Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


Ќарықтық экономикаға көшу




 ≥р≥спе

’’ ғасырдың 90-жылдары өзге одақтас республикалар си€қты Қазақстан үш≥н де бетбұрысты кезең болды. ќсы кезде ≥штей сөг≥л≥п тұрған кеңест≥к жүйе өм≥р сүру≥н тоқтатты. —өйт≥п, тұйықталған қоғам келмеске кетт≥, ашық қоғамға бет бұрдық, демократи€лық бастамалар жаңғырды.

 еңест≥к жүйен≥ң ыдырауы, б≥р жағынан одақтас республикалардың дербес дамуына жол ашқанмен, ек≥нш≥ жағынан оларды экономикалық тығырыққа т≥реп қойды. Қазақстанның жалпы одақтық халық шаруашылық кешен≥ құрылымындағы шик≥заттық рөл≥ жағдайды одан әр≥ шиелен≥ст≥рд≥. Өйткен≥, республиканың экономикалық әлеует≥н≥ң жартысынан астамы одақтық министрл≥ктерге қараған ед≥. ќдақтық ведомостволар шик≥зат ресурстарын эквивалентс≥з бағамен сығып алды және республикалық бюджетке қаражат көздер≥н қарастырған жоқ. Ќәтижес≥нде Қазақстан төменг≥ дәрежедег≥ дотаци€лық республикаға айналды

ќсы жылдары Қазақстан нарықтық экономикаға бағытталған құрылымдық реформаларды ≥ске асыра бастады. ќның нег≥зг≥ тармақтары: 1992 жылдың қарашасында жари€ланған бағаны ырықтандыру мен 1993 жылдың қарашасында 2 енг≥з≥лген ұлттық валюта болды. јл жоспарлы экономикадан нарыққа көшу процес≥ 1992-1995 жылдар аралығын қамтыды.

Ќарыққа көшу процес≥ндег≥ батыл қадамдардың б≥р≥ Ц менш≥кт≥ жекешеленд≥ру болды. Қазақстандағы жекешеленд≥ру нег≥з≥нен төрт кезеңге бөл≥н≥п қарастырылады: б≥р≥нш≥ кезең: ынталы жекешеленд≥ру (1991-1992 жж.); ек≥нш≥ кезең: инвестици€лық купондармен жекешеленд≥ру (1993-1995 жж.); үш≥нш≥ кезең: ақшалай жекешеленд≥ру (1996-1998 жж.); төрт≥нш≥ кезең: мемлекетт≥к менш≥кт≥ басқару (1999 жылдан бүг≥нге дей≥н).

 

 

Ќарықтық экономикаға көшу

Қазақстан тәуелс≥зд≥к алғаннан кей≥н нарықтық экономикаға көшу жолына түст≥. ќсы бағытта 1992 жылы қаңтарда бағаны ырықтандыруға, мемлекетт≥к менш≥кт≥ оның иел≥г≥нен алып жекешеленд≥руге к≥р≥ст≥. Қазақстанда нарықтық экономикаға көшуд≥ң алғашқы кезде үш кезең≥ белг≥ленд≥. Ѕ≥р≥нш≥ кезең - 1991-1992 жылдар, ек≥нш≥ кезең - 1993-1995 жылдар аралығы болып, осы мерз≥мде жүрг≥з≥лет≥н ≥с бағдарламасы ∆оғарғы  еңест≥ң сесси€сында мақұлданып, ѕрезидентт≥ң ∆арлығымен бек≥д≥. јл үш≥нш≥ кезең - 1996-1998 жылдарды қамтуға ти≥с болды. ќсыған байланысты көптеген жаңа заңдар, реформаны жүзеге асыруға қажет басқа да құжаттар қабылданды. Ќарықтық экономикаға көшу мәселелер≥мен айналысатын жаңа мемлекетт≥к басқару органдары құрылды. ќлар: ћүл≥к жөн≥ндег≥, ћонополи€ға қарсы са€сат жөн≥ндег≥ комитеттер, —алық инспекци€сы,  еден және т.б. —ондай-ақ нарықтық экономикаға тән инфрақұрылымның кейб≥р түрлер≥: биржалар, коммерци€лық банктер, сауда үйлер≥, жеке менш≥кт≥к кәс≥порындар мен шаруашылықтар, жеке менш≥к пен мемлекет менш≥г≥ аралас ≥р≥ корпораци€лар, акционерл≥к қоғамдар, холдингт≥к компани€лар өм≥рге келд≥. —өйт≥п, нарықтық экономикаға қарай, менш≥кт≥ң түр≥н өзгертуде, аралас экономика құруда б≥ршама жұмыстар атқарылды. јлайда, нарықтық экономикаға көшуде б≥рсыпыра қател≥ктерге жол бер≥лд≥. Ѕ≥р≥нш≥ден, реформаны бастауда мемлекетт≥ң мақсаты да, мүдделер≥ де, оларға жетер жолы да, әд≥с-тәс≥лдер≥ де толық анықталмады. ≈к≥нш≥ден, барлық елдерге б≥рдей сай келет≥н экономикалық реформаның модел≥ болмайды. Әр елд≥ң өз≥не тән, оның ұлттық б≥т≥м≥не, тарихына, дәстүр≥не, нақтылы са€си, әлеуметт≥к,экономикалық қалыптасқан жағдайына сәйкес өз модел≥, өз жолы болу керек. ќны әлемд≥к тәж≥рибе де көрсеткен. У∆апондықФ, УЌем≥ст≥кФ тағы басқадай әр елд≥ң өз даму жолы болғаны белг≥л≥. Қазақстан көп елде жақсы нәтиже бермеген, ’алықаралық ¬алюталық Қоры ұсынған Уесеңг≥рет≥п емдеуФ деп аталатын жолына түст≥, –есейд≥ң соңынан ерд≥. Үш≥нш≥ден, экономикалық реформа б≥р≥нен кей≥н б≥р≥ және өз≥нд≥к рет≥мен жасалуы арқылы жүзеге асуға ти≥с. јл Қазақстанда қажетт≥ заң жүйес≥ жасалып б≥тпей, жеке менш≥кке нег≥зделген кәс≥порындардың үлес≥ өс≥п, бәсеке ортасы қалыптаспай тұрып, ең әуел≥ бағаны ырықтандырудан бастау қате болды, өйткен≥ бағаны ырықтандыру үк≥мет тарапынан мезг≥л-мезг≥л оны өс≥р≥п отыру болып шықты. “өрт≥нш≥ден, қабылданған заңдар көп жағдайда жүзеге аспай қалды, себеб≥ ол заңдардың жүзеге асатын механизмдер≥ жасалмаған-ды. Ѕес≥нш≥ден, инфл€ци€ны ауыздықтамаса ешб≥р ≥сте береке болмайтыны белг≥л≥. Ѕ≥рақ осыған қарамастан мемлекеттег≥ қаржы, несие, ақша жүйес≥ ретке келмед≥. Ұлттық банк ақша жүйес≥н, ақша айналымын, оның ≥шк≥ және сыртқы қозғалысын қатаң бақылауға алудың орнына, ақша-несие ресурстарын бей-берекет жұмсап, аса жоғары процентпен сатып, пайда табумен әуестенд≥. јлтыншыдан, қылмыс, жемқорлық, заңды бұзушылық көбейд≥. ќған жаппай тәрт≥пс≥зд≥к, жауапкерс≥зд≥к қосылды. ћ≥не, бұлар реформаны жүрг≥зуде, экономиканы дамытуда өздер≥н≥ң зи€нын тиг≥зд≥. ∆ет≥нш≥ден, мемлекет басшылары экономикалық дағдарыс кез≥нде өм≥р сүр≥п, жұмыс ≥степ көрмегенд≥ктен, оның ой-қырын, бүге-ш≥гес≥н, одан шығу жолдарын б≥лмед≥. Ёкономикалық дағдарысты дұрыстап бағалай алмады. ≈лд≥ дағдарыстан тез арада шығару са€саты жүрг≥з≥лд≥, б≥рақ ол ешқандай нәтиже бермед≥. —ондықтан мемлекет дағдарыстан шығудың жолдарын қарастыра бастады. ќның ең бастысы Ц бағаны ырықтандыруды белг≥л≥ б≥р жүйеге келт≥ру ед≥. Қазақстанда ырықтандыру 1992 ж. мұнайдың, мұнайдан шығатын өн≥мдерд≥ң, басқа да энерги€ көздер≥н≥ң бағасы әлемд≥к бағаға дей≥н жоғарылауы керек деген ұранмен жүрг≥з≥лд≥. ќсының нәтижес≥нде әр кәс≥пкер, әр кәс≥порын ең жоғарғы таза пайда алғысы келд≥. —өйт≥п баға шарықтап өст≥, елд≥ң экономикасы бағаның шарықтап өсу кес≥р≥нен төмен түс≥п кетт≥.

Ѕағаны ырықтандырудан кей≥нг≥ ек≥нш≥ атқарылған ≥с Ц жекешеленд≥ру. ћемлекетт≥к менш≥кт≥ жекешеленд≥рус≥з нарыққа нақты көшу мүмк≥н емес ед≥. Ѕұл қадам нарық субъект≥лер≥н құру тұрғысынан ғана емес, сонымен б≥рге халықтың бойында менш≥к иес≥ психологи€сын қалыптастыру тұрғысынан да маңызды. —ондықтан да республикада ауқымды жекешеленд≥ру жүрг≥з≥лд≥. Ѕүг≥нде оны өтк≥зуд≥ң 4 кезең≥н даралап айтуға болады. јлғашқы үшеу≥ мемлекет иел≥г≥нен алу мен жекешеленд≥руд≥ң ерекшел≥г≥мен байланысты болса, төрт≥нш≥ кезең мемлекетт≥к менш≥кт≥ басқаруды жет≥лд≥руге екп≥н түсу≥мен сипатталады.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-11-02; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 7858 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ќе будет большим злом, если студент впадет в заблуждение; если же ошибаютс€ великие умы, мир дорого оплачивает их ошибки. © Ќикола “есла
==> читать все изречени€...

2345 - | 2074 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.011 с.