Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


“ақырыбы: Ғылыми революци€лар және б≥л≥мн≥ң дифференци€сымен интеграци€сы




∆оспары:

1.Ғылыми революци€лар.

2.Ғылыми б≥л≥мн≥ң дифференци€сы.

3.Ғылыми б≥л≥мн≥ң интеграци€сы.

4.Ғылыми б≥л≥мн≥ң математикалануы

1. Ғылыми революци€ деген≥м≥з Ц ғылым дамуының белг≥л≥ б≥р кезең≥нде пайда болып, оның ≥шк≥ қайшылықтарын шешет≥н, мазмұнын өзгертет≥н ерекше құбылыстар.

Ғылымдағы революци€ сан қырлы. ќлардың үш нег≥зг≥ сипаттарын бөл≥п қарастыруға болады:

1) ∆аңа эмпирикалық материалдарды теори€лық түрде талдау жасау,

2) “абиғат туралы бұрын қалыптасқан түс≥н≥ктерд≥ түб≥р≥мен жою;

3) “ығырыққа т≥рейт≥н жағдайлардың пайда болуы.

Ғылыми революци€ларға тән жағдай ол: еск≥ иде€лар мен теори€лар талқандап, шығарып тастау арқылы танымның теори€лық нег≥з≥н саналы қайта құру.

Ғылыми танымның тарихи дамуы барысында б≥рнеше ғылыми революци€лардың түрлер≥н бөл≥п қарастыруға болады.

1. ∆еке Ц б≥л≥мн≥ң тек б≥р аумағын қарастыратын микрореволюци€;

2.  ешенд≥к Ц б≥л≥м аумағының б≥рнеше салаларын қарастыратын революци€;

3. Әлемд≥к Ц ғылым нег≥з≥н тұтасымен өзгертет≥н жалпы революци€.

Ғылыми революци€лардың түрлер≥н анықтаған кезде мынандай жағдайларды еске алу қажет:

1) ғылыми революци€лардың аумағы;

2) ғылымның ≥ргел≥ теори€лары мен заңдарын қайта құру тереңд≥г≥;

3) жаңа ≥ргел≥ заңдар мен жаңа жалпы ғылыми жаратылыстық теори€лар ашу;

4) әлемн≥ң жаңа картинасының қалыптасуы;

5) ойлаудың жаңа түр≥н қалыптастыру;

6) ғылым дамуының тарихи кезең≥,

7) ғылыми революци€ға ≥лесе жүрет≥н әлеуметт≥к-экономикалық қайта құрулар.

≈гер ғылым тарихына үң≥лет≥н болсақ, онда ек≥ революци€ны ғана әлемд≥к, ≥ргел≥ революци€ деп атауға болады: XVI-XVII ғасырлардағы революци€ мен ’’ ғасырдағы ғылыми-техникалық революци€.

XVI-XVII ғасырлардағы ғылыми революци€ матери€ қозғалысының механикалық формасын зерттейт≥н ғалымдағы революци€лық сек≥р≥с болды. ќл классикалық жаратылстанудың нег≥з≥н қалады.

XIX ғасырдың ортасында б≥рнеше кешенд≥к революци€лар қатар болды. ќлардың ≥ш≥нде ерекше бөл≥п қарайтын революци€лар: органикалық клетканың ашылуы, энерги€ның сақталу және айналу заңы, „.ƒарвинн≥ң эволюци€лық ≥л≥м≥, хими€лық элементтерд≥ң периодтық жүйес≥.

Ѕұл революци€лардың мән≥ Ц заттар мен құбылыстарды даму және өзара байланыс тұрғысынан қарастыру.

≈к≥нш≥ әлемд≥к революци€ ’’ ғасырдың қарсаңында болды. ќл салыстырмалық теори€сы мен кванттық механиканың шығуымен байланысты.

Қаз≥рг≥ уақытта ғылыми б≥л≥м әлеуметт≥ өм≥рд≥ң барлық сфераларына енд≥. Ғылыми жұмыстардың өз≥ ақпарат беру мен ақпарат алудағы революци€лармен тығыз байланысты.

2. Ғылымның дамуының ек≥нш≥ б≥р заңдылығы ғылыми б≥л≥мн≥ң дифференци€лану (бөл≥ну, ж≥ктелу), және интеграци€лау (б≥р≥гу) процестер≥н≥ң б≥рл≥г≥ деп есептелед≥.

јристотельд≥ң заманында бар ғылыми б≥л≥мдер жүйес≥, €ғни алғашқы ғылымдардың саны 10-15 шақты ед≥ (философи€,ғ геометри€, астрономи€, географи€ медицина, т.б.). ∆аңа пайда болып, қалыптаса бастаған ол ғылыми б≥л≥мдер әл≥ б≥р-б≥р≥нен бөл≥нбеген б≥ртұтас ед≥. ќлардың бәр≥н≥ң қосындысы Ђнатурфилософи€ї (табиғат философи€сы) деп аталған б≥ртұтас б≥л≥мдер жүйес≥, €ғни б≥ртұтас б≥р ғылым ғана ед≥. Ғылыммен айналысқан адам сол б≥л≥м салаларының хабардар Ђуниверсалї ғалым болды. ќл кездег≥ қоғамдық өм≥р натурфилософи€ның жеке ғылымдарға ж≥ктелу≥н талап етпед≥. “ек XVII ғасырда капиталист≥к өнд≥р≥ст≥ң тууы, техниканың күш≥н қолдану қажетт≥г≥ табиғатты жан-жақты да терең талдап, зерттеу қажетт≥г≥н тудырып, бұл соңғы бұрынғы б≥ртұтас ғылымның жеке б≥л≥м салаларына Цжеке ғылымдарға бөл≥ну≥н, дифференци€лануын тудырды.

Ѕ≥ртұтас табиғат дүниес≥н≥ң күрдел≥ құбылыстарын б≥рнеше Ђқарапайым элементтергеї бөл≥п қарастыру зерттеуш≥лерд≥ шындықты егжей-тегжей≥не дей≥н терең зерттеуге итермелед≥. “елескоп, микроскоп си€қты приборларпды ойлап табу адамның дүниетану мүмк≥нд≥г≥н шекс≥з кеңейт≥п, табиғаттың зерттеуге болатын объект≥лер≥н молайтты. —ондықтан ғылыми б≥л≥мн≥ң қоры өскен сайын оның бөл≥ну≥ арта түст≥. ‘изика, мәселен, механика, оптика, электродинамика, гидродинамика,термодинамика, т.б. деген жеке б≥л≥м салаларына бөл≥нед≥. ’ими€ да сол си€қты: органикалық және органикалық емес хими€ болып, одан физикалық және аналитикалық хими€ т.т. болып бөл≥нд≥.

Ғылымның осылайша объективт≥к түрде мамандануының қажетт≥г≥ мен артықшылығы өз≥нен өз≥ көр≥н≥п тұрды. Ѕұл процесс қаз≥р де жүр≥п жатыр, б≥рақ оның қарқыны ’≤’ ғасырмен салыстырғанда әлдеқайда ба€улады. ∆еке ғылым болып жуырда енш≥ алып шыққан генетиканың өз≥ қаз≥р эколюци€лық, молекулалық генетика т.б. болып бөл≥нед≥. ’ими€да кванттық хими€, плазмалық хими€, радиаци€лық хими€ т.б. болып бөл≥нед≥. —ондықтан қаз≥рг≥ кезде 15 мыңдай түрл≥ пәндерд≥ қамтитын б≥ртұтас ғылымдар жүйес≥ бар.

јлайда, сонымен б≥рге, классикалық жаратылыстанудың шеңбер≥нде табиғаттың барлық құбылыстарыныңб≥рл≥г≥ принцип≥ иде€сы б≥рт≥ндеп қалыптаса бастады. “абиғат құбылыстарының б≥рл≥к принцип≥нен оларды бейнеленд≥рет≥н ғылымдардың да б≥рл≥г≥ кел≥п шығады: хими€лық құбылыстарды мәселен, физиканың көмег≥нс≥з түс≥нд≥ру мүмк≥н емест≥г≥, ал геологи€лық объект≥лерд≥ зерттеу физикамен б≥рге хими€лық талдау тәс≥лдер≥н де қажет етет≥н≥ ашылды. “≥р≥ организмдерпд≥ң т≥рш≥л≥г≥н түс≥нд≥руде де осы құбылыс байқалды. —ондықтан да физикалық хими€, хими€лық физика, биохими€, биогеохими€ т.б. Ђпәнаралықї жаратылыстану ғылымдары пайда болды. ∆аратылыстану ғылымдарының арасында бұрын пайда болған шекара енд≥ б≥рт≥ндеп жойылабастады. Ѕұл процест≥ ғылымдардың интеграци€лануы, €ғни өзара қосылуы деп атайды.

3.Қаз≥рг≥ жаратылыстануда дифференциаци€дан (бөл≥нуден) гөр≥ интеграци€лану (ғылымдардың өзара б≥р≥гу≥) процестер≥ басымырақ көр≥нед≥. ∆аратылыстану- ғылыми б≥л≥мдерд≥ң интеграци€лануы оның дамуының жетекш≥ заңдылығына айналған си€қты. Ѕұл заңдылықтың көр≥н≥с формаларына мына төмендег≥лер жатады:

Ј өзара Ђшектесї ғылыми пәндерд≥ң шекарасынан зерттеу жұмысын ұйымдастыру;

Ј көптеген ғылымдар үш≥н маңызы бар (спект≥рл≥к анализ, компьютерл≥к эксперимент т.б. си€қты) Ђғлымаралықї зерттеу әд≥стер≥н ойлап, тауып қолодану;

Ј жаратылыстануда жалпы методологи€лық қызмет атқаратын б≥р≥кт≥руш≥ теори€лар мен принциптерд≥ ойлап тауып, қолдану (жалпы системалық теори€, кибернетика, синергенетика,т.б.);

Ј қаз≥рг≥ заман шешет≥н проблемалардың сипатының өзгеру≥-ол проблемалар көб≥нше б≥рнеше ғылымдардың қатысуын талап етет≥н комплекст≥ болып келед≥ (мәселен, экологи€лық, т≥рш≥л≥кт≥ң пайда болу проблемаларыт.б.).

 

4.  ез келген табиғат объект≥лер≥н≥ң заңды байланыстары мен қатынастарын тұжырымдау үш≥н математиканы қолдану б≥л≥мн≥ң ғылымилығы (ақиқаттығы) онда математиканың қолданылу деңгей≥мен анықталады деген п≥к≥рд≥ң орнығуына себепш≥ болды. ћәселен, √алилей механикалық қозғалысты зерттегенде тұңғыш рет тәж≥рибел≥к әд≥ст≥ қолданғанда, сонымен б≥рге математиканың сандық ұғымдарын және әд≥стер≥н қолдана отырып, өз Ђгипотезасынї жорамалын тексерген. ƒәл осы жолмен денелерд≥ң ерк≥н құлау заңын тұжырымдаған, сөйт≥п, Ђтабиғаттың к≥табы математиканың т≥л≥мен жазылғанї деген қанатты сөзд≥ айтқан.

ћатематикалық әд≥стерд≥ң жаратылыстану мен техникада жүйел≥ түрде қолданылуы нег≥з≥нен XVIIғ. басталғанымен, б≥рақ ол кей≥н ғылыми-техникалық революци€ дәу≥р≥нде ғана кең≥нен өр≥с алып дамыды. ћатематикалық әд≥стер жаратылыстанудың астрономи€, механика, физика, хими€, си€қты дәстүрл≥ экспериментальды салаларымен қатар қаз≥р биологи€, экономика, лингвистика, психологи€ си€қты, бұрын математикаландыруға болмайды деп келген, ғылым салаларында да кең≥нен қолданылатын болды. ћатематиканы қолданудан жаратылыстануға келет≥н пайда көп:

1. математика көп жағдайда жаратылыстану универсальд≥ зерттеу т≥л≥н≥ң рол≥н атқарады.

2. математика жаратылыстанудың зерттеу пән≥ болып табылатын байланыстар мен қатынастар, процестер үш≥н модель, алгоритмд≥к схемалар жасаудың нег≥зг≥ көз≥ болып табылады.

Ғылым мен техникада математикалық әд≥стерд≥ қолдануға тез есептег≥ш құралдардың болмауы ұзақ уақыт айтарлықтай тежеу болып келд≥. —оңғы уақыттарда арнаулы математикалық есептеу эксперименттер≥н өтк≥зуге Ё¬ћ-ды пайдалануға мүмк≥нд≥ктер ашты. јйта кету қажет, математиканың сандық ұғымдары мен формальды әд≥с-тәс≥лдер≥н нақты ғылымдардың сапалық мазмұнына сәйкес қолданғанда ғана ти≥ст≥ нәтиже беред≥. —онымен қаз≥рг≥ ғылымның кең≥нен Ђматематикалануыныңї себеб≥:

Ѕ≥р≥нш≥ден, ең жаңа ғылыми-техникалық революци€ның барлық б≥л≥м салаларына шешуш≥ әсер ету≥;

≈к≥нш≥ден, Ё¬ћ-д≥ және басқа техникалық құралдарды пайдаланудың кең өр≥с алуы;

Үш≥нш≥ден, математиканың өз≥н≥ң түб≥рл≥ сапалық өзгер≥стерге ұшырауы, €ғни математикалық танымның өз≥н≥ң революци€лық өзгер≥ске ұшырап, оның ≥ш≥нде бұрын болмаған жаңа математикалық ғылымдардың тууы.

—онымен, ғылымдардың математикалануы нақты жеке ғылымдардың дамуымен б≥рге математиканың өз дамуын да қамтитын ек≥ жақты процест≥ң б≥рл≥г≥ болып табылады.

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-10-01; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1405 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

Ћаской почти всегда добьешьс€ больше, чем грубой силой. © Ќеизвестно
==> читать все изречени€...

1549 - | 1393 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.013 с.