Дь³ґµіл этиигэ тылы ситимниир, онон µксµгэр падеж сыґыарыытыгар синоним буолар. Дьөһүөл санааны ордук суолталаан, чорботон биэрэргэ, µірµµлээх тµгэІІэ уонна µксµгэр дьыала, докумуон тылыгар, наука истиилигэр ордук дьµірэ, оттон боростуой, кµннээ±и кэпсэтиигэ падеж сыґыарыыта сіп буолар.
1) Дьіґµіл тµ´µк сыґыарыытын µтµрµйэр: Кинигэлэри² остуол µрдµгэр тураллар. – Кинигэлэри² остуол га тураллар;
2) Дь³´µ³л саха тылын µ³рµйэ±ин уларытар: ¥рдэл – обургу о±олорго аналлаах сурунаал. -... обургу о±олор сурунааллара;
3) Кµннээ±и кэпсэтиигэ дьө´µ³лµ ордук туттан истиили бутуйаллар: Мунньах икки чаас устата барда. – Мунньах икки чаас барда;
4) Дь³´µ³л суолтатын бутуйаллар: Миэхэ утары баран, ³й³³т³. – Миигин ³йдүүр буолан өй³³т³.
104 №. Дь³´µ³лµ тµ´µк халыыбынан уларытын этиини к³нн³р³н аа±ы².
1. Аргы´ым хаа´ах и´иттэн хостуур курдук элбэх са²алаах буолан биэрдэ. 2. Би´иги да ортобутугугар айар-тутар талааннаах о±олор бааллар. 3. Уулусса устун хааман истибит. 4. Эн тускуттан кини µлэтигэр хойутаата. 5. Э´э о±олорун ту´угар олус кы´амньылаах ийэ. 6. Улууспут ба´ылыга сыл тµмµгµнэн дьонун-сэргэтин иннигэр отчуоттаата. 7. 20-тэн µ³´э саастаах кыргыттары билси´иигэ ы²ыраллар.
105 №. Саха тылын µ³рµйэ±ин кэ´эр тµбэлтэни к³нн³р³н суруйу². Этии истиилэ уларыйда дуо?
1. 400 ки´и µлэ кэнниттэн кэлэн, саха тылын µ³рэтэн барар. 2. Буруйу о²оруу и´ин накаастабыл ³сс³ кµµ´µрµ³±э. 3. Ачыкы² илии² анныгар сытар. 4. а±ата уолун санныгар олордон и´эр. 5. Ийэтэ о±отун тµ³´µгэр сы´ыаран а´ата олороро. 6. Миитэрэй µлэтэ суох сатаан олорботох кырдьа±ас. 7. Сорох о±о к³хсµгэр сытан утуйары с³бµлээбэт, т³тт³рµ эргийбит буолар. 8. Тэрилтэ э´игини албынныыр тµбэлтэтигэр, суукка сайабылыанньа биэрэр бырааптааххыт.
106 №. С³пт³³х дь³´µ³лµ талан этиини аа±ы².
Ту´унан – тула: 1. Оскуола тула мас олортубут. 2. Библиотека µлэ´итэ Далан романын тула ырытыы о²ордо. 3. Президент этиитин тула кэпсэтии сал±анар. 4. Т³гµрµк остуол тула сэ´эргэ´иибитин са±алыа±ы². 5. К³мµлµ³к тула к³рсµ´µµлэри тэрийиэ±и². 6. Аппыт сиргэнэн биир сиргэ турбакка тула холоруктуу сырытта.
Утары – кытары: 1. Сµµрµк утары тыы бытааннык устар. 2. ¥пкэ-харчыга буруйу утары охсу´ар управление. 3. Ыарыыны утары вакцинация ыытыллар. 4. Ба´аары утары охсу´ар µлэ´иппит а±ыйах. 5. К³рбµтµм ыппыт э´эни утары охсу´а сылдьар эбит. 6. Би´иги до±ордуу илиибитин утары уунабыт.
107 №. Аа±ы². Наада сиригэр дь³´µ³лµ к³нн³р³н эбэтэр эбэн, этиини чочуйу².
Кытта: 1. Быраатым µ³рµµнµ кытта с³бµлэстэ. 2. Телесуруналыыстар Любовь Васильевалыын уонна Георгий Белоусовтыын сэ´эргэ´ии. 3. О±о т³р³³´µнэ элбээн, быраастар быйыл элбэх µлэни кытта к³рµстµлэр. 4. Санаа±ын кытта µллэстибиккэр махтанабыт. 5. Ки´и оло±о айыл±аны кытта ыкса ситимнээх. 6. Уоту кытта сэрэхтээх буолуу быраабылатын туту´уохха.
Н³²µ³: 1. Суол н³²µ³ са²а маркет тутуллубут. 2. Дьоммут ³рµс н³²µ³ оттууллар. 3. Н³²µ³ кµнµгэр хаар тµспµтэ. 4. Интернет н³²µ³ билсибитэ. 5. А´а±ас эфир н³²µ³ э±эрдэбитин этэбит. 6. Автор бу уобарас н³²µ³ бэйэтин санаатын кэпсиир. 7. Ол н³²µ³ сылыгар сэрии са±аламмыт.
108 №. Дь³´µ³л ахсаанын с³пк³ туттан этиини аа±ы².
1. Дьонум, норуотум (иннигэр – иннилэригэр) иэспин толоруом. 2. Саха сирин биллэр эмчиттэрин, ото´уттарын (ту´унан – тустарынан) кинигэ тахсыбыт. 3. Республика киин уонна ар±аа (³ттµгэр - ³ттµлэригэр) бу ыарыы тар±аммыт эбит. 4. Мюнхаузен мµччµргэннээх сырыыларын (ту´унан – тустарынан) аахпыты² дуо? 5. Бюджеттар (икки ардыгар - икки ардыларыгар) дуогабар баар эбит. 6. Суруйааччылар айар µлэлэрин (ту´унан – тустарынан) очерка суруйбутум. 7. Хостор уонна палаталар (и´игэр – истэригэр) кварцевание о²ороллор. 8. Дьиэлэр, гаражтар (µрдµттэн - µрдµлэриттэн) хаар тµ´эриитэ са±аламмыт.
109 №. Этиини к³нн³р³н аа±ы².
И´ин: 1. Мин то±о бачча сордоннум? 2. Хас биирдии табаарга биир сыл болдьохтоох мэктиэ олохтонор. 3. Режими тутуспат буоллахха, бэрээдэги кэстэххэ уопсайтан та´аарар быраабыла баар. 4. Эппит тылбар толору эппиэттиибин. 5. Уол кµрэхтэ´иигэ барбата±ыттан коллективын аатыттан сэмэлэннэ. 6. Бэйэбит уолбутугар М.Эверстовка куоласпытын биэриэ±и².
Диэн – ту´унан: 1. Кини эйигин билэрин кэпсиир этэ. 2. Ол сылдьан кини ³лбµтµн истибитим. 3. Ха´ыакка Президент Дьаа²ыга сылдьыытын суруйбуттар. 4. Дьиэлээх ха´аайка орон о²орбутун этэ. 5. Хомус сы²аа±а тэ²²э токуруйарыгар ³тµйэнэн охсуолаан биэрэбит. 6. Быраатым ы´ыах а´ыллыытыгар кыттыбытын суруйбут. 7. Ветеран ханна сэриилэспитин о±олорго кэпсиир.
110 №. Сыы´а киирбит дь³´µ³лµ к³±µрэти². Этии ис хо´ооно уларыйда дуо?
1. Икки о±о кэлэн, контракт бы´ыытынан µлэлии сылдьар. 2. Саатар, государство ³ттµттэн туох да к³м³ о²о´уллубат. 3. Астаабыт аспытын духовка и´игэр угабыт. 4. Хос и´э сибиэ´эй, ыраас салгыннаах буоллун диэн сибэкки µµннэриэххэ с³п. 5. Атын µрдµгэр хап гына хатана тµ´ээт, сиэллэрэн дьиги´итэ турда. 6. Ба´аары утары сэрэтэр µлэ кµµстээхтик барар. 7. Уол булбут кылаатын буор анныттан хостоон та´аарбыт. 8. £ск³т³ массыына кэллэ±инэ этээри². 9. Били²²и туругунан былаан туолла. 10. А±ата кинини мэлдьи бэйэтин кытта илдьэ сылдьан у´анарга µ³рэтэрэ.
