Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


Ќаша н≥ва - орган Ѕ—√

ј—Ќќ°Ќџ –ј«ƒ«≈Ћ

≤. ”тварэнне "Ќашай н≥вы".

quot;Ќаша н≥ва" - орган Ѕ—√

√азета ЂЌаша н≥ваї была фактычным органам пал≥тычнай парты≥ Ѕеларуска€ —ацы€л≥стычна€ грамада, €ка€ была створана Ґ 1902 годзе Ґ беларуск≥м ас€роддз≥ студэнтॠу ѕец€рбурзе. —пачатку €на называлас€ Ѕеларускай рэвалюцыйнай грамадой. ƒзейнасць парты≥ хутка перак≥нулас€ Ґ студэнцкае ас€роддзе ћасквы, а таксама Ґ Ѕеларусь Ц у ћ≥нск ≥ ¬≥льню. √эта была рэвалюцыйна€ парты€ сацы€л≥стычнага характару. јд ≥ншых рэвалюцыйных партый Ѕ—√ адрозн≥валас€ тым, што Ґ цэнтры сваЄй дзейнасц≥ €на став≥ла эканам≥чна-сацы€льны€ пытанн≥ вЄск≥. Ќацы€нальна-адраджэнск≥ характар Ѕ—√ быҐ найважнейшым момантам, €к≥ адрозн≥вॠ€е ад ≥ншых пал≥тычных партый, што в€л≥ дзейнасць у Ѕеларус≥. ÷энтральны кам≥тэт Ѕ—√ сфарм≥раваҐс€ на друг≥м з'ездзе Ґ 1906 годзе Ґ складзе братоҐ Ћуцкев≥чаҐ, јл€ксандра Ѕурб≥са и ¬ацлава ≤ванощскага. √эты€ с€бры √рамады разам з јл€ксандрам ”ласавым стал≥ к≥раҐн≥кам≥ ЂЌашай н≥выї.

ƒумка аб стварэнн≥ беларускай газеты Ґзн≥кла Ґ членॠЅ—√ Ґ канцы лета 1906. “ады парты€ знаходз≥лас€ на нелегальным станов≥шчы, ≥ Єй неабходна было пачаць легальную справу. јнтон Ћуцкев≥ч успам≥наҐ: "” канцы лета 1906 году адбылас€ Ґ ¬≥льн≥ €шчэ адна наша партыйна€ канферэнцы€ (у кватэры " удлы" -  атэцкага - на ёраҐск≥м завулку.) ѕам€таю з гэтае канферэнцы≥ два вельм≥ важны€ мамэнты: асуджэньне экспропры€цы≥, з'арган≥заванай у ћенску б€з ведама ≥ згоды ÷. ., ≥ - пастанова распачаць €Ґную легальную працу. јпошнюю справу рэфэравॠ≤ван ≥ тут к≥нуҐ думку аб патрэбе друкаваньн€ легальнае беларускае газэты - ведама, у грамадаҐск≥м духу. ѕрапаз≥цы€ ≤вана была прын€та аднагалосна. у вын≥ку чаго праз пару мес€цॠ≥ нарадз≥лас€ "Ќаша ƒол€", заменена€ пасьл€ "Ќашай Ќ≥вай"."[3]

≤ вось вын≥к прапаз≥цы≥ ≤вана Ћуцкев≥ча. 1 верасн€ 1906 года нарадз≥лас€ перша€ беларуска€ газета "Ќаша дол€". ƒарэчы, раней гэтага адбыцца не магло, бо права на выданне газет ≥ л≥таратуры на беларускай мове было атрымана тольк≥ Ґ 1905 годзе. « п€ц≥ выдадзеных нумароҐ "Ќашай дол≥" - чатыры был≥ канф≥скаваны. «а "закл≥к да Ґзброенага паҐстанн€ дл€ перамены дз€ржаҐнага ладу" ¬≥ленска€ судова€ палата пастанав≥ла "выданне газеты "Ќаша дол€" забаран≥ць назаҐсЄды", а рэдактара газеты пасадз≥ць у крэпасць тэрм≥нам на год. јле Ґжо праз нейк≥ мес€ц (у ≥ншых крын≥цах - €шчэ падчас выданн€ УЌашай дол≥Ф) Ґдалос€ пачаць выпуск другой беларускай газеты.

"Ќаша н≥ва" пачала выходз≥ць 10 л≥стапада 1906 г. Ѕ—√ знаходз≥лас€ на нелегальным станов≥шчы, ≥ таму выдаҐцам≥ газеты л≥чыл≥с€ прыватны€ асобы. ѕершы€ чатыры нумары падп≥саны —. ¬ольск≥м, але за гэты час ≥ пазней ≥м не падп≥сана н≥воднага артыкула. √эта дае падставу меркаваць, што ¬ольск≥ быҐ чалавекам выпадковым у рэдакцы≥ ≥ беларуск≥м руху Ґвогуле. 8 снежн€ 1906 г. п€ты нумар "Ќашай н≥вы" падп≥сॠужо јл€ксандр ”ласॠ- актыҐны член Ѕ—√.

"Ќаша н≥ва" Єсць дзец≥шча к≥раҐн≥коҐ Ѕ—√, таму Ґсе праграмы, ≥х змена, мэты парты≥ адлюстроҐвал≥с€ на старонках газеты. ¬ось прыклад. ѕасл€ 1905 года замест рэвалюцыйнай ≥дэ≥ Ѕ—√ пачало раб≥ць стаҐку на ƒз€ржаҐную думу. √азета дае падраб€зную справаздачу пра пас€джэнн≥ думы, спадз€ецца на рэформы. ” снежн≥ 1906 друкаваны орган Ѕ—√ зм€шчае праграму пал€пшэнн€ станов≥шча малаз€мельных ≥ безз€мельных с€л€н, у €кой перад ƒумай став≥л≥с€ патрабаванн≥ скасаваць усе законы, €к≥€ не дазвал€юць свабодна купл€ць ≥ прадаваць з€млю, л≥кв≥даваць церазпалос≥цу шл€хам стварэнн€ хутароҐ ≥ ≥нш. –эдакцы€ спадз€ецца, што ƒума дапаможа вырашыць праблемы. јднак праз кольк≥ часу Ґ газеце з'€Ґл€юцца артыкулы, €к≥€ адназначна не падтрымл≥ваюць ƒуму. ” артыкуле "ƒума ≥ народ" (є8, 1907) сцв€рджаецца, што марна чакаць ад ƒумы свабод ды з€мл≥, "бо €на, небарака, адна гэта не зроб≥ць". —апраҐдных свабод ≥ з€мл≥ народ можа дачакацца тольк≥ пасл€ абранн€ народнай рады, падтрыманай народным≥ масам≥. (ƒарэчы, гэты€ думк≥ перакл≥каюцца з праграмай Ѕ—√, €кой €на была да 1906 г.)

≤≤. ƒзейнасць газеты

1. ѕарадк≥ Ґ рэдакцы≥

¬ацлॠЋастоҐск≥ п≥саҐ: "—клад рэдакцы≥ "Ќашай н≥вы" Ґ 1909 годзе быҐ гэтк≥: ј.”ласаҐ, браты ≤ван ≥ јнтон Ћуцкев≥чы, ядв≥г≥н Ў. (Ћ€в≥цк≥), янка  упала, ¬.ЋастоҐск≥ ≥, дарыҐкам≥ - язэп ћанькоҐск≥ (янка ќкл≥ч) ды „ыж (јльгерд Ѕульба), а на пачатку лета прыбыҐ €шчэ —. ѕалу€н.

√эты склад рэдакцы≥ Ґ 1909 ≥ 1910 гг. рэзка распадаҐс€ на дзве групы, каторы€ был≥ дамэтна ахарактарызаваны свежа прыехаҐшым з  ≥ева —.ѕалу€нам "верхн€й" ≥ "н≥жн€й" палатам≥. ƒа верхн€й палаты належал≥: ј.”ласаҐ, браты Ћуцкев≥чы ≥, кал≥ бывал≥, „ыж ≥ ћанькоҐск≥. "Ќ≥жн€€ палата складалас€ з ядв≥г≥на Ў., янк≥  упалы, ЋастоҐскага ≥ ѕалу€на, а Ґ канцы 1909 г. да €е далучыҐс€ мастак-мал€р я. ƒраздов≥ч. –эдакцы€ Ґ цэлым н≥кол≥ не сыходз≥лас€Е «а зачыненым≥ ≥ завешаным≥ ц€жкай драперы€й дзв€рым€ Ґ гасподзе "верхн€й" палаты в€ршыл≥с€ "высок≥€" пал≥тычны€ матэры≥. јдгалоск≥ шырок≥х планॠ"верхн€й" палаты даходз≥л≥ Ґ "н≥жнюю" з трэц≥х ≥ п€тых рук, часта Ґ хаатычнай форме. јдно тольк≥ было пэҐным, што там ≥шла буйна€ ≥гра са значным≥ стаҐкам≥ з боку ун≥€цкай ≥ерарх≥≥ ≥ некаторых друг≥х, с≥льных у ты€ часы пал≥тычных краЄвых чынн≥каҐ. јд вул≥цы ж у "н≥жнюю" палату ≥шла публ≥ка "чорна€" ≥ "шэра€". ясна, што пры так≥м падзеле, "верхн€€" ≥ "н≥жн€€" палаты думал≥ па-рознаму, жыл≥ розным≥ ≥дэалам≥≥, нас≥л≥ Ґ сабе зародк≥ розных к≥рункॠнацы€нальнай мысл≥"[4].

”се гэты€ к≥рунк≥ "нацы€нальнай мысл≥" ≥ трапл€л≥ на старонк≥ "Ќашай н≥вы", што давала магчымасць вучоным потым вынос≥ць самы€ розны€, супрацьлеглы€ ацэнк≥. “ак, напрыклад, адно з самых важных пытан툥 - с€л€нскае - на старонках газеты вырашалас€ непасл€доҐна, выказвал≥с€ самы€ суп€рэчл≥вы€ думк≥. ”сЄ залежала ад погл€ду аҐтараҐ.

2.Ќагл€д улад

√эта старажытна€ руска€ традыцы€ - кантрал€ваць прэсу, забаран€ць друкаванне н€зручных артыкулаҐ, зачын€ць газеты. « самага пачатку ≥снаванн€ "Ќашай н≥вы" царск≥€ улады п≥льна сачыл≥ за €е зместам. ≤снавал≥ спецы€льны€ органы, €к≥€ кантрал€вал≥ выданне газет ≥ кн≥г. ” ¬≥льн≥ гэтым займаҐс€ ¬≥ленск≥ цэнзурны кам≥тэт. ” 1906 годзе характарыстыка "Ќашай н≥вы" зм€шчаецца у спецы€льным дакуменце, складзеным цэнзурным кам≥тэтам па патрабаванн≥ ахоҐчага аддз€ленн€ пал≥цы≥. ƒакумент ап≥свае ≥ ≥ншы€ газеты (≥х было 57), €к≥€ выходз≥л≥ тады Ґ ¬≥льн≥. "43. "Ќаша н≥ва". —пачатку крыху больш пам€ркоҐна€, чым "Ќаша дол€", стала затым зм€шчаць артыкулы бунтоҐнага характару, за што падв€ргалас€ некальк≥ разоҐ канф≥скацы≥." [5]

÷энзура не проста наз≥рала за дзейнасцю газеты. п≥сала характарыстык≥.  ал≥ нешта здавалас€ Єй неб€спечным, €на пераходз≥ла да адкрытых дзе€н툥. ” першай палове 1907 на старонках "Ќашай н≥вы" з'€в≥л≥с€ матэры€лы "ƒума ≥ народ", "«€мельна€ справа Ґ Ќовай «еланды≥"[6] ды ≥ншы€, на €к≥€ адразу зв€рнула Ґвагу цэнзура ≥ пал≥чыла ≥х неб€спечным≥ дл€ ≥снуючага дз€ржаҐнага ладу. 14 сакав≥ка 1907 г. в≥ленск≥ ≥нспектар па справах друку паведам눥 пракурору ¬≥ленскай судовай палаты: "¬ єє 8 и 9 выход€щей в гор. ¬ильне на белорусском €зыке еженедельной газеты "Ќаша нива" мною усматриваютс€ нарушени€ законов о печати. “ак. между прочим, в є 8 фельетонна€ стать€, подписанна€ "ћарц≥н", под заглавием "ƒума и народ" и конец статьи (на стр. 8) под заглавием "«€мельна€ справа Ґ Ќовай «еланды≥", а также передова€ стать€ в є9 и стать€ под заглавием "–абота думы" в том же номере напоминают подпольные прокламации, и, кроме этих большей частью без названи€ источника, откуда заимствованы сведени€, а между тем все, как на подбор, в состо€нии сильно сзволновать простого малоинтеллигентного читател€ белорусской газеты и внушить ему неуважение к суду, полиции, земскому начальнику, помещику, к войску, к законам государства, усматрива€ в названных стать€х и заметках номеров 8 и 9 названной выше газеты на белорусском €зыке преступлени€, предусмотренные п. п. 1 и 3 ст. 129 угол. уложени€ и ст. 281-1 п. 1 улож о наказани€х, мною согласно ст. IX отд. VII высочайшего указа от 24 но€бр€ 1905 г. был наложен арест на єє 8 ≥ 9 газеты, издающейс€ в гор. ¬ильне на белорусском €зыке "Ќаша нива".

ќб этом имею честь донести до сведени€ ¬ашего превосходительства на предмет возбуждени€ уголовного преследовани€ против ответственного редактора-издател€ названной газеты ј. ¬ласова.

ѕри этом считаю своим долгом поставить ¬аше превосходительство в известность, что полицею, по сообщению полицмейстера, конфисковано є8 - 668 экземпл€ров, а є 9 - 5 экз., а почтовой конторой здержано є9 - 965 экз., присовокупл€€ при этом, что каждый номер названной газеты печатаетс€ в количестве 1500 экз."

ƒарэчы, ј.”ласॠу 1908 годзе плац≥Ґ штраф, а Ґ 1910 нават адс€дзеҐ 2 мес€цы Ґ турме.

31-га л≥пен€ 1913 года асоды аддзел стал≥чнага дэпартамента пал≥цы≥ прыслॠҐ ¬≥льню наступны дакупент-данос з грыфам "«ус≥м с€крэтна". "«годна атрыманных агентурных звестак у г.¬≥льн≥ стварылас€ нацы€нальна€ група пал€кॠц≥ беларусаҐ, у склад €кой уваходз€ць €к м€сцовы€ жыхары, так ≥ некаторы€ студэнты пец€рбургск≥х вышэйшых навучальных устаноҐ. Ќа чале групы ста≥ць прыват-дацэнт –азенфельд ≥ нейк≥ ≈. –аманаҐ. ” склад группы Ґваходз€ць сант-пец€рбургск≥€ студэнты ѕагодз≥н, ’л€бцэв≥ч (ц≥ ’лебусев≥ч), √рынев≥ч, “арашкев≥ч ≥ Ѕран≥слॠ≤гнацьеҐ Ёп≥мах-Ўып≥ла, м€сцовы€ жыхары... (≥дзе перал≥к ≥менаҐ), п≥сьменн≥к янка  упала ≥ мног≥€ ≥ншы€. Ўтаб-кватэрай групы з'€Ґл€ецца рэдакцы€ газеты "Ќаша н≥ва".

—ходк≥ групы праходз€ць нелегальна Ґ горадзе; так, адна з сходак мелас€ быць на кватэры ƒан≥лава, у доме є 8 па ∆андармскаму завулку; больш шматл≥к≥€ сходы наладжваюцца Ґ часе загарадн≥х экскурс≥й. “эмаю абмеркаванн€ служыць быт с€л€н ≥ неабходнасць барацьбы за €го палепшанне; прамовы нос€ц крайне антыҐрадавы характар. √рупа зб≥раецца выдаць нейкую брашуру ≥ восенню на з'ездзе студэнтॠраздаваць €е €к у вышэйшых навучальных установах, так ≥ с€род с€л€н. „асам падымаюцца размовы пра неабходнасць тэрору"[7].

Ќачальн≥к ¬≥ленскага жандармскага ҐпраҐленн€ сакрэтна адказвॠсвайму стал≥чнаму начальству: "јсобы, перал≥чаны€ Ґ названай зап≥сцы, а ≥менна янка  упала, Ёп≥мах-Ўып≥ла, “арашкев≥ч, ѕагодз≥н, ’л€бцэв≥ч у г. ¬≥льн≥ не жывуць". Ќачальн≥к абыходз≥ць пытанн≥ наконт тэрору, але прызнае, што галоҐнаю выразн≥цаю ≥дэ≥ нацы€нальнага адраджэнн€ беларусаҐ" з'€Ґл€ецца "Ќаша н≥ва", асноҐна€ в≥на газеты Ґ тым, што пад уплывам €е "пачаҐс€ заметны паварот у погл€дах народных настаҐн≥кॠна Ґв€дзенне "простай" мовы Ґ школу".

ѕал≥цы€ сачыла за дзейнасцю газеты не тольк≥ з дапамогай цэнзурнага кам≥тэта. ¬ось канкрэтны прыклад гэтага. ” 1908 годзе начальн≥к прывакзальнай паштовай канторы, праз €кую газета атрымл≥вала карэспандэнцыю, данос≥Ґ наступнае. "—акрэтна. Ќачальн≥ку ¬≥ленскага ахоҐчага аддз€ленн€. ѕаведамл€ю вашаму высокаблагароддзю, што сЄнн€ атрымана Ґ даверанай мне канторы простае закрытае п≥сьмо на ≥м€ рэдакцы≥ "Ќашай н≥вы".[8]

јпроч цэнзуры ≥ пал≥цы≥, €к≥€ сачыл≥ за "Ќашай н≥вай" па абав€зку службы, за Єй наз≥рал≥ ≥ царкоҐн≥к≥ ≥ данос≥л≥ начальству. ¬ось прыклад. ¬≥цэ-дырэктар ƒэпартамента духоҐных спрॠзв€ртаецца з п≥сьмом да начальн≥ка √алоҐнага ҐпраҐленн€ па справах друку.

"ѕаводле звестак, што маюцца Ґ ƒэпартаменце, у ¬≥льн≥ з 1906 года выдаецца газета пад загалоҐкам "Ќаша н≥ва", рэдактарам ≥ выдаҐцом €кой з'€Ґл€ецца прыц€гнуты Ґ €касц≥ абв≥навачанага па 129 арт.  рым≥нальнага Ґлажэнн€ сын калежскага саветн≥ка дваран≥н јл€ксандр ћ≥к≥тав≥ч ”ласаҐ, €к≥ выпускае перы€дычны€ творы на беларускай мове, надрукаваны€ лац≥на-польск≥м ц≥ чэшск≥м шрыфтам, называючы гэты€ творы кн≥гавыдавецтвам "Ќашай н≥вы".

√алоҐны€ задачы, €к≥€ став≥ць газета ≥ названае кн≥гавыдавецтва, зводз€цца часткова да стварэнн€ беларускага сепаратызму, часткова да зл≥цц€ беларусॠз пал€кам≥ Ґ мэтах адлучэнн€ ад –ас≥≥. ƒл€ прав€дзенн€ ж у жыццЄ гэтых пал≥тыка-нацы€нал≥стычных ≥мкнен툥 ≥ вырашана даць беларускаму насельн≥цтву нацы€нальную л≥таратуру, але з заменаю рускага шрыфта лац≥нск≥м.

ѕа прычыне вышэйакрэсленага шкоднага к≥рунку названай газеты ≥ зв€занага з Єю кн≥гавыдавецтва € зв€ртаюс€ да ¬ашага правасхадз≥цельства з просьбаю не адмов≥ць у распарадэнн≥ Ґзмацн≥ць нагл€д над ус≥м≥ выданн€м≥ "Ќашай н≥вы".

4 студзен€ 1912г."[9]

ѕ≥сьмо гэтае не засталос€ без уваг≥. √алоҐнае ҐпраҐленне па справах друку, начальн≥ку €кога быҐ адрасаваны л≥ст, паслала распараджэнне ¬≥ленскаму кам≥тэту па справах друку пазбав≥ць ј. ”ласава права выдаваць ≥ падп≥сваць газету. (ƒарэчы, пасл€ гэтага рэдактар "Ќашай н≥вы" зв€рнуҐс€ Ґ ѕец€рбург з за€вай ≥ папраҐкай. ®н судз≥Ґс€ не па 129, а па 132 артыкулу, €к≥ не пазбаҐл€Ґ €го права быць рэдактарам.)

¬≥ленск≥ цэнзурны кам≥тэт пасл€ гэтага пасп€шаҐс€ абвергнуць зап≥ску, в≥даць, каб апраҐдаць с€бе перад начальствам.

"...«а Ґвесь час ≥снаванн€ названае выдавецтва выпусц≥ла Ґ свет да 20 брашур, так≥х €к календары, кароткую г≥сторыю Ѕеларус≥, вершы, апав€данн≥ ≥ карысны€ парады па разв≥цц≥ сельскай гаспадарк≥.

¬а Ґс≥х гэтых выданн€х злачынства кам≥тэтам не Ґгледжаны.

Ўто датычыць самой газеты "Ќаша н≥ва", то, на думку кам≥тэта, у Єй сапраҐды можна Ґгледзець ≥мкненне да сепаратызму Ґ сэнсе захаванн€ беларускай народнай самабытнасц≥ ≥ мовы, але пры гэтым газета да апошн€га часу не давала н≥€кага поваду, каб можна было меркаваць, шо беларуск≥ народ ≥мкнецца да з'€днанн€ з пал€кам≥ Ґ мэтах адлучэнн€ ад –ас≥≥; наадварот, газета неаднаразова за€Ґл€ла пра сваю ла€льнасць ≥ ус€л€к≥м чынам ≥мкнулас€ ≥ ≥мкнеца вырваць беларусॠз-пад уплыву пал€каҐ." [10]

“ым не менш, √алоҐнае упраҐленне па справах друку прапанавала ¬≥ленскаму кам≥тэту "став≥цца да нагл€ду за газетай "Ќаша н≥ва", так ≥ за астатн≥м≥ выданн€м≥ ј.ћ. ”ласава, з асабл≥вай стараннасцю ≥ Ґвагай."

јктыҐную варожую кампан≥ю супраць беларусскага руху ≥ газеты в€л≥ аф≥цыйны€ выданн≥ "¬иленский вестник", "ћинскае слово", "—еверо-«ападна€ жизнь", " ресть€нин" ≥ ≥нш; стал≥чны€ выданн≥ "ќкраины –оссии", "–осси€" ≥ "Ќовое врем€". €ны в€л≥ не проста дыскус≥ю ц≥ палем≥ку з "Ќашай н≥вай", а сапраҐдную вайну. —упрацоҐн≥к "Ќашай н≥вы" ћакс≥м Ѕогданов≥ч ап≥свॠгэтае станов≥шча так. "–уск≥ друк, €к≥ атрымл≥вॠдз€ржаҐную дапамогу, трав≥Ґ €е ("Ќашу н≥ву"), сцв€рджаючы, што €на выдаецца на польск≥€ грошы дл€ аслабленн€ Ґ краю в€л≥каруск≥х паз≥цый ≥ дл€ падрыхтоҐк≥ глебы бл€ апал€чванн€ €го"[11]. Ѕеларускую газету абв≥навачвал≥ Ґ тым, што €на прапагандуе сепаратызм ≥ апал€чванне беларус≥, газета - "—амавучыцель польскай мовы, €к≥ выдаецца па асобнаму новаму метаду"[12].

ѕобач з так≥м≥ "адкрыцц€м≥" з'€Ґл€л≥с€ на старонках некаторых аф≥цыйных выдан툥 прамы€ абв≥навачванн≥. "” "Ќ≥вах" ≥ "ƒол€х" адкрыта па€в≥л≥с€ нават незамаск≥раваны€ закл≥к≥ да Ґзброеннага паҐстанн€, да захопу з€мель Ґ памешчыкаҐ, да непадпарадкаванн€ Ґраду, да забастовак ≥ гд. ≤ ҐсЄ гэта ≥шло ≥ ≥дзе Ґ сучасный момант у школы ≥ праз ≥х у народ,... а адм≥н≥страцы€ м€сцова€ н≥чога не бачыць ц≥ абм€жоҐваецца вобыском≥ у рэдакцы≥ "Ќ≥вы" ≥ арыштам≥ асабных нумароҐ, не клапоц€чыс€ аб тым каб вырваць зло з самым корнем"[13]. √эты€ радк≥ з'€в≥л≥с€ у 1908 годзе у артыкуле "Ќовый поход на Ѕеларусь", надрукаваны ен быҐ у часоп≥се "ќкраины –оссии" ≥ перадрукаваны "ћинским словом".

УЌаша н≥ваФ вымушана была прыстасоҐвацца да абстав≥н, м≥наць востры€ вуглы, зв€ртацца да асц€рожных выразаҐ. √азета пра€Ґл€ла многа дыпламатычнага такту, асц€рог≥. “аму ≥дэ≥ €е часам здаюцца суп€рэчл≥вым≥.

3.÷€жкасц≥ ф≥нансавага плану

Ќев€л≥ка€ група, што складала актыҐ беларускага руху Ґ ¬≥льн≥, была беднай ≥ грошай на справу не мела. јпрача братоҐ Ћуцкев≥чаҐ, што был≥ фактычным≥ рэдактарам≥ "Ќашай н≥вы", да гэтай групы належал≥ јл€ксандр ”ласॠ- аф≥цыйны рэдактар "Ќашай н≥вы", янка  упала, ядв≥г≥н Ў., ¬ацлॠЋастоҐск≥, ј.„ыж, —€ргей ѕалу€н (памер у 1910 г.), мастак язэп ƒраздов≥ч ды €шчэ некальк≥ асобаҐ. √эта был≥ малады€ ≥дэал≥сты, поҐны€ запалу ≥ энерг≥≥ Ґ працы па адраджэнн≥ Ѕеларус≥. яны был≥ вымушаны не тольк≥ дарма працаваць у газеце ≥ на ≥ншых дз€л€нках беларускага руху, але ≥ часам аддавал≥ частку свайго заробку дл€ гэтага руху. јдз≥н ј.”ласॠбыҐ замажнейшы, бо меҐ фальварак, але з €го мус≥Ґ жыць сам, бо ≥ншых прыбыткॠне меҐ. јднак, працуючы Ґ газеце разам з братам≥ Ћуцкев≥чам≥, Єн дапамагॠаплочваць кватэру дл€ Ґс€го штабу "Ќашай н≥вы". √рамадства ¬≥льн≥ падтрымл≥ваць газету не хацела. ¬ыключэнне складае «ыгмунт Ќагродск≥, с€бра ‘ранц≥шка Ѕагушэв≥ча, €к≥ аказвॠнев€л≥кую падтрымку.

√эта потым з'€в≥л≥с€ л≥чбы: 906 карэспандэнцый з 489 вЄсак за тры першы€ гады ≥снаванн€, 666 доп≥сॠ427 карэспандэнтॠз 321 м€сц≥ны Ѕеларус≥ за адз≥н 1910 г. ј напачатку "Ќаша н≥ва" мела мала платных падп≥счыкаҐ, у вЄск≥ высылалас€ пераважна дарма, а Ґ самой ¬≥льн≥ разыходз≥лас€ мала. ¬ось што п≥шуць рэдактары газеты аб ≥х ф≥нансавым стане Ґ 1906 годзе. –убрыка "ѕаштова€ скрынка". "ѕану ”сц≥ну з вЄск≥ Ѕуканосава. ¬ы п≥шаце, што "—ельск≥й ¬естн≥к", "ƒружэск≥е –эчы" ≥ друг≥€ падобны€ ≥м газеты каштуюць вельм≥ танна, - што ж ведайце, што €ны дастаюць ад прав≥цельства на падмогу грошы. ћы, не маючы з прав≥цельствам н≥чога супольнага, н≥зкуль не дастаем грошай на падмогу, вось ≥ трудна ц€пер танней прадаваць "Ќашу н≥ву". як тольк≥ Ґ нас газэта пачне даваць даход, то тагды паменшым цану за €е. ј €шчэ ц€жка нам прыходз≥цца, бо друкуем газету ≥ руск≥м≥, ≥ польск≥м≥ л≥тарам≥, каб чытал≥ €е Ґсе беларусы, хто Ґмее."[14]

« розных рахункॠ≥ расп≥сак ћ.  ухты, з друкарн≥ €кога выходз≥ла Ґ свет "Ќаша н≥ва", можна даведацца, €к ц€жка прыходз≥лас€ рэдакцы≥. ” пачатку 1909 года за набор руск≥м≥ л≥тарам≥ ≥ лац≥нкай дзвюх тыс€ч экземпл€рॠгазеты трэ было заплац≥ць 51 рубель. «а перасылку газеты па пошце - кал€ 30 (на кожны нумар наклейвалас€ дзвюхкапеечна€ марка). ” той жа час за продаж ус€го тыражу аднаго нумара можна было выручыць 100 рублЄй. јднак гэтай сумы рэдакцы€ не атрымл≥вала: частка тыражу высылалас€ б€сплатна аҐтарам ≥ карэспандэнтам газеты. √анарарॠне было. јмаль праз мес€ц пасл€ выхаду чацвЄртага нумара 21 лютага 1909 года °ласн≥ку друкарн≥ было заплочана 15 рублЄҐ, 3 сакав≥ка  ухта атрымॠ€шчэ 30, 21 - 35, 3 красав≥ка 150 рублЄҐ. јле ≥ пасл€ гэтага за рэдакцы€й "Ќашай н≥вы" застаҐс€ доҐг 220 рублЄҐ. ≤ так было з мес€ца Ґ мес€ц.

—€род ≥ншых ф≥нансавых дакументॠасабл≥вую ц≥кавасць маюць два рахунк≥, з €к≥х в≥даць расход ≥ прыход па рэдакцы≥ за 1911 год. « расходнага рахунку вын≥кае, што набор ≥ друкаванне газеты каштавал≥ 2500 руб. (50 нумароҐ * 50р.), папера 600 руб, перасылка па пошце 2461 (2461 адрасат па дзве капейк≥ 50 нумароҐ). ƒалей ≥дуць разл≥к≥ на Ґтрыманне рэдакцы≥ ≥ канторы: кватэра 550 р., асв€тленне - 72 р., апал - 27 р., канцыл€рск≥€ расходы - кал€ 1200 р., заработна€ плата служачым - 1010 р. √адавы€ расходы складал≥ разам давол≥ значную суму - 7340.

Ќа друг≥м л≥стку зроблены падл≥к≥ прыбытку. —пачатку тут ≥дуць вельм≥ паказальны€ л≥чбы. « ≥х в≥даць колькасць падп≥счыкаҐ, аҐтарскага актыву, кольк≥ экземпл€рॠпаступала Ґ розн≥цу, ≥шло на абмен.

як бачна, "Ќаша н≥ва" друкавалас€ Ґ 1911 годзе тыражом 300 экз. ¬акол рэдакцы≥ згрупаваҐс€ в€л≥к≥ аҐтарск≥ актыҐ - 427 чалавек. ѕасл€ гэтых л≥чбॠ≥дзе падл≥к прыбытку. ѕадп≥ска давала 2572 рубл≥ 50 капеек. јд агентॠрэдакцы€ атрымл≥вала 480 рублЄҐ. ≤накш кажучы, газета прынос≥ла прыбытку 3052,5 рублЄҐ. “ак≥м чынам, 4287,5 трэба далажыць, каб звесц≥ канцы з канцам≥. “рэба, праҐда, успомн≥ць пра кн≥жнае выдавецтва, €кое ≥снавала пры газеце ≥ давала чыстага прыбытку кал€ 600 рублЄҐ у год. ƒалей ≥дзе красамоҐны ≥ сумны баланс:

4287,5

-600

3687,5

+2000 доҐгу

√эта доҐг, в≥даць, за м≥нулы 1910 год.

ѕраҐда, с€к≥-так≥ прыбытак давал≥ аб'€вы. 18 жн≥Ґн€ 1908 года "запраҐл€ючы" канторай ""Ќашай н≥вы" янук ѕрасен€ вып≥сॠрахунак уладальн≥ку в≥ленскага магаз≥на сельскагаспадарчых машын за аб'€вы, змешчаны€ Ґ є33 за 1907 год ≥ Ґ є16 за 08 г., на суму 58 рублЄҐ. ƒавал≥ аб'€вы спачатку 2-3 сотн≥ рублЄҐ у год, а пасл€ крыху больш.

 аб выкруц≥цца з крытычнага станов≥шча, рэдакцы€ вымушана была часам ≥сц≥ на спыненне выданн€ газеты лац≥нкай. ј Ґ 1912 годзе пасл€ абмеркаванн€ пытанн€, €к≥м≥ л≥тарам≥ мэтазгодней далей выдаваць газету, з 24 кастр. выдаецца руск≥м≥ л≥тарам≥. √эта давала рэдакцы≥ пэҐную эканом≥ю сродкаҐ.
як бачым, з эканам≥чнага пункту погл€ду гэта было стратнае прадпрыемства, ≥ каб утрымаць €го, трэ было шукаць пабочны€ крын≥цы. Ѕраты Ћуцкев≥чы €шчэ студэнтам≥ давал≥ на беларускую справу грошы са сваЄй нев€л≥кай спадчыны, што пак≥нуҐ ≥м бацька. ≤ван Ћуцкев≥ч у爥 на сабе абав€зак па ф≥нансаванн≥ "Ќашай н≥вы". ¬ось што пра €го Ґспам≥нала  ветка ¬ерас (ёль€на ћэнке, нарачона€ ≤вана Ћуцкев≥ча) у часоп≥су " онадн≥" є7 за 1963 год. "ѕроста дз≥ву даешс€, €к успомн≥ш, €к гэты чалавек, заараны штодзЄннай грамадзкай працай, знаходз≥Ґ часу ≥ спосабॠздабываньн€ грошай на Ґсю беларускую справу. ®н к≥даҐс€ на Ґсе бак≥, пры гэтым н≥кол≥ не дбॠаб свае асаб≥сты€ патрэбы: што здабыҐ, тое йшло Ґ грамадзк≥ кацЄл. ®н б€рэ прадстаҐн≥цтвы ад розных ф≥рмаҐ, удзельн≥чае Ґ транзакцы€х з замежжам, мае шмат знаЄмых с€род жыдоҐ ≥ Ґ сва≥х частых разьездах выконвае розны€ гандлЄвы€ даручэнн≥, за што мае пэҐны працэнт."[15] јднак больш пэҐны прыбытак прынос≥Ґ распродаж антыкварных рэчаҐ. ≤ван Ћуцкев≥ч быҐ добрым знаҐцам старажытнасц≥ ≥ мастацтва. ”сюды €гоны€ вочы шукал≥ старую або народную старасвецкую разьбу, абразы, стары€ рукап≥сы. "®н меҐ нейк≥ спэцы€льны нюх ц≥ здольнасц≥, каб знаходз≥ць гэты€ рэчы там, дзе, здавалас€-б, зус≥м н€ месца ≥м. ®н знаходз≥ць ≥х на к≥рмашох, на падстрэшшах старых двароҐ, у бук≥н≥стаҐ, перакупн≥коҐ ≥ рызьн≥кॠабо й ледзь што не на сьметн≥ках. ЌабывॠЄн ≥х пераважна €к б€звартасны€ рэчы, за грашы. “ады Єн ведаҐ, €к гэты€ рэчы адрэстаҐраваць ≥ кал≥ €ны мел≥ беларускую характарыстыку - пак≥дॠ≥х у сва≥х музэйных зборах, кал≥ ж €ны гэтай характарыстык≥ н€ мел≥ - прадавॠза належную ≥м цану й гэтак здабывॠсродк≥ на беларускую нацы€нальную справу. ƒз€куючы €гонай стараннасц≥ беларуска€ справа расла й дужэла, разам з тым расл≥ зборы беларускай старасьвеччыны, зь €к≥х пасл€ склаҐс€ музэй - адз≥н з найбагацейшых у ¬≥льн≥ - музей пад €гоным ≥мЄм. Ѕольш вартасны€ рэчы не беларускага значаньн€ Єн прадавॠу ѕец€рбургу, у ¬аршаве або й за межам≥ - у  ракаве ц≥ Ћьвове, дзе меҐ сталую сув€зь з большым≥ антыквары€там≥. «а некаторы€ рэчы Єн даставॠпа кольк≥сот рублЄҐ (раз навет за абраз €когась старога французскааг мал€ра дастॠбольш €к тыс€чу рублЄҐ). “ак≥€ большы€ транзакцы≥ был≥ дл€ €го сьв€там≥. ѕрыехаҐшы Ґ ¬≥льню, Єн перш за ҐсЄ плац≥Ґ даҐг≥ за газэту - за паперу й друк, ≥ ≥ншы€ стары€ даҐг≥; плац≥Ґ задаҐненую пэнс≥ю хатн€й найм≥чцы, куп눥 даҐна нагледжаны€ экспанаты дл€ свайго музэю ≥, канечна, патрэбны€ рэчы дл€ с€бе." ” 1913-15 гадах ≤.Ћуцкев≥ч выкладॠу прыватнай школе рысункаҐ, але зараб눥 там вельм≥ мала.

¬ось што расказвॠянка —танкев≥ч на акадэм≥≥ у гонар ¬.ЋастоҐскага, зладжанай у Ќью-…орку Ґ 1953 годзе. "—талым, але не аплачваным супрацоҐн≥кам "Ќашай н≥вы" ≥ пал≥тычным к≥раҐн≥ком €е ад самага пачатку быҐ јнтон Ћуцкев≥ч. яго адыл≥ н€ часта можна было бачыць, Єн рэдка бывॠу рэдакцы≥, да гасподы Ћуцкев≥чॠпроста "так", без патрэбы не выпадала йсц≥. ћожна сказаць, што ≤ван ≥ јнтон Ћуцкев≥чы мел≥ дачыненьне зь людзьм≥ €к-бы вышшых сфэраҐ, з маючым≥ значаньне Ґ грамадзк≥м ≥ пал≥тычным жыцц≥, ≥ да Ґс≥х ≥ншых у ≥х не заставалас€ часу." [16]

” апошн≥€ гады свайго ≥снаванн€ "Ќаша н≥ва" мела Ґжо многа платных падп≥счыкаҐ. ћатэры€льны стан газеты пал€пшаҐс€ з году Ґ год. “ады пачалас€ ≥ выдавецка€ справа - было закладзена Ѕеларускае выдавецкае таварыства Ґ ¬≥льн≥. ” гэты ж час была Ґтворана Ѕеларуска€ кн≥гарн€ Ґ ¬≥льн≥, €кую вЄҐ €к уласн≥к ¬ацлॠЋастоҐск≥ да 1918 г.

≤≤≤ «акрыццЄ газеты

Ќовы€ выпрабаванн≥ зв€заны з пачаткам першай сусветнай вайны. ¬а Ґмовах ваеннага станов≥шча ≥ жорсткай цэнзуры УЌаша н≥ваФ хоць ≥ зан€ла Ґ аднос≥нах да вайны варожую паз≥цыю, але вымушана была падтрымл≥ваць ваенны€ падатк≥ ≥ адмов≥цца ад прапаганды ≥дэ≥ беларускай дз€ржаҐнасц≥. јле, тым не менш, амаль кожны нумар у вын≥ку дзе€н툥 ваеннай цэнзуры выходз≥Ґ з купюрам≥. «а публ≥кацыю антыҐрадавых матэры€лॠасобы€ нумары УЌашай н≥выФ канф≥скоҐвал≥с€. Ќа €е забаран€лас€ падп≥свацца настаҐн≥кам ≥ вучн€м ¬≥ленскай навучальнай акруг≥, паштовым, вайсковым ≥ ≥ншым чынам. ћагчамасць здабыць грошы Ґ ≤вана Ћуцкев≥ча паменшылас€. —ув€зь з замежжам была прыпынена, пошук≥ антыкварных рэчॠспын≥л≥с€. Ўмат беларусॠбыло маб≥л≥завана Ґ арм≥ю, с€род ≥х ≥ супрацоҐн≥к≥ "Ќашай н≥вы". ј. ”ласава забрал≥ Ґ войска. “ады Єн, сп€рша рэдактарства, а потым ≥ правы выдаҐца перадॠянку  упалу (16 ма€ 1914). Ўмат падп≥счыкॠбыло адрэзана фронтам. ј фронт тым часам набл≥жаҐс€ да ¬≥льн≥. ¬ыданне газеты Ґ так≥х умовах станав≥лас€ немагчымым. 7 жн≥Ґн€ 1915-га выйшॠапошн≥ нумар штотыднЄв≥ка з подп≥сам янк≥  упалы, €кому пагражала пакаранне. ” верасн≥ германск≥€ войск≥ акупавал≥ ¬≥льню.

«ј Ћё„ЁЌЌ≈

я паспрабавала паказаць абстав≥ны, у €к≥х вымушана была ≥снаваць газета, стварыць шматпланавы вобраз умоҐ, у €к≥х €на ≥снавала. Ќ≥хто не будзе спрачацца з тым, што матэры€льна€ рэча≥снасць абумоҐл≥вае змест нематэры€льнага, духоҐнага жыцц€. “аму, в≥давочна, усЄ, што адбывалас€ з рэдакцы€й, усе ц€жкасц≥, праз €к≥€ прайшла рэдакцы€ - адлюстроҐвалас€ на старонках газеты. ≤ кал≥ спачатку спрабаваць анал≥заваць змест газеты, то наҐрад ц≥ можна знайсц≥ нейкую лог≥ку ≥ пасл€доҐнасць.  ал≥ ж падыходз≥ць з ≥ншага боку - ад умоҐ - то ҐсЄ Ґбачыцца абумоҐленым ≥ пасл€доҐным.

≤так, на змест газеты "Ќаша н≥ва" уплывала:

1. “ое, што €на была неаф≥цыйным друкаваным органам Ѕ—√. ”се праграмы, ≥х змена, мэты парты≥ адлюстроҐвал≥с€ на старонках газеты. "Ќаша н≥ва" Єсць дзец≥шча к≥раҐн≥коҐ Ѕ—√, хоць уласц≥вы сабе народны склад газета займала ад лепшых л≥таратарॠ≥ ад чытача-карэспандэнта.

2. ≤снаванне цэнзуры Ґ царскай –ас≥≥. —ацы€льна-пал≥тычны€ паз≥цы≥ газеты был≥ давол≥ суп€рэчл≥вы€. “ака€ непасл€даҐнасць, пам€ркоҐнасць крытык≥ царызму была абумоҐлена ≥мкненнем уратаваць газету ад арыштॠ≥ закрыцц€ пасл€ сумнага вопыту з "Ќашай дол€й".

3. “ое, што рэдакцы€ падз€л€лас€ на "верхнюю" ≥ "н≥жнюю" палаты. √этым тлумачыцца часам супрацьлеглы€ погл€ды на беларускую справу Ґ артыкулах.

4. ћатэры€льны€ ц€жкасц≥.

5. «мена г≥старычных умоҐ. Ќельга разгл€даць "Ќашу н≥ву" €к нейкае адз≥нае, н€зменнае выданне на прац€гу амаль дзес€ц≥ гадоҐ. ћ€н€л≥с€ абстав≥ны, м€н€лас€ абл≥чча ≥ змест газеты. ” ¬≥ленск≥м кам≥тэце па справах друку у пачатку 1907 дал≥ такое ап≥санне "Ќашай н≥вы": "43. "Ќаша н≥ва". —пачатку крыху больш пам€ркоҐна€, чым "Ќаша дол€", стала затым зм€шчаць артыкулы бунтоҐнага характару, за што падв€ргалас€ некальк≥ разоҐ канф≥скацы≥." ” 1908 г. "Ќаша н≥ва" заслужыла больш пам€ркоҐную характарыстыку: "јдстойвае ≥нтарэсы беларускага народа, прагрэс≥Ґнага к≥рунку". ” 1913 г.: " ≥рунак - умерана-апаз≥цыйны з ≥мкненнем да аддз€ленн€ беларускай нацы≥."[17]

 

P.S. ƒаведацца пра дзейнасць першай сапраҐднай беларускай газеты, думаю, вельм≥ карысна дл€ сучаснага чалавека, у €кога больш н€ма ≥дэалаҐ, мар пра шчасце дл€ Ґс€го народа, €к≥ больш самазабыҐна не працуе на карысць –адз≥мы. ƒуманне сучаснага беларуса вельм≥ адрозн≥ваецца ад рамантычных погл€дॠнашых пап€рэдн≥кॠпачатку стагоддз€ - сЄнн€ наҐрад ц≥ хтосьц≥ будзе так змагацца з абстав≥нам≥ - цэнзурай, недахопам грошай, неразуменнем, крытыкай дзел€ нейкай нацы€нальнай ≥дэ≥, сЄнн€ газеты став€ць ≥ншы€ мэты.

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



<== предыдуща€ лекци€ | следующа€ лекци€ ==>
—ан≥тарна експертиза борошна | ≤. ћета ≥ завданн€ виробничоњ викладацькоњ практики
ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-11-18; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 466 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ѕутерброд по-студенчески - кусок черного хлеба, а на него кусок белого. © Ќеизвестно
==> читать все изречени€...

665 - | 719 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.06 с.