Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығының түс≥н≥г≥ және оның субъект≥лер≥.




јзақстан –еспубликасының ≥с-жүрг≥зу құқығының нег≥здер≥.

1. ≤с жург≥зу құқығының жалпы сипаттамасы.

2. јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығының түс≥н≥г≥ және оның субъект≥лер≥.

3. Қылмыстық ≥с жург≥зу құқығының түс≥н≥г≥ және оның субъект≥лер≥.

≤с жург≥зу құқығының жалпы сипаттамасы.

«аң ғылымдарында құқық нормаларын материалды және ≥с жүрг≥зу деп ек≥ге бөлу қалыптасқан. ћатериалды құқық нормалары материалды-құқықтық нормаларды құқық бұзушылықтан қорғаудың тәрт≥б≥н қалыптастыратын құқықтық қатынастардың мазмұны мен ≥с-жүрг≥зу нормаларын реттейд≥.

≤с-жүрг≥зу нормалары қылмыс және басқа да құқық бұзушылық жасалған, өздер≥н≥ң құқықтары мен м≥ндеттер≥ туралы түс≥н≥ст≥кке келе алмай сотқа жүг≥нет≥н си€қты қатынастардың барысында туындайтын, арнайы құзыретт≥ органдар ≥ске асыратын құқық қолдану түр≥нде қолдану көр≥нет≥н құқық қорғау үрд≥с≥н реттейд≥. Ѕарлық ≥с жүрг≥зу нормалары құрамына қылмыстық ≥с жүрг≥зу, азаматтық ≥с жүрг≥зу және ек≥ материалды: конституци€лық және әк≥мш≥л≥к ≥с жүрг≥зу нормалары к≥ред≥.

ћемлекетт≥ң м≥ндет≥ мен қызмет≥ қоғам өм≥р≥н≥ң көптеген салаларын қамтиды. —олардың арасында аса маңызды м≥ндеттерд≥ң қатарына жататын ≥с құқықтық тәрт≥п пен заңдылықты, адамдардың құқығын, бостандығын, мемлекетт≥к және мемлекетт≥к емес б≥рлест≥ктерд≥ң, еңбек ұжымдарының мүдделер≥н қорғау, қылмыспен күресу. Ѕұның барлығы ≥с жүрг≥зу құқығы саласына жатады. —ондықтан, ≥с жүрг≥зу құқығында құқық қолдану ≥с-әрекет≥ құқық қорғау органдарының көмег≥мен ≥ске асырылады.

 

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығының түс≥н≥г≥ және оның субъект≥лер≥.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығы мемлекет белг≥леген құқықтық нормалармен соттардың азаматтық ≥стерд≥ қарау және шешу тәрт≥б≥н реттейт≥н ережелер жиынтығын айтамыз.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығы жалпы және ерекше бөл≥мдерден тұрады. ∆алпы бөл≥мге сот әд≥лд≥г≥ принциптер≥н, азаматтық ≥стерд≥ң сотқа қарастырылығы (сот қарауына жататындығы), сот құрамын, ≥ске қатысушы тұлғалардың құрамын, олардың ≥с жүрг≥зу құқығы мен м≥ндеттер≥н дәлелдеу, талап қою және басқаларын ба€нды етет≥н нормалар енед≥.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығының ерекше бөл≥м≥нде құқықтың осы саласының жекелеген институттарын, сатыларын реттейт≥н құқықтық нормалардың жиынтығын (б≥р≥нш≥ сатыдағы, аппел€ци€лық бақылау сатысындағы сотта ≥с жүрг≥зу және басқалар) б≥лд≥ред≥.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу жеке сатылардан тұрады үдемел≥ қозғалыс болып табылады. ќл мынадай сатыларға бөл≥нед≥:

1. —отта азаматтық ≥ст≥ң қозғалуы;

2. ≤ст≥ сотта қарауға әз≥рлеу;

3. ≤ст≥ б≥р≥нш≥ сатыдағы сотта мән≥ бойынша қарау;

4. ≤ст≥ аппел€ци€лық тәрт≥ппен қарау;

5. јтқару ≥с≥н жүрг≥зу.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығының заңнамалары азаматтық ≥стер бойынша сот әд≥лд≥г≥н жүзеге асыру тәрт≥б≥н реттейт≥н нормалар ба€нды ет≥лген нормативт≥к акт≥лер болып табылады.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығының ең нег≥зг≥ заңнамасы Қ–  онституци€сы болып табылады. јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығының аса маңызды заңнамасы 1999 жылы қабылданған Қазақстан –еспубликасының азаматтық ≥с жүрг≥зу кодекс≥ т.б.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығының заңнамалары арасында Қ– ∆оғарғы —отының ѕленумының түс≥нд≥рмелер≥ ерекше орын алады.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқығы мынадай жағдайларда қозғалады:

1. Өз≥н≥ң құқығын немесе заңмен қорғалатын мүдделер≥н қорғау үш≥н өт≥н≥ш жасаған адамдардың арызы бойынша;

2. ѕрокурордың арызы бойынша;

3. «аң бойынша басқа адамдардың құқықтары мен мүдделер≥н қорғау үш≥н сотқа жүг≥не алатын болған жағдайда мемлекетт≥к басқару, жерг≥л≥кт≥ өз≥н өз≥ басқару органдарының, кәс≥подақтың, мекемелерд≥ң, ұйымдардың және азаматтардың мәл≥мдеу≥ бойынша қозғалады.

—оттың б≥р≥нш≥ сатысындағы азаматтық ≥стерд≥ соттың атынан әрекет етет≥н судь€ жеке-дара қарайды. ≤стерд≥ апелл€ци€лық сотта немесе қадағалау сатысындағы соттарда қарауды соттың алқалы құрамы жүзеге асырады. ≤с алқалы түрде қаралған кезде соттың құрамына саны тақ (кем дегенде үш) судь€ к≥руге ти≥с, олардың б≥реу≥ төрағалық етуш≥ болып табылады.

≤стерд≥ соттың алқалы құрамы қараған және шешкен кезде барлық судь€лар тең құқықтарды пайдаланады. ≤ст≥ алқалы түрде қараған және шешкен кезде туындаған барлық мәселелерд≥ судь€лар көпш≥л≥к дауыспен шешед≥. Әрб≥р мәселен≥ шешкен кезде судь€лардың ешқайсысы дауыс беруден қалыс қалуға құқылы емес.

“өрағалық етуш≥ ұсыныстарды енг≥зед≥, өз п≥к≥р≥н айтады және соңынан дауыс беред≥.  өпш≥л≥к шеш≥м≥мен кел≥спеген судь€ осы шеш≥мге қол қоюға м≥ндетт≥ және ерекше п≥к≥р≥н жазбаша түрде ба€ндай алады, ол төрағалық етуш≥ге тапсырылады және мөр басылған конверттег≥ ≥ске қоса т≥ркелед≥. ≈рекше п≥к≥рмен апелл€ци€лық және қадғалау сатыларындағы сот осы ≥ст≥ ти≥ст≥ сатыда қарау кез≥нде танысуға құқылы. —удь€ның ерекше п≥к≥р≥н≥ң бар екенд≥г≥ туралы ≥ске қатысушы адамдарға хабарланбайды және ерекше п≥к≥р соттың отырыс залында жари€ланбайды.

≤ске қатысушы тұлғалардың құрамы. “араптар: дау нысанасына дербес талаптарын мәл≥мдейт≥н үш≥нш≥ тұлғалар, дау нысанасына дербес талаптарын мәл≥мдейт≥н үш≥нш≥ тұлғалар, прокурор, мемлекетт≥к органдар, жерг≥л≥кт≥ өз≥н-өз≥ басқару органдары, ұйымдар, сот ерекше ≥с жүрг≥зу тәрт≥б≥мен қарайтын ≥стер бойынша мәл≥мдеуш≥лер мен мүддел≥ адамдар ≥ске қатысушы тұлғалар болып танылады.

јзаматтық ≥с жүрг≥зу құқықтары мен м≥ндеттер≥не ие болу қаб≥летт≥л≥г≥ (азаматтық ≥с жүрг≥зу құқық қаб≥летт≥л≥г≥ материалдық құқық субъект≥лер≥ болып танылатын барлық азаматтар мен ұйымдар үш≥н б≥рдей дәрежеде танылады.

—отта құқықтарын өз ≥с-әрекеттер≥мен жүзеге асыру және м≥ндеттер≥н орындау, ≥с-жүрг≥зуд≥ өк≥лге тапсыру қаб≥летт≥г≥ (азаматтық ≥с жүрг≥зу әрекет қаб≥летт≥л≥г≥) он сег≥з жасқа толған азаматтарда және ұйымдарға толық көлемде болады.

ќн төрт жастан он сег≥з жасқа дей≥нг≥ кәмелетке толмағандардың, сондай-ақ әрекет қаб≥лет≥ шектеул≥ деп танылған азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделер≥н сотта олардың ата-аналары немесе өзге де заңды өк≥лдер≥ қорғайды, алайда сот мұндай ≥стерге кәмелетке толмағандардың немесе әрекет қаб≥лет≥ шектеул≥ деп танылған азаматтардың өздер≥н тартуға м≥ндетт≥.

ќн төрт жасқа дей≥нг≥ кәмелетке толмағандардың, сондай-ақ әрекет қаб≥летт≥л≥г≥ шектеул≥ деп танылған азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделер≥н сотта олардың заңды өк≥лдер≥ қорғайды.

≤ске қатысушы тұлғалардың құқықтары мен м≥ндеттер≥. ≤ске қатысушы тұлғалардың ≥с материалдарымен танысуға, олардан үз≥нд≥лер жазып алуға және көш≥рмелер түс≥руге; қарсылықтарын мәл≥мдеуге; дәлелдеме табыс етуге және оларды зерттеуге қатысуға; ≥ске қатысушы басқа адамдарға, куәгерлерге, сарапшылар мен мамандарға сұрақтар қоюға, өт≥н≥м жасауға, соның ≥ш≥нде қосымша дәлелдеме талап ету туралы өт≥н≥ш жасауға; сотқа ауызша және жазбаша түс≥н≥ктемелер беруге; сот процес≥ барысында туындайтын барлық мәселелер бойынша өз дәлелдер≥н келт≥руге; ≥ске қатысушы басқа тұлғалардың өт≥н≥мдер≥ мен дәлелдер≥не қарсылық б≥лд≥руге; сот жарыссөздер≥не қатысуға; сот отырысының хаттамасымен танысуға және оған жазбаша ескертпелер беруге; соттың шеш≥м≥ мен ұйғарымдарына шағымдануға; азаматтық сот ≥с≥н жүрг≥зу туралы заңдарда бер≥лген басқа да ≥с жүрг≥зу құқықтарын пайдалануға құқығы бар. ќлар өздер≥не бер≥лген барлық ≥с жүрг≥зу құқықтарын адал пайдалануға ти≥с.

≤ске қатысушы адамдар, орындалмауы азаматтық сот ≥с≥н жүрг≥зу туралы заңдарда көзделген салдарларды туғызатын жағдайда, өздер≥н≥ң ≥с жүрг≥зу м≥ндеттер≥н атқарады.

“алап қоюшы мен жауапкер азаматтық процесте тараптар болып табылады. Өз мүдделер≥н немесе талап қойылған мүдделерд≥ көздеп талап қоюшы азаматтар мен заңды тұлғалар талап қоюшылар болып табылады. Өздер≥не қуыным талабы қойылған азаматтар мен заңды тұлғалар жауапкерлер болып табылады.

ѕрокурордың сот ≥с≥н жүрг≥зуге қатысуы. јзаматтық сот ≥с≥н жүрг≥зуде заңдардың дәлме-дәл және б≥р үлг≥де қолданылуына жоғары қадағалау жүрг≥зу ≥с≥н мемлекет атынан Қазақстан –еспубликасының Ѕас прокуроры т≥келей өз≥ және өз≥не бағынатын прокурорлар арқылы жүзеге асырады.

ѕрокурорлардың азаматтық сот ≥с≥н жүрг≥зуге қатысуы мұның өз≥ заңмен көзделген немесе осы ≥ске прокурордың қатысу қажетт≥л≥г≥н сот таныған жағдайларда м≥ндетт≥. ѕрокурор өз≥не жүктелген м≥ндеттерд≥ жүзеге асыру мақсатында ≥с бойынша қорытынды беру үш≥н және азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделер≥н, ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделер≥н, қоғамдық немесе мемлекетт≥к мүдделерд≥ қорғау үш≥н өз бастамасы немесе соттың бастамасы бойынша процеске қатысуға құқылы.

ѕрокурор азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделер≥н, ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделер≥н, қоғамдық немесе мемлекетт≥к мүдделерд≥ қорғау туралы сотқа талап қоюға, өт≥н≥ш жасауға құқылы. јзаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңды мүдделер≥н қорғау туралы, егер адам дәлелд≥ себептермен өз≥ сотқа жүг≥не алмаса, тек мүддел≥ адамның өт≥н≥ш≥мен ғана прокурор талап қо€ алады. Әрекетке қаб≥летс≥з азаматтың мүддес≥н қорғау үш≥н прокурор мүддел≥ адамның өт≥н≥ш≥не қарамастан талап қо€ алады.

«аңмен көзделген жағдайларда мемлекетт≥к органдар мен жерг≥л≥к≥т өз≥н-өз≥ басқару органдары өздер≥не жүктелген м≥ндеттерд≥ жүзеге асыру және азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделер≥н, қоғамдық және мемлекетт≥к мүдделерд≥ қорғау мақсатында ≥с бойынша қорытынды беру үш≥н б≥р≥нш≥ сатыдағы сот шеш≥м шығарғанға дей≥н өз бастамашылығы бойынша, ≥ске қатысушы тұлғалардың бастамашылығы бойынша, сондай-ақ соттың бастамашылығы бойынша процеске қатыса алады.

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-12-05; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 2034 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ќачинать всегда стоит с того, что сеет сомнени€. © Ѕорис —тругацкий
==> читать все изречени€...

523 - | 421 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.012 с.