Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


ј) т≥рш≥л≥к құндылықтары




≈нд≥ жоғарыдағы айтылған ойларды нақтылай түссек, онда, әрине, б≥р≥нш≥ орынға өм≥р, бүк≥л т≥рш≥л≥кт≥ң кұндылығын жатқызуға болар ед≥. јл оның ең би≥к шыңы Ч сана сез≥м≥, рухы бар адам. —ондықтан ұлы ». анттың моральдық императивтер≥н≥ң б≥р≥ - адамды әрқашанда мақсат-мұрат тұт, оған ешқашанда құрал рет≥нде қарама деген терең ойы ед≥. јл бұл талаптан адам бүк≥л т≥рш≥л≥кт≥ң патшасы болуы керек деген тұжырым шықпауы керек.  ер≥с≥нше, ол бүк≥л т≥рш≥л≥кт≥ң ең жет≥лген түр≥ болғаннан кей≥н, бәр≥н өз≥мен б≥рге көтер≥п (коэволюци€), гүлдет≥п, үндест≥ (гармони€) өм≥р сұру≥ қажет.

Әрине, бүг≥нг≥ таңда адамды құрал рет≥нде пайдалану өм≥рде жи≥ кездесет≥н құбылыс. јдам өм≥рде кейб≥р кезде өз орнын таба алмай, қиналып, зардап шегед≥, т≥пт≥ өм≥рден түң≥лу≥ де мүмк≥н. ”ақытында ћ.ћонтень айтқандай, Ђк≥мн≥ң басына сартылдап бұршақ ұрып жатса, сол бүк≥л жер бет≥н найзағай мен дауыл алып кеткендей көред≥ї. ќл, әрине, сол адамның әлс≥зд≥г≥н, т≥пт≥ ақыл-ойының тайыздығын көрсетед≥ дер ед≥к. Әрине, б≥з бұл өм≥рге сұранып келген жоқпыз, б≥рақ осы ғажап ƒүниен≥ң б≥р к≥шкентай да болса бөл≥г≥ рет≥нде бармыз. ќдан артық құндылық бар ма екен?! Өм≥р қиындықтары, кездесет≥н сәтс≥зд≥ктер - уақытша, оларды жеңе б≥лу керек, өйткен≥ сен адамсың. “үнде сансыз жұлдыздар жымың қағып, Ғарыштың ақылға сыймайтын тереңд≥г≥н, сонымен қатар оның б≥зге жолдап отырған жылы сәлем≥н көрсетпей ме?  үнн≥ң алқызыл атуы мен батуы, асқар таулардың жарқыраған шыңдары, сылдырлап бұлақтан аққан мөлд≥р су, мойынын б≥зге қарай бұрған аққудың әсемд≥г≥, бұлбұл кұстың әндер≥, құмнан қашқан ақ бөкенн≥ң сек≥рген≥, сүйген жардың әр қимылы мен қылығы т.с.с. Цбәр≥ де ғажап емес пе?!! “ағы да ћ.ћонтень б≥зге мынадай ақыл тастайды: Ђөм≥рд≥ әрқашанда қуанышты сез≥ммен қабылда, ол сен≥ң даналығыңды көрсетед≥ї.

јдам өм≥р≥нен шығатын келес≥ құндылық - денсаулық, оны дана бабамыз Ђб≥р≥нш≥ байлықї деп кеткен. ј.Ўопенгауер айтып кеткендей, Ђадамның бақытты болуының 9/10-ы оның денсаулығына байланыстыї. –асында да, тек денсаулықтың арқасында ғана өм≥рде кездесет≥н ауыртпалықтарды көтер≥п жеңуге, ≥шк≥ табиғи дарындарды дамытып, шығармашылық деңгейге көтер≥луге болады. —ондықтан денсаулыққа саналы түрде қарап, спортпен шұғылданып, уақытында тамақтанып, өз дене ахуалыңа зәб≥рл≥к жасамау керек. ћаскүнемд≥к, шылым шегу, нашақорлық жолына түсу - ең зор байлық - денсаулығыңды өз қолыңмен жоюмен тең.

—онымен қатар, өк≥н≥шке орай, өм≥рде мүгедек, табиғатынан әлс≥з туған жандар да кездесед≥. ћұндай жағдайда олар өз рухының күш≥ арқылы өм≥р мәнд≥л≥г≥ мен құндылығын, қанша қиын болса да, аша б≥лу≥ керек, ол үш≥н, әрине, жақындары, жалпы қоғам, мемлекет тарапынан көмек қажет. ƒұние жүз≥л≥к тарих мұндай адамдардың өм≥р қиындықтарын жең≥п шығармашылық дәрежеге көтер≥л≥п, өз≥н≥ң өшпес ≥з≥н қалдырғаны жен≥нде мыңдаған айғақтар келт≥ред≥. Қайсыб≥р қоғамның адамгерш≥л≥к келбет≥н сол кемтарларға жасаған ≥зг≥ ≥стер≥нен көруге болады. Өк≥н≥шке қарай, б≥з бүг≥н бұл жағынан мақтана алмаймыз.

в) д≥н филоеофи€сы (д≥ни құндылықтар)

јмерикан философы Ё.‘роммның айтуына қарағанда, д≥н адамның саналы пенде рет≥ндег≥ терең табиғатынан - оның өм≥р сүру бағытын ≥здеу≥ мен б≥р нәрсеге табыну мұқтаждығынан шығады. Ѕұл, әрине, д≥н мәселес≥не деген кең көзқарас. ќсы тұрғыдан алғанда, адам дүниедег≥ нег≥зг≥ д≥ндерд≥ мойындамағанның өз≥нде, ол б≥р нәрсеге сен≥м артып, соған табынуы мүмк≥н. “≥пт≥, кейб≥р жағдайда ол оны саналы түрде сез≥нбеу≥ де ғажап емес. ћысалы, бүг≥нг≥ таңда реформа барысында б≥ршама адамдар байлыққа, Ђалтын кошақанї - ақшаға табынады. ќлардың ойынша, ақша арқылы сатылмайтын нәрсе жоқ, соның ≥ш≥нде қайсыб≥р лауазым иес≥н, т≥пт≥ адамдардың сүй≥спенш≥л≥к пен басқа да нәз≥к сез≥мдер≥н өз≥ңе қарай тартуға болады. ЂЅәр≥ де сатыладыї деген принципке олар сенед≥.

∆аңа ғана тарих қойнауына кеткен  еңес ќдағында миллиондаған адамдар марксизм теори€сына, болашақта жер бет≥нде коммунист≥к қоғамның орнауына сенген жок па? јл нем≥с философы  .ясперске келер болсақ, ол адамзаттың рухани дамуын парасаттылыққа нег≥зделген философи€лық сен≥м деңгей≥не көтермей, бүг≥нг≥ таңдағы қорланған өзект≥ мәселелерд≥ң шеш≥лу≥ мүмк≥н емес дейд≥.

Әрине, адам сен≥мс≥з өм≥р сүре алмайды. јдам өз әке-шешес≥не, сүйген жарына, жақсы досына, өз халқына, € болмаса адамзат қауымына сену≥ мүмк≥н. ≈ш нәрсеге сен≥м арта алмайтын адам бақытсыз, ол өз өм≥р мән≥н тез арада жоғалтады, оның әлеуметт≥к ауытқуға ұшырайтыны сөзс≥з. ћұндай кең түрдег≥ ойларымыздың ауқымын қысқартсақ, онда осы заманға дей≥н дүниежүз≥л≥к д≥ндерд≥ң өм≥р сүр≥п жатқанын байқаймыз.

Ұлы Қытай халкы уақытында даосизм және конфуциандық философи€ бағыттарын тудырып, оларды өм≥р бағдарламасына айналдырды, €ғни олар осы халықтың д≥н≥не айналды. ќлай болса, ƒүниен≥ жаратқан Құдай иде€сы оларда жоқ. —ондықтан әдебиетте оларды ЂҚұдай ашылмағанї д≥ндер қатарына жатқызады. ћысалы, ƒүниен≥ билейт≥н Ђт€ньї - аспан ұғымы - бейтұлғалық дүниен≥ң алғашқы бастамасы. ћұнда ƒүниен≥ жарату ұғымы жоқ болған соң, оның басы да, а€ғы да жоқ, ол мәңг≥ белг≥л≥ б≥р шеңберде айнала беред≥. ќлай болса, адам болмыстың тәрт≥б≥н зерттеп қана қоймай, ең алдымен өз-өз≥н танып-б≥л≥п, өзгерту≥ қажет. Ќег≥зг≥ уағыздайтын қағидаларына Ђтабиғаттың даналығы, онымен үндест≥ өм≥р сүру қажетт≥г≥ї - у-вей, Ђөз халқыньң тарихи жинаған тәж≥рибес≥не, даналығына сену, €ғни әдет-ғүрып, салтты қатаң сақтауї - ли, Ђадамға сену, оны сүюї - жень т.с.с. жатады.

Ѕүг≥нг≥ тандағы беделд≥ д≥ндерге ұлы үнд≥ халқы тудырған буддизм ≥л≥м≥н жатқызуға болады. ќл б.з.д. V ғ. √аутама —идхартха деген ұлы адамның ≥зден≥с≥ арқылы дүниеге кел≥п, бүк≥л ќңтүст≥к Ўығыс јзи€ға кең≥нен таралды. Ѕұл д≥нн≥ң нег≥зг≥ иде€сы - адам рухының асқақтығы, олай болса, адам материалдық дүниеге байланбауы керек (апариграха), өйткен≥ ол одан жоғары.  елес≥ бүг≥нг≥ адамзатқа т≥келей қажетт≥ қағида - ешқандай т≥рш≥л≥кке зәб≥рл≥к жасамау (ахимса). Ѕудданьң адам алдына қойған талаптарының ≥ш≥нде ерекше маңыздысы - ақыл-ой, ниет тазалығы. ≈к≥жүзд≥л≥к, алдап кету, арандату - адамның би≥к рухани мәртебес≥не нұқсан келт≥ред≥. ≈шқашанда жек көруш≥л≥к оған қарсы қойылған жек көруш≥л≥кпен тоқтамаған.  ер≥с≥нше, ол ұлғайған. “ек қана жек көруш≥л≥кт≥ң жоқтығы оны сарқиды деген Ѕудданың тамаша ойы бүг≥нг≥ адамзатқа ауадай қажет си€қты. јқыл-оймен қатар, адамның аузынан шыққан сөздер де жұмсақ болып, адамның жүрег≥нен шығу керек. ∆аман сөз рухани ахуалды ластайды, адами қарым-қатынастарды бүлд≥ред≥.

јдамзат рухани€тында өз ерекше орны бар, жер бет≥нде өте кең тараған - христиандық д≥н. ќны ЂҚұдай ашылғанї д≥ндерд≥ң қатарына жатқызуға болады. Өйткен≥ христиан д≥н≥ кұжаттарында Құдайдың адамзатқа ж≥берген моральдық Өсиеттер≥, ќның бұл ƒүниен≥ қалай жаратқаны жөн≥нде мағлұматтар бар. ’ристиандық д≥нн≥ң ерекше сипаттарының б≥р≥ - үшт≥к ұғымы. яғни Құдайдың б≥р уақытта бер≥лген үш келбет≥ бар: ол Құдай-Әке, Құдай-Ұл және  иел≥ –ух.  елес≥: Құдай адамды өз≥не ұқсатып, оған ақыл-ой, парасат, сүй≥спенш≥л≥к сез≥м≥н бер≥п жаратты. —ондьқтан бұл фәнидег≥ оның алатын орны ерекше. ќл ƒүниедег≥ т≥рш≥л≥ктерд≥ң бәр≥нен де жоғары, сондықтан оларды билеу≥, әр≥ қарай жет≥лд≥ру≥ керек. јдам күнәға белшес≥нен батса да, оны құтқару үш≥н Құдай-Әке жер бет≥не өз Ұлын - »са пайғамбарды ж≥беред≥. ќл б≥р жағынан - Құдай болса, ек≥нш≥ жағынан - адам. »са өз мойнына адамзаттың барлық күнәларын алып, ақылға сыймайтын зардаптардан өт≥п, адамзатты Құдай алдында кұтқарады. —онымен Құдайдың адамға деген сүй≥спенш≥л≥г≥ оны құтқарды. ќлай болса, адам да сүй≥спенш≥л≥кке толы болуы керек. ’ристиан д≥н≥н≥ң нег≥зг≥ қағидаларының б≥р≥ - адамды сүю. Ђ∆ақыныңды сүй, алыстағыны да сүй, т≥пт≥ өз дұшпаныңды да сүйї деген ғажап өсиет »са пайғамбардың аузынан шыққан.  иел≥ јвгустин: Ђ—үй, содан кей≥н не жасасаң да мейл≥ї, - дейд≥. Өйткен≥ сүйген адам жамандық пен зұлымдыққа ешқашанда бармайды.

“арихи христиан д≥н≥ неше түрл≥ жаңару сатыларынан өтт≥. ќның шеңбер≥нде неше түрл≥ жаңа ағымдар пайда болды (католикт≥к, православиел≥қ т.с.с.)- Әс≥ресе ≈уропа топырағында капиталист≥к қоғам пайда болған кезде, протестанттық ағым пайда болып, жаңа қоғамның этикасын (моральдық қағидаларын) тудырды. ќның нег≥зг≥ қағидаларының б≥р≥ - адам қажымай-талмай еңбек етуге, өм≥рд≥ өне бойы жет≥лд≥р≥п, жаңартып отыруға жаратылған.

’ристиан д≥н≥ ≈уро-јтлантикалык цивилизаци€ның дамуына зор әсер≥н тиг≥зд≥. Ѕұл дүниен≥ адам мәртебес≥не сай ет≥п қайта құру жолында үлкен жет≥ст≥ктерге жетт≥. —онымен қатар ƒүниен≥ қайта өзгерту жолында Ѕатыс цивилизаци€сы XX ғ. көп сәтс≥зд≥кке ұшырап, ақырында б≥ршама ойшылдар (постмодернизм ағымы) адамның табиғатты өз ерк≥не көнд≥ру қағидасының мүмк≥н емес екен≥н ашық айтуда. —оңғы 300 жыл шамасындағы ғылым мен техниканың зор қарқынмен дамуы, халықты жалпы ағарту, б≥л≥м деңгей≥н өс≥ру, қорланған материалдық байлыққа табыну, өм≥рде сез≥мд≥к ләззат алуға ұмтылу т.с.с. еуропалыктардың п≥лдей бөл≥г≥н≥ң христиан д≥н≥н≥ң шеңбер≥нен ауытқып, Ђиндустриалдықї (өнд≥р≥ст≥к) Ђкибернетикалықї (есептеу), Ђсайентологи€лықї (ғылым) т.с.с. д≥н бағыттарының пайда болуына әкелд≥, деп есептейд≥ Ё.‘ромм.

ƒүниежүз≥л≥к дәрежедег≥ соңғы д≥н - »слам д≥н≥. ќның да, христиандық д≥н сек≥лд≥, шыққан рухани қайнар көз≥ “а€у Ўығыста. Ѕұл д≥н VII ғ. араб көшпенд≥лер≥ арасында дүниеге келед≥. јтақты нем≥с ғалымы ћ.¬ебер исламды ƒүниен≥ бағындыратын жауынгер д≥н≥ дейд≥. —ол себепт≥ —ары-јрқаның көшпенд≥лер≥ де бұл д≥нд≥ ұнатып қабылдаған болар деп ойлаймыз.

»слам д≥н≥н≥ң нег≥зг≥ қағидаларына тоқталсақ, оның Құдайы -јлла -- осы ƒүние мен адамды жаратқан рухани құпи€ кұш. ’ристиан д≥н≥ндег≥дей мұнда үшт≥к мәселес≥ жоқ. ќл - жалғыз және өз Құд≥рет≥ арқылы жаратқан ƒүниен≥ң ар жағында мәңг≥л≥кт≥ өм≥р сүред≥. ќл ћұхаммед пайғамбар арқылы өз өсиеттер≥н адамдарға жетк≥зд≥, сол себепт≥ исламның нег≥зг≥ кұжаты - Құран дүниеге келд≥.

»слам д≥н≥ адамды табиғатқа қарсы қоймайды. јлла тағала жаратқан ƒүние - керемет, ғажап, сондықтан адам алдында оны қайта құру, өзгерту мақсаты жоқ, ол табиғат шеңбер≥нде өз орнын тауып, өм≥р сүру≥ керек. јдам, әрине, саналы және ырықты пенде болып жаратылған, ол жақсылық пен жамандықты айырып, таңдай алады. ƒегенмен де јлла тағала адамға өм≥рд≥ң барлық саласында қалай өм≥р сүру керек екен≥н Құранда көрсетед≥ (Ўариғат). »ран халқының ойшылы ј€толла ’омейнид≥ң айтуына қарағанда, Ђадам өм≥р≥н≥ң б≥рде-б≥р т≥пт≥ к≥шкентай бөл≥г≥ »слам ≥л≥м≥н≥ң назарынан тыс қалған жоқї. —ондықтан да »слам д≥н≥ көп жағдайларда әлеуметт≥к-са€си мәселелерге араласып, мемлекетпен өте тығыз байланыста болады.  ейб≥р кезде д≥ни қайраткерлер үк≥мет басына кел≥п, теократи€лық тәрт≥п орнатады (»ран, —ауд јрави€сы т.с.с.).

»слам д≥н≥н≥ң тереңде жатқан рухани нег≥з≥ қауымдық пен теңд≥кке (эгалитаризм), қоғамдық мүдден≥ жоғары ұстауға кетед≥. —ондықтан қайырымдылық, әлс≥здерге қол ұшын беру осы д≥нн≥ң нег≥зг≥ қағидаларының б≥р≥ болып саналады.

Ёкономика саласындағы Ѕатыстық пайда, к≥р≥ст≥ мейл≥нше көб≥рек табу, құнды қағаздар нарығындағы пайда табу әд≥стер≥н, өс≥мқорлық си€қты нәрселерд≥ »слам д≥н≥ қабылдамайды. Ёкономика - адамдардың өм≥р сүру≥не жағдай жасайтын құрал ғана, ол ешқашанда өз-өз≥не жетк≥л≥кт≥ мақсат-мұрат емес. Ѕұл жағынан алып қарағанда, »слам неше түрл≥ социалист≥к иде€ларға жақын екен≥н байқаймыз. ќсы тұрғыдан алғанда, бұрынғы  еңес ќдағының б≥ршама »слам елдер≥мен өте тығыз байланыста болғанын түс≥нуге болатын си€қты.

“ағы да »сламды ’ристиандық д≥нмен салыстырсақ, јлла тағаланың қаһарлы Құдай екен≥н байқаймыз. ќл жеке адамның Өз≥не ұқсастығын мойындамай, оның тәкаппарлығын судай басады.

»слам елдер≥нде гомосексуализм, лесбиандық, нашақорлық, порно-графи€, аборт т.с.с. Ѕатыстағы кең тараған нәрселерге тыйым салынған. —ондықтан да Ѕатыс өм≥р жолының ақпарат құралдары арқылы дүние жүз≥нде кең тарауы »слам елдер≥нде наразылық тудырып, қаз≥рг≥ д≥ни ≥ргел≥л≥к (фундаментализм), экстремист≥к қозғалыстар себептер≥н≥ң б≥р≥ болып отыр.

Ѕүг≥нг≥ адамзатты б≥рде-б≥р д≥н толығынан қанағаттандырмайды. —ондықтан ∆ер бет≥нде мыңдаған жаңа д≥ни секталар өз көзқарасы, рухани кұндылықтарын уағыздауда. ќлардың кейб≥реулер≥ адам үз≥лд≥-кес≥лд≥ шайтан жолына түст≥, сондықтан ақыр заман көп кеш≥кпей келед≥ десе, ек≥нш≥лер≥ еш нәрсеге зәб≥рл≥к жасамауға, ет жемеуге (вегетариандық), табиғатты а€лауға, төз≥мд≥л≥кке, бейб≥т өм≥рге шақырады. ћұндай қозғалыстар б≥зд≥ң ел≥м≥зде де бар.

Ѕүг≥нг≥ б≥ртұтастыққа бет алған адамзатқа болашақта, әрине, жаңа д≥н керек болуы ғажап емес. ќл бүг≥нг≥ д≥ндерд≥ң жақсы жақтарын қамтып, адамзатты кел≥с≥мге, зорлық-зомбылыққа тойтарыс беруге, адамды а€лап, сүюге, жер бет≥ндег≥ т≥рш≥л≥кт≥ сақтауға бағытталуға ти≥с. Өк≥н≥шке қарай, рухани саладағы өзгер≥стер тарихи өте ба€у қарқынмен жүред≥. —олай десек те, тек рухани жаңарудың нег≥з≥нде ғана адамзаттың қорланған қайшылықтары шеш≥лу≥ мүмк≥н. Үнд≥ халқының ұлы ақыны –.“агор айтқандай, Ђзаттарды аз уақыттың шеңбер≥нде б≥луге болады, б≥рақ олардың –ухын аңғару көп ғасырларға созылған тәрбие мен адамның өз≥нд≥к тежеу≥н талап етед≥ї. –асында да, бұл өм≥рде болу, тек қана өм≥р сүру адамға жетк≥л≥кс≥з. Әр адам өз болмысының бүк≥л т≥рш≥л≥кпен, жер бет≥ндег≥ әрб≥р затпен б≥рге жаратылғанын, Ђбәр≥ де б≥рд≥ң ≥ш≥нде, б≥р Ц бәр≥ндеї екен≥н сез≥нбей, жаңа рухани ахуал келмейт≥н≥н б≥лу≥м≥з қажет.

Ќег≥з≥нен алғанда, барлық д≥ндер бүк≥ладамзаттық моральдық қағидаларды алға тартып, соның арқасында халықтың рухани б≥рл≥г≥н қамтамасыз етед≥. Қайсыб≥р д≥нн≥ң бедел≥ оның уағыздаған моральдық құндылықтарымен байланысты, өйткен≥ олардың қайнар көз≥н Құдайдың құд≥ретт≥ өсиеттер≥не әкел≥п т≥рейд≥. ≈нд≥ бұл арада моральдық құндылықтарды талдауға уақыт келген си€қты.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-12-05; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 856 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

„то разум человека может постигнуть и во что он может поверить, того он способен достичь © Ќаполеон ’илл
==> читать все изречени€...

688 - | 610 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.021 с.