды емес пе? “ек беделд≥лерд≥ң аттары ғана өзгерген жоқ па? ќлар  .ћаркс, ‘.Ёнгельс, ¬.».Ћенин т.с.с. болды. Ѕүг≥нг≥ таңдағы қоғамды демократизаци€лау, көпп≥к≥рл≥к принципке көшу бұл елест≥ң өм≥рден кету≥не себеп болуда.

—онымен жоғарыда көрсет≥лген идолдар қандай күшт≥ бол-ғанмен, ғылым жолына түскен адам өз≥н≥ң ақыл-ойын, дүниесез≥м≥н олардан тазарту керек деп қорытады ұлы ойшыл. Ѕұл п≥к≥рге толығынан қосылуға болады.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-12-05; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 626 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

“ак просто быть добрым - нужно только представить себ€ на месте другого человека прежде, чем начать его судить. © ћарлен ƒитрих
==> читать все изречени€...

1624 - | 1446 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.012 с.