Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


ѕсихофизиологи€лық сауал

‘  √ћј 1-8-21/02

ћ” Ђќрганизаци€ методической работы в соответствии с √ќ—ќ 2006 годаї от 04.07.2007 г

 

јрағанды мемлекетт≥к медицина академи€сы

 

‘изиологи€ кафедрасы

 

ƒ Ә – ≤ —

“ақырып: Ђјдамның психикалық қызметтер≥.

ѕсихикалық қызметтерд≥ң нейрофизиологи€лық нег≥здер≥ї

 

Ђ‘изиологи€-1ї пән≥

051301 Ђ∆алпы медицинаї мамандығы

2 курс

”ақыты 1 сағат

 

Қарағанды 2008 ж.

 афедра мәж≥л≥с≥нде талқыланып және бек≥т≥лген

 

’аттама _____________ 2008 ж.

 

 афедра меңгеруш≥с≥ ______________ ‘.ј. ћиндубаева


Ј ƒәр≥ст≥ң тақырыбы: Ђ јдамның психикалық қызметтер≥. ѕсихикалық қызметтерд≥ң нейрофизиологи€лық нег≥здер≥ї

Ј ƒәр≥ст≥ң мақсаты: психикалық қызметтерд≥ң физиологи€лық механизмдер≥н ашу, ».ћ.—еченовтың, ».ѕ.ѕавловтың, ј.ј.”хтомскийд≥ң жануарлар мен адамдардың ∆ƒ∆Қ түс≥нудег≥ ≥л≥м≥н≥ң маңыздылығын көрсету.

Ј ƒәр≥ст≥ң жоспары:

1. Ўала сананың сферасы.

2. Ѕас миының оң және сол жақ жарты шарларының қызметтер≥н≥ң ерекшел≥ктер≥.

3. Ўындықтың бейнес≥н≥ң сөзд≥к формасы.

4. —өйлеуд≥ң қызметтер≥.

5. јдамның ∆ƒ∆Қ-н≥ң үш деңгей≥.

6. Ёмоци€лар, назар салу, ойлау.


ѕсихофизиологи€лық сауал

Қаз≥р физиологи€, психологи€, философн€ гылымдары сала-сында өзекжарды проблемалардыц б≥р≥ Ч психофизиологи€лык. са-уалдар. ќл материалдық пен идеалдық мәндерд≥ң б≥р-б≥р≥не ауы-су қатынастарының кұрамына к≥рет≥н физиологи€лық және пси-хикалық қүбылыстардың арасалмағын ажырату. Ѕұл туралы қаз≥рг≥ философи€да үш түрл≥ қағида бар. Ѕ≥р≥нш≥ қағиданы жақтаушылар физиологи€лық қүбылысты да, психикалық қүбы-лысты да, материалдық процесс деп санайды. яғни психиканы жоғары жүйке ≥с әрекет≥ си€қты матери€ қозгалысының касиет√ деп есептейд≥. ќлардың п≥к≥р≥ бойынша, адам миы объективт≥ болмысты материалдық нәрселермен бейнелейд≥. ƒемек, психика физиологи€лық күбылыстар си€кты мидың рефлскст≥к меха-низмдер≥нен туады.

≈к≥нш≥ қағида психика матери€ қозғалысының формасы екен-д≥г≥ туралы тезист≥ тер≥ске шығарады. ѕсихиканы жоғары жүйке қызмет≥не ұқсастыруға болмайтындығын ерекше атанды. ћүны жақтаушылардың айтуы бойынша, психика рухани нәрсе, матери-алды дүниен≥ң идеалдық шындыры. яғни, сана болмыстың идеал-дық кеск≥н≥ бола тұра мидың нақтылы құбылысы және өз идеалдарын жоймайды. јлайда мұндай п≥к≥рд≥ң көмеск≥ жерлер≥ көп.

Үш≥нш≥ қағиданы қолдаушылардың басты тезис≥ психика Ч мидың белг≥л≥ б≥р нейродинамикалық жағдайыиыц субъективт≥к көр≥н≥с≥. Ѕасқаша айтқанда, кез келген психнкалық күй (сезу, эмоци€, ой) мидың әрекетт≥к жүйелер≥н≥ң, сәйкестелген нейроди-намикалық кұбылыстарының көр≥н≥с≥.

Ўындығында, психика мен физиологи€лық құбылыстарды т≥р≥ организм әрекеттер≥н≥ң ек≥ түрл≥ даму сатысы рет≥нде қараған жөн. –асында, идеалды құбылыс Ч нәрсен≥ субъективт≥ бейнелеу. —ондықтан ол мида орналасады, өйткен≥ осы материалдық құ-рылымнан тыс субъективт≥ бейнелеу болмайды. ѕсихика субъек-тивт≥ болмыс рет≥нде тек адам миында туады, әрине, ол сырткы әсерлерге, адамның әлеуметт≥к белсенд≥л≥г≥не байланысты. јдам-нын, психикалық ≥с-әрекет≥н≥н, күрдел≥ формаларының механизм-дер≥ адамдардың өзара жйне адам мен әлеумет≥к ортаның қарым-қатынасына нег≥зделген. —ондықтан адамдарды олардың ≥с-әреке-т≥нен бөлек алып ұғыну мүмк≥н емес.

—оңғы жылдары миды электр тогымен т≥т≥ркенд≥ру арқылы психикалық әсерлен≥стерд≥н, нег≥зг≥ механизмдер≥ аныкталды. —өйт≥п, күрдел≥ психикалық қүбылыстарды жүзеге асыруға ми-дың терең орналасқан құрылымдарының белсенд≥ түрде қатыса-тындығы дәлелденд≥ (Ќ. ѕ. Ѕехтерева). јдамның ойлау қасиет≥, ақпараттармен жоғары сатыда әрекет жасайтын құбылыс рет≥нде, нысаналы зерттелд≥. јдам миының орасан акпараттық сыйым-дылығы бар. ќл 14Ч15 миллиардтай нейроннан тұрады, шама-мен 1020 дәрежес≥не тең ақпаратты қабылдай алады. ћұны көп-теген ми нейрондарынан басқа, олардық көп әрекетт≥к попул€ци-€сы және мидьщ барлық ≥с-әрекет≥н≥ң нег≥з≥н қалайтын жылжы-малы мехапизмдер≥ жүзеге асырады.

ѕсихикалық ≥с-әрекет^≥ң б≥рлест≥ру механизмдер≥. јдам м≥-нез-құлқының саналы ≥с-әрекетт≥ бағдарлауын, реттелу≥н жәпе ба-қылауын қамтамасыз етет≥н механизмдер≥ өте күрдел≥ б≥р≥ккен жүйелерден түрады. ќлар адамныц психикалық ≥с-әрекетт≥н. күр-дел≥ салаларын реттейт≥н физиологи€лық механизмдер.

ѕсихолог ј. –. Ћури€ның п≥к≥р≥ бойынша, психикалық ≥с-әре-кетт≥қ қайсысы болса да, үш нег≥зг≥ әрекетт≥к блоктан құралады. Ѕ≥р≥нш≥ әрекетт≥к блок қалыпты психикалық ≥с-әрекетт≥ жүзеге асыратын ми қыртысынын, сергект≥г≥н реттейд≥. ќл қыртысаеты және ми бағаны бөл≥мдер≥н≥ң торлы қүрылымында орналасқан. Ѕүлар ми қыртысына әсер етумен катар, өздер≥ оның ықпалында болады. ќларды белсенд≥рет≥н үш түрл≥ әсер бар. Ѕ≥р≥нш≥ бел-сенд≥ру көз≥ Ч гомеостаз бен ырықсыз м≥незд≥ң нег≥з≥н қалайтын зат алмасу процестер≥. ќған торлы қүрылымнан басқа орталык, аралық ми, лимби€ жүйес≥ ықпал жасайды. ≈к≥нш≥ белсенд≥ру көз≥ Ч сыртқы әлемнен келет≥н т≥т≥ркенд≥рг≥штер. ќлар организм-д≥ сез≥м мүшелер≥ арқылы белсенд≥ред≥, бағдарлау рефлекс≥н ту-дырады. Ѕұл рефлекске таламус, қүйрыкты дене, гипокамп ней-рондары қатысады. Үш≥нш≥ белсенд≥ру көз≥ Ч адамның саналы өм≥р≥нде т≥л арқылы қалыптасатын ниет, жоспар, көр≥н≥с және бағдарлама. ќлар ми қыртысы, торлы қүрылым, таламус, ми ба-ғаны арасындағы қатынастар арқылы жүзеге асады. ≈к≥нш≥ әре-кетт≥к блок мидың акпарат қабылдауын, өңдеу≥н және сақтауын қамтамасыз етед≥. ќлар мп қыртысының көру, есту және сез≥мд≥к аймақтарында атқарылады. Үш≥нш≥ әрекетт≥к блок белсенд≥ са-налы психикалық ≥с-әрекетт≥ц реттеу мен бақылау багдарлама-сын жасайды. Ѕұл орталык, үлкен ми сынарларының алдыңғы маңдай бөл≥г≥нде орналасқан. ћидың маңдай бөл≥г≥ сыртқы т≥т≥р-кенд≥р≥ске синтез және бағдарлама жасап, қимыл-әрекетт≥ дайын-даумен қатар, олардың нәтижес≥ мен барысын қадагалайды.

Қаз≥рг≥ ұғымдарға байланысты белсенд≥ психикалық әсерле-н≥стерд≥н. кұрылысын өз≥н-өз≥ реттеуш≥ курдел≥ Ђрефлекст≥к шеңберї тур≥нде карайды. —аналы ≥с-әрекетт≥ң қайсысы да уш блоктың б≥р≥ккен жұмысы арқылы жузеге асырылады. Ѕ≥р≥нш≥ блок уйлес≥мд≥ қимылға қажет бұлшықеттер тонусын, ек≥нш≥с≥ Ч афферент≥к синтезд≥, уш≥нш≥с≥ Ч бағдарламаға сойкес ниетт≥ қам-та.масыз етед≥.

—онымен қатар көптеген психикалық әрекеттерге ми сыңарла-рының әртурл≥ меңгеру айырмашылықтары ықпалын тиг≥зед≥.

ћидың әрекетт≥к асимметри€сы. јдам миы симметри€лы орган. јлайда олардың әрекеттер≥ әртурл≥ болып, әралуан ≥с-әрекетт≥ меңгеред≥.

Ѕурын мидын, сол сыңары т≥л, ойлау, қимыл-әрекет≥не, кең≥с-т≥кте дене бағдарланысына. жауапты, сондықтан үстемд≥ (доми-нантты) деп есептелд≥. јл оң сыңары косалқы рет≥нде қаралды. Қаз≥рг≥ кезде әрб≥р психикалық әрекетт≥ меңгеруде сол немесе оң ми сыңарларының үстемд≥г≥ болатындығы анықталды. ћәселен, сол ми сыңарының әрекет≥ басым адамдар теори€ға бей≥м, сөз коры мол, оны кең≥нен пайдаланғыш, қимылы белсенд≥, мақсатқа талпынғыш, уақиғаларды болжағыш келед≥.

ќң ми сыңары нақтылы ≥с-әрекетке жұмылдырады, ол адам шабан, сөзге сараң, б≥рақ өте сез≥мтал және әсерленг≥ш, меңзей қарауға және еске түс≥руге әуес болады.

јлайда адамдардың уштен б≥р≥нде ми сыңарларының жекеленген анық әрекетт≥к мамандалысы байқалмайды. ћаманданған мн сыңарларының арасында өзара тежелу процес≥ болады.

≈к≥ ми сыңары ек≥ түрл≥ ойлау процес≥н ұйымдастырады. —ол ми сыңары талдау процес≥не қатысып, кисынды ойлауды, ал оң ми сыңары нақтылы, €ғни бейнел≥ ойлау амалын басқарады. —ол ми сыңары сөйлеу ≥с-әрекет≥н: оны түс≥ну және құрастыру, сөз снмволдары мен жұмысты қамтамасыз етед≥. ќң ми сыңары ке-ң≥ст≥к сигналына жауапты заттарды өру және сипап сезу арқылы таниды. ќган жеткен акпараттар б≥р мезг≥лде және жалпы тәс≥л-мен өңделед≥. ќң ми сыңарымен музыкалык каб≥леттер байланыс-ты.

—өйлеу орталығы сол ми сыңарында орналасады. ќл он қол-дыц кимыл белсенд≥л≥г≥нен қалыптасады. —олакай адамдардыц да 70%-де сөйлеу орталығы, оңқай адамдардағыдай сол ми сы-ңарында, солақай адамдардың тек 15%-де сөйлеу өрталығы оң ми сыңарында орналасады. ћидың кейб≥р орекеттерге ерекше жауапты болын, белг≥л≥ үс-темд≥ орталықка анналуы латерализаци€ деп аталады.

—≥рә, адамның жогары жүйке ≥с-әрекет≥н≥ң типт≥к ерекшел≥к-тер≥ қандай ойлау аппаратын иеленет≥нд≥г≥не байланысты болуы мумк≥н. Ђ өркемпазї типтер Ч б≥р≥нш≥ сигналдық жүйес≥ басым адамдар, олардын, он, ми сьщары жет≥к, көб≥несе бейнел≥ ойлайды. јл Ђойшылї типтер Ч ек≥нш≥ сигналдық жүйес≥ үстем адамдар. Ѕұлар сол ми сыңарына тән дерекс≥з ойлауды иемденед≥. јралык. тип ек≥ сигналдық жүйен≥ң әрекетт≥к теңдесу≥мен сипатталады. јдамдардың көб≥с≥ осы типке жатады.

∆алпы мидың б≥р сыңарының басым болуы туа пайда бола-ды, алайда тәрбие мен тәл≥м де ерекше маңызды орын алады. —ондықтан солақай балаларды қайта үйрету кез≥нде, олардың ойлау қаб≥лет≥н≥ң ширақтығы тоқырап қалуы ықтимал.

—өз жоқ, адамның қалыпты психикалық ≥с-әрекет≥ мидың ек≥ сыңарының б≥р≥ккен жұмысынын. нәтижес≥. ќлардын, тек б≥р-мез-г≥лдег≥ жүмысы мен бейнел≥к және дерекс≥з ойлау тет≥ктер≥н б≥р-лест≥ру ғана сыртқы әлемн≥ң құбылыстарын жан-жақты (нактылы және теори€лық) қамтиды. ћи сынарларының өзара қатынасына сыртқы ортаның әртүрл≥ құбылмалы ықпалдары себепш≥ болады. —онымен ми сыңарларының қарым-қатынасының ек≥ жақты сипа-ты психикалық ≥с-әрекетт≥ және м≥нез-құлықты ти≥мд≥ бағытта өзгертуге мүмк≥нд≥к туғызады.

 


Ј »ллюстраци€лық материал:

 естелер:

1. ∆ƒ∆Қ типтер≥.

2. ћидың қызметт≥к латеральдылығы.

3. Қыртыстың соматосез≥мтал аймақтары.

4. Қыртыстың сез≥мтал орталықтары (талдағыштардың қыртыстық ұштары).

5. ЂЅөлшектенген миї, сол және оң жақ жартышарлардың қызметт≥к маңызы.

6. ѕапецт≥ң эмоци€лық шеңбер≥.

 

 одокарталар:

1. Ќақты шынайылықтың көр≥н≥с беру формалары.

2. јдамда ∆ƒ∆Қ-ның үш деңгей≥.

 

Ј Әдебиеттер:

1. јдам физиологи€сы / оқулық Ц —атпаева ’. ., Ќ≥лд≥баева ∆.Ѕ., Өтепбергенов ј.ј. Ц јлматы: ЂЅ≥л≥мї, 2005 ж.

2. “өлеуханов —.“. Қалыпты физиологи€ (биологи€лық жүйелерд≥ң мезг≥лд≥к құралымдар бөл≥м≥): ќқу құралы. Ц јлматы: Қазақ университет≥, 2006 ж. Ц 140 бет.

3. ƒюйсембин Ғ.ƒ., јлиакбарова «.ћ. ∆асқа сай физиологи€ және мектеп гигиенасы: ќқулық - јлматы: ЂЅ≥л≥мї, 2003 ж. Ц 400 бет

4. Ќұрмұхамбетұлы ≈. ќрысша-қазақша медициналық (физиологи€лық) сөзд≥к / Қазћћ” Ц јлматы: ЂЁверої, 2007 ж. Ц 904 бет.

5.  еримбеков ≈.Ѕ. ‘изиологи€ атауларының орысша-қазақша түс≥нд≥рме сөзд≥г≥. Ц ј.: Қазақстан, 1992. Ц 280 б.

6. Қалыпты физиологи€ның лаборатори€лық жұмыстары. Ц Ўымкент: Ѕ.»., 1993. Ц 254 б.

 

Ј Ѕақылау сұрақтары (кер≥ байланыс):

1. Ўала сананың қызметтер≥ қандай?

2. јсқан сана деген не?

3. Ѕас миының оң және сол жақ жарты шарларының қызметтер≥н≥ң ерекшел≥ктер≥.

4. —өйлеуд≥ң қызметтер≥.

5. ќйлау деген не?



<== предыдуща€ лекци€ | следующа€ лекци€ ==>
ѕсихофизиологи€лық сауал. Қаз≥р физиологи€, психологи€, философн€ гылымдары сала-сында өзекжарды проблемалардыц б≥р≥ психофизиологи€лык | јуырсыну. Ќоцицептивт≥к талдағыш
ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-10-01; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 653 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

≈сли президенты не могут делать этого со своими женами, они делают это со своими странами © »осиф Ѕродский
==> читать все изречени€...

1679 - | 1622 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.021 с.