Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


“амақтануды медициналық бақылау




Ѕалалар ұжымының тамақтануына бақылау үнем≥ немесс кезеңд≥ болуы қажет.

Ѕ≥р≥нш≥ - балалар оқу орнындағы дәр≥гер мен мей≥рбике, ек≥нш≥ -—Ё— қызметкерлер≥ тексеред≥.  үндел≥кт≥ бақылау мынадай болады:

1.јлынған және әкел≥нет≥н тамақтың сапасын бақылау.

2.“амақты сақтау шарттарын бақылау.

«.“амақты пайдалану мерз≥м≥н ескеруд≥ бақылау.

4.“амақты дайындау технологи€сын бақылау.

5.ƒайын тағамның сапасын бақылау.

б.“амақ қоймасы және ыдысты жуудың санитарлы -эпидеми€лыққа қарсы тәрт≥пт≥ бақылау.

7.“амақ қоймасының қызметкерлер≥н≥ң жеке гигиеналық ережелерд≥ сақтауды бақылау.

8.“амақтану мөлшер≥н≥ң құрамын бақылау.

“амақтың балалар оқу орындарында дүкеннен түскенде медициналық қызметкерлер олардың бракеражын тексеред≥ (түр≥, түс≥, и≥с≥. дәм≥ - органолептикалық көрсетк≥штерге қарау), тез бұзылатын тамақтың (сүт, айран, қаймақ, ≥р≥мш≥к, шұжықтар, сапалықты куәләнд≥рет≥н сертификаттары тексер≥лед≥), онда шығарылған күн≥ мен уақыты, сақтау мерз≥м≥ көрсет≥лу керек, сақтау мерз≥м≥нен асып кеткен тамақты қолдануға болмайды, сонымен қатар тазаланбаған тауық үйрек және қаздарды, жұмыртқаларды, малдың бастарын, консерваларды, бұзылған дәнд≥ - дақылдарды қалдыруға болмайды, күд≥кт≥ жағдайларда тамақ —Ё—-ке тексер≥луге бер≥лед≥.

“амақты тұрғын халықтан сатып алғанда ветеринарлық тексеруш≥лерд≥ң қорытындысын тексерген жөн. ∆азғы уақытта көкөн≥стерд≥ жеке шаруашылықтардан сатып алғанда тамақтың сапасына аса көн≥л бөлу керек.

ћедициналық қызметкерлер транспорт пен тамақты апаратын ыдысының жағдайын бақылайды. ќл үш≥н арнайы транспорт арналады. —Ё— бұндай транспорттың қалпын үнем≥ тексер≥п отырады, транспортка жыл сайын санитарлық куәл≥ктер бөл≥нед≥. ∆үк тасушының санитарлы ки≥м≥ мен санитарлы к≥тапшасы болуы керек. “ағамды тасымалдайтын ыдыс ыңғайлы тасымалданатын және жең≥л жуылатын болу керек (контейнерлер, битондар, фл€гтар, металды жәш≥ктер, лотоктар). Ѕұл мақсаттарға балалар оқу-орындарынан шығаруға болмайтын ас үй жабдықтарын (қазандар, кастрюль, шелектер) қолдануға болмайды. џдыстар белг≥ленген болуы керек және мезг≥л -мезг≥л 2% сода ер≥т≥нд≥с≥мен жуылу керек.

4. »ллюстраци€лы материалдар: слайд

5.Әдебиет:

јзақ т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.»маналиев Ў.». Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдерд≥ң гигиенасы,-јлматы.Ғылым

баспа орталығы.2008.

2.Ќеменко Ѕ.ј., ќспанова √. . Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер гигиенасы.

ќқулық-јлматы ЂҒылымї.-2002.-300бет.

Қосымша:

1.“өлем≥сов ј.ћ., Қасмақасов —.’ Қазақстан –еснубликасының мектеп жасындағы балаларының физикалық дамуын есептеу және бағалау әд≥с≥.

Әд≥стемел≥к құралы.- јлматы 2008.-230 бет.

2.√игиена детей и подростков: ”чебник(ѕод ред ¬.  учма.-ћ.√Ёќ“ј–ћ≈ƒ»ј,2008-480с.

3. учма ¬.– √игиена детей и подростков при работе с видео-дисплейными

терминалами.-ћ. ћедицина, 2000,-160с.

 

Қорытынды сұрақтары:

1.  үн тәрт≥б≥н меңгеруд≥ң әд≥с≥н атаңыз?

2. ћектепке дей≥нг≥ мекемелердег≥ балалардың күн тәрт≥б≥н айтып бер≥ң≥з?

3. ћектепке дей≥нг≥ жастағы балалардың күн тәрт≥б≥н айтып бер≥ң≥з?

4. 6- жастағы балаларды оқыту мекемес≥н≥ң гигиеналық талаптарын атаңыз?

 

—еместр

є13

1.“ақырыбы: Ѕалалар және мектеп жиһаздарына қойылатын гигиеналық талаптар, оқытудың техникалық құралдары.

2.ћақсаты: —туденттерд≥ балалар және мектеп жиһаздарына қойылатын гигиеналық талаптармен, оқытудың техникалық құралдарымен таныстыру.

3. ƒәр≥с тезис≥: Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдерд≥ң жиһаздарына қойылатын гигиеналық талаптар

∆иһаздардың мөлшер≥ баланың бой ұзындығына сәйкес болуы керек. —ол үш≥н балалардың бой ұзындықтары топтарға бөл≥нген, €ғни жиһаздардың белг≥л≥ топтары белг≥л≥ бой ұзындығының топтарына сәйкес келу≥ керек. —әби жасындағы балалар мен мектеп жасындағы балалардың бой ұзындықтарының 6 тобы бар (80см - ден бастап 90см аралықпен 100см-ге дей≥н), соған сәйкес жиһаздардың да әр≥ппен белг≥ленген 6 тобы бар ј, Ә, Ѕ, ¬, √, ƒ. ћектеп оқушылары үш≥н бой ұзындығының 5 тобы бар (130см бастап 15 см аралықпен) және жиһаздардың әр≥птер≥мен белг≥ленген 5 тобы бар: ј, Ә, Ѕ, ¬, √. ∆иһаздардың әрб≥р тобына цифрмен немесе әртүрл≥ бо€улармен белг≥ салынады. ÷ифр белг≥с≥ болшекпен көрсет≥лед≥ (бүл≥нг≥ште жиһаз топтары, бой ұзындығы және ол жиһаздың томенг≥ бет≥не жазылады). “үрл≥-түст≥ белг≥н≥ жиһаздың бүй≥р жағына, диаметр≥ 20мм дөңгелекпен, жиһаз мөлшер≥не сәйкес түрмен бо€п жазады.

Ѕ≥рдей жас топтарындағы бой ұзындықтарының ауытқуларын есепке

алған кезде, әрб≥р сыныпта ек≥ топтың жиһаздары болуы керек.  өптеген

зерттеулер, бүт≥ндей алғанда (1-10 сыныптарда) жиһаздардың Ђјї тобына

10%, ЂӘї, ЂЅї, Ђ¬ї - топтарына 25-30% және Ђ√ї тобына 5% келет≥н≥н көрсетед≥.

∆иһазды дұрыс таңдап алу үш≥н әрб≥р сыныптағы мектеп оқушыларының бойы өлшенед≥. ќл үш≥н әрб≥р сыныпта ес≥кт≥ң жанында бой өлшег≥ш та€қша болуы керек, онда бой ұзындығының әрб≥р топтары кеңд≥г≥ 15см түрл≥-түст≥ жолақ арқылы жиһаздардың белг≥с≥не сәйкес белг≥ленед≥. ћұндай жағдайда мектеп оқушылары өздер≥не қажетт≥ жиһаз топтарын өздер≥ анықтай алады.

ћектепке дей≥нг≥ мекемелерде 1 жастан 4 жасқа дей≥нг≥ балалар үш≥н 4 орынды үстелдер болуы керек, ал ересек балаларға тамақ ≥шет≥н кезде, ек≥ орынды үстелдерд≥ қолдануға рұқсат ет≥лед≥. “өрт орынды үстелдерд≥ ек≥ қатардан, ал, ек≥ орынды үстелдерд≥ 3 қатардан артық орналастыруға болмайды.

ћектепт≥ң жазу құралдар (қалам, дәптер, си€) балалардың кору мүшелер≥ мен осы жастарында өте әлс≥з келет≥н қолдарының ұсақ булшық еттер≥не өте көп жүктеме түс≥рмеу≥ керек. —ондықтан жуан немесе өте ж≥ң≥шке қаламдарды қолдану әр≥птерд≥ дұрыс жазылуына кедерг≥ келт≥ред≥. Өзег≥ шариктен тұратын немесе си€сы автоматты түрде бер≥лет≥н қаламдардың ұзындығы 142-150 мм, диаметр≥ 8-10 мм, салмағы 10 граммнан артық болмауы керек. ќсындай қаламдарды қолдану ыңғайлы болып келет≥н≥

гигиенист, зерттеулер нәтижес≥нде дәлелденген √игиеналық тұрғыдан

алғанда қаттылығы орташа (ћ,“ћ) ұзындығы 170-180мм, диаметр≥ 7-8мм

қарындаштар мақсатқа сәйкес келед≥ ћектеп жасына дей≥нг≥ және мектеп жасындағы балаларға кырлы қарындаштарды қолденуға болмайды.

Қаз≥рг≥ қолданып жүрген √ќ—“ бойынша мектеп дәптер≥н≥ң ен≥ 170мм, ұзындығы 250мм болып келед≥.ƒәптерд≥ң беттер≥не түзу жолақтар салынады және ен≥ 25-30мм жиект≥к жолақ қалдырады. Қиғаштау келген қисық сызықтар қолдың ұсақ бұлшық еттер≥н≥ң қызмет≥н жең≥лдетед≥ және жазу жылдамдығының азаюына мүмк≥нд≥к жасайды деп есептелед≥,

 

4. »ллюстраци€лы материалдар: слайд

5.Әдебиет:

јзақ т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.»маналиев Ў.». Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдерд≥ң гигиенасы,-јлматы.Ғылым

баспа орталығы.2008.

2.Ќеменко Ѕ.ј., ќспанова √. . Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер гигиенасы.

ќқулық-јлматы ЂҒылымї.-2002.-300бет.

Қосымша:

1.“өлем≥сов ј.ћ., Қасмақасов —.’ Қазақстан –еснубликасының мектеп жасындағы балаларының физикалық дамуын есептеу және бағалау әд≥с≥.

Әд≥стемел≥к құралы.- јлматы 2008.-230 бет.

ќрыс т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.√игиена детей и подростков: ”чебник(ѕод ред ¬.  учма.-ћ.√Ёќ“ј–ћ≈ƒ»ј,2008-480с.

Қосымша:

1.ћедицинские и социальные аспекты адаптации современных подростков к

услови€м воспитани€, обучени€ и трудавой де€тельности. Ѕаранов ј.ј.,  учма ¬.–., —ухарева Ћ.Ћ.ћ. ћедицина.-2006.-√олубаев ¬.¬.и др. ѕрактикум по оснаванием педиаторы и гигиены детей дошкольного возраста.- ћ. »здательский центрїјкадеми€ї.2000-200с.

2. учма ¬.– √игиена детей и подростков при работе с видео-дисплейными

терминалами.-ћ. ћедицина, 2000,-160с.

 

6.Қорытынды сұрақтары:

1. Ѕалалар жиhаздарының белг≥лер≥не (маркировка) қойылатын нег≥зг≥ талаптарды атаңыз?

2. Ѕөлмен≥ң техникалық жарықтануы жайлы айтыңыз?

3. ∆иhаздар қалай белг≥лену керек?

4. Қаз≥рг≥ кезде мектеп бөлмелер≥нде тақтаның неше түр≥н қолданады?

 

є14

1.“ақырыбы: Ѕалалардың ки≥мдер≥не жане а€к ки≥мдер≥не қойылатын гигиеналық талаптар.

2. ћақсаты: балалардың ки≥мдер≥не және а€қ ки≥мдер≥не қойылатын гигиеналық талаптармен таныстыру.

3. ƒәр≥с тезис≥:

Ёкспертиза жасағанда санитарлық дәр≥гер мына жағдайларға көң≥л аудару қажет.

1)Өнд≥р≥с заттардың бек≥т≥лген мөлшерл≥к Цтехникалық құжаттардың сәйкес екенд≥г≥. ћұнда әс≥ресе пайдаланатын материалдарға қосылған хими€лық ж≥птерд≥ң пайыздарына ерекше көң≥л аудару қажет. Ѕұл сұраққа арналған гигиеналық талаптар 42-125-4390-37. Ѕалалар ки≥мдер≥ мен а€қ ки≥мдер≥н≥ң материалдарына гигиеналық көрсетк≥штерге сәйкес хими€лық ж≥птерд≥ қосу деп алатын —ан≈жћ-де көрсет≥лген. ∆аңа туған сәбилер мен сәби жасындағы балалардың (28 мөлшерге дей≥н) ≥ш ки≥мдер≥не хими€лық ж≥п қоспаған болуы керек, бастауыш мектеп жасына дей≥нг≥ жастағы балалардың ки≥мдер≥не ол 30 % одан жоғары жастағы балалардың ки≥м≥не 50% рұқсат ет≥лед≥. 30мөлшерге дей≥нг≥ суға түсуге арналған костюмдер мен спорт ки≥мдер≥ тек қана табиғи ж≥птерден жасалуы керек.

 и≥мдерд≥ң ек≥нш≥ қабатын (көйлек,жейде костюмдер) хими€лық ж≥птер қосу осы си€қты мектеп жасына дей≥нг≥ балалардан бастап рұқсат ет≥лед≥, ал үш≥нш≥ қабаттағы ки≥мдерге (пальто, курткаларға)- одан гөр≥ ертерек жастан бастап. –ұқсат етуге болады.

—ан ≈жћ-де көрсет≥лген материалдарды өнд≥р≥сте тек қана санитарлық -гигиеналық бағысына байланысты, қажетт≥ рұқсат бер≥лгеннен кей≥н ғана пайдалануға болады. ќл үш≥н зерттеу жүрг≥з≥лет≥н мекемеге өн≥мн≥ң саны 10-нан кем болмайтындай үлг≥с≥, зерттелет≥н материалдардың ғылыми техникалық құжаты және технологи€лық өн≥мн≥ң тәрт≥б≥ әкл≥н≥п бер≥лу≥ керек. Өн≥мн≥ң жаңа үлг≥лер≥ көб≥несе. –еспубликалық және облыстық —Ё— мен тексер≥л≥п бағаланады, жекелеген жағдайларда ғана жабдықталған лабаратори€сы бар (санитарлық- хими€лық,токсикологи€лық) қалалық —Ё—-да жүрг≥з≥лед≥.

1)«ерттеулер арнаулы журналдарға т≥ркелед≥ (органолеп-тикалық сапасы, физико-хими€лық мәл≥меттер≥, бөл≥нет≥н заттың куммул€ци€сы, токсикологи€сы). ќрганолеп-тикалық физико-хими€лық қасиеттер≥ бойынша талдаулары қанағаттанғысыз үлг≥лер токсикологи€лық эксперимент қойылмағанның өз≥нде кел≥с≥мге салынбайды. Қорытынды жасалынып б≥р данасы сол өнд≥р≥ст≥ тексерет≥н —Ё—- ға ж≥бер≥лед≥. ћемлекетт≥к санитарлық бақылау орнының шеш≥м≥ бойынша бек≥т≥лген.

4. »ллюстраци€лы материалдар: слайд

5.Әдебиет:

јзақ т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.»маналиев Ў.». Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдерд≥ң гигиенасы,-јлматы.Ғылым

баспа орталығы.2008.

2.Ќеменко Ѕ.ј., ќспанова √. . Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер гигиенасы.

ќқулық-јлматы ЂҒылымї.-2002.-300бет.

Қосымша:

1.“өлем≥сов ј.ћ., Қасмақасов —.’ Қазақстан –еснубликасының мектеп жасындағы балаларының физикалық дамуын есептеу және бағалау әд≥с≥.

Әд≥стемел≥к құралы.- јлматы 2008.-230 бет.

ќрыс т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.√игиена детей и подростков: ”чебник(ѕод ред ¬.  учма.-ћ.√Ёќ“ј–ћ≈ƒ»ј,2008-480с.

 

Қосымша:

1.ћедицинские и социальные аспекты адаптации современных подростков к

услови€м воспитани€, обучени€ и трудавой де€тельности. Ѕаранов ј.ј.,  учма ¬.–., —ухарева Ћ.Ћ.ћ. ћедицина.-2006.-√олубаев ¬.¬.и др. ѕрактикум по оснаванием педиаторы и гигиены детей дошкольного возраста.- ћ. »здательский центрїјкадеми€ї.2000-200с.

2. учма ¬.– √игиена детей и подростков при работе с видео-дисплейными

терминалами.-ћ. ћедицина, 2000,-160с.

 

6.Қорытынды сұрақтары:

1. јдамдарға ки≥м қандай қызмет атқарады?

2. ћатериалдың физика- гигиеналық көрсетк≥ш≥ және балалардың ки≥м≥ қай үлг≥ге сай келу≥ керек?

3. ∆азғы ки≥м неге сай болу керек?

4. ∆ылы сыртқы ки≥м қандай нег≥зг≥ қызметт≥ атқарады?

5. ј€қ ки≥м ағзаны неден сақтайды?

 

 

є15

1.ƒәр≥ст≥ң тақырыбы: Ѕалалар к≥таптарына және мектеп оқулықтарына қойылатын гигиеналық талаптар. Ѕалалар компьютермен жұмыс жасағанда қойылатын гигиеналық талаптар. Ѕала ағзасына қаз≥рг≥ технологи€лық коммуникаци€ және ұ€лы байланыстың әсер≥.

2.ћақсаты: —туденттерд≥ балалар к≥таптарына және мектеп оқулықтарына, балалар компьютермен жұмыс жасағанда қойылатын гигиеналық талаптармен, бала ағзасына қаз≥рг≥ технологи€лық коммуникаци€ және ұ€лы байланыстың әсер≥мен таныстыру.

3. ƒәр≥с тезис≥.

 ≥тап хабар алатын нег≥зг≥ құрал болып табылады. ћектеп жасында ол оқушылардың ≥с-әрекеттер≥н≥де нег≥зг≥ түр≥ болып табылады. ќқулықтардан басқа мектеп оқушылары көркем әдебиеттерд≥ де оқиды, сондықтан оқу олардың жалпы жүктемес≥н≥ң нег≥з≥н құрайды.

ћектеп оқушыларының жақыннан көрг≥шт≥г≥ көптеген жағдайларға байланысты болатынын, әс≥ресе оқушылар мен балалар әдебиет≥н≥ң сапасының төменд≥г≥нен болатынын өз заманында ‘. ‘. Ёрисман атап көрсеткен болатын. ќсы туралы офтальмологтар мен педагогтардың бақылауларында да айтылады. —ондықтан к≥таптың өз≥ де, оқу процес≥ де регламенттерд≥ қажет етед≥.

Қаз≥рг≥ кезде мектеп оқушыларына қойылатын талаптар Ђћектеп оқушыларын өңдеуд≥ң санитарлық ережелер≥ є 1405-76ї бойынша регламенттелед≥. ∆аңадан басылып жатқан оқулықтарға санитарлық бақылау ек≥ бағытпен жүрг≥з≥лед≥.

1. Әрб≥р оқулықтар басылымына, олардың көптеп шығарылғанына дей≥н өнд≥р≥ст≥к мамандандырылуы мен ≥р≥ктеп тексеру (жағдайлары толық көрсет≥лген техникалық құжаттар).

2. Ѕасылымнан шыққан оқулықтарға гигиеналық экспертиза жасау үш≥н таңдап, ≥р≥ктеп алу.

—онымен, бақылау басылып шыққанға дей≥н және басылып шыққаннан кей≥н ек≥ рет жүрг≥з≥лед≥.

ќқулықтардың мұқабасын өңдеуге қойылатын гигиеналық талаптар, балалардың көз анализаторларының ерекшел≥ктер≥не нег≥зделген. ќқыған кезде көзге түсет≥н жүктеме нег≥зг≥ ек≥ жағдайдан тұрады; көр≥ну жағдайы және оқуға қолайлылығы. ћәт≥нн≥ң көр≥ну≥ қағаз бен баспаның сапасына байланысты болады, оқуға қолайлылығы - баспа белг≥лер≥н≥ң көлем≥не, олардың сурет≥не, баспа бо€уларының сурет≥не және тер≥лген әр≥птерд≥ң орналасу жағдайына байланысты болады.

—онымен оқулықтың гигиеналық сипаты -қағаздың, баспаның шрифт≥н, баспа жиынтығының, сонымен катар форматтың, к≥таптың салмағы мен мұқабасының сапасына баға беруден тұрады.

 

ќқулықтарға арналған қағаз - баспа белг≥лер≥ мен фонның арасындағы қарама-қарсы түстерд≥ң жетк≥л≥кт≥ болуын қамтамасыз ету үш≥н ақ немесе аздап сарғыш түст≥ болуы керек. ћәт≥н қағаздың ек≥нш≥ бет≥ндег≥ сөйлем жолдарынан көр≥н≥п тұрмауы керек. Қағаз бет≥ тег≥с және жарықты шағылыстырмайтындай өте жалтырамауы керек.  ед≥р - бұдыры жұмсақ қағаз ылғалды тез с≥ң≥ред≥ және ұзақ уақыт бойы сақталатын патогенд≥ механизмдерд≥, органикалық лас заттарды өз≥не ұстап алады. јрнаулы жүрг≥з≥лген зерттеулер, туберкулез та€қшаларының қағаз беттер≥нде 5 айға дей≥н, дифтери€ қоздырғыштары 3 айға дей≥н, гемолитикалық стрептококктар б≥р ай бойы өм≥р сүре алатынын көрсетед≥.

є 1 типографи€лық және є 1 мен є 2 офсет қағаздары гигиена тұрғысынан ең жақсы болып есептел≥нед≥. є 2 типографи€лық қағазды және газетке арналған қағаздардан басып шығаруға тиым салынады.

ќқулықтардың басылымы б≥ркелк≥, айқын көр≥нет≥н, қою қара түст≥ болуы керек. “ақырыптар, қортындылар мен ережелерд≥, жеке сөйлемдерд≥ бөл≥п корсету және формулалардың элементтер≥н жазу үш≥н түрл≥-түст≥ баспа әр≥птер≥н қолдануға болады.

Ѕалалар к≥таптарының шрифтер мен өндеу≥не қойылатын гигиеналық талаптар шрифтке (гарнитураға) және оның көлем≥не баға беруден тұрады. Ѕұл сұраққа көптеген гигиеналық, психологи€лық тәж≥рибел≥к бақылаулар арналған. ќқылудың жылдамдығына және ұзақтығына, әс≥ресе балалардың оқып Ч үйрену≥н≥ң алғашқы кезең≥нде (¬. ј. √оловин 1939 ж) к≥таптың шрифтермен өңделу≥н≥ң үлкен маңызы бар екен≥ анықталған. ќсы мәселен≥ шешуде ћ. Ќ. ѕопова (балалар мен жасЪсшр≥мдер гигиенасы институтынан) және ћ.Ќ. ”шакова (баспа басылымдары жабдықтарындағы Ѕүк≥лодақтық ғылыми зерттеу институты) елеул≥ еңбектер≥н қосты,

ќқу ≥с≥ кез≥нде шрифтардың гарнитурасының жас ерекшел≥ктер≥не әсер≥н оқып, б≥луге арналған зерттеулерд≥ң нәтижес≥нде әл≥ппе оқулығына белг≥л≥ психологи€лық - педагогикалық талаптарға сәйкес арнаулы шрифт; келбет≥н≥ң қарапайымдылығы, әр≥птерд≥ң анықтығы, әр≥птер аралығының мөлшер≥н≥ң жетк≥л≥кт≥л≥г≥, түр-түс≥н≥ң қанықтығы қажет екенд≥г≥ анықталады. ќсы талаптарға ен жоғарғы дәрежеде, керт≥к гарнитура сәйкес келед≥ екен. әл≥ппе оқулығының гарнитурасы шрифтерд≥ң керт≥к гарнитурасы тобына жатады. әл≥ппе әр≥птер≥н≥ң штрихтары өте жуан және әр≥птер аралықтарының кашықтығы сақталуы керек.

1. сынып оқушыларының оқулықтары мен әл≥ппес≥ үш≥н эл≥ппел≥к немесе журналдық керт≥к гарнитурасын алған жон.  ей≥нг≥с≥н 1 сыныптан 11 сыныпқа дей≥н арналган оқулықтарға да қолдануға болады.

2. сыныптан бастап 10 сыныпқа дей≥нг≥ оқулықтарға арналған мектепт≥к гарнитурасы қолданылады. ќның және әр≥птерд≥ң а€қ жағында онша анық емес керт≥к таңбалары болатынында. Әр≥птерд≥ң шрифтер≥ мектеп гарнитура- сында ж≥ң≥шкерек келед≥.

3-ш≥ сыныптан бастап және одан жоғары сыныптарға арналған оқулықтарда қосымша мәт≥ндерд≥ (ескертпе, түс≥н≥ктеме, корсетк≥штер, созд≥ктер және т.б.) басу үш≥н көлбеу типографи€лық шрифт≥ (курсивт≥) қолдануға рұқсат ет≥лед≥. Өрнектелген шрифтерд≥ оқулықтардың мәт≥н≥н басуда (жазу үлг≥с≥нен басқа) қолдануға болмайды.

ќдақтық республикаларда шығарылған әл≥ппелер көб≥несе әдеби және мектепт≥к гарнитурасымен басылды, керт≥к гарнитурамен басылғандар өте аз болды. Әл≥гшел≥к гарнитуралар қолданылмады десе де болады. —ондықтан авторлар зерттеулерд≥ң барысында ұсыныстар жасап, оны Ђћектеп оқулықтарын өңдеуд≥ң санитарлык, ережелер≥ї түр≥нде бек≥тт≥.

Ўрифтерд≥ң би≥кт≥г≥н≥ң де гигиеналық үлкен маңызы бар. ћұнда оқушы жас болған сайын шрифт ≥р≥леу болуы керек деген заңдылық бақылайды. Ѕалалар оқыған кезде әр≥птерд≥ бөлшектеп қарастырады, сондықтан оның жеке элементтер≥н≥ң колемдер≥ және әр≥пт≥н өз≥н≥ң тұтас алғандағы мөлшер≥ жетк≥л≥кт≥ болуы керек. —онымен қатар, жылдам коз жүг≥рт≥п оқыған кезде әр≥птерд≥ң би≥кт≥г≥ 4 мм-ден жоғары болуы керек, өйткен≥ мұндай жағдайда оның колем≥ көзд≥ң торлы қабатының сары дағының орталық нүктес≥нен асып тұрады да анық көру мүмк≥нд≥г≥н томендетед≥. ќқуға дағдылана бастаған соң үлкен шрифтерден к≥ш≥с≥не қарай көшу керек, өйткен≥ үлкен шрифтер оқу жылдамдығын азайтады.

—онда да XIX ғасырдың а€қ кез≥н≥ң өз≥нде шрифтерд≥ң би≥кт≥г≥ туралы айтылған алғашқы ұсыныстар нег≥з≥нен болжамдар мен қисынды қорытындыларға нег≥зделген болатын. ћысалы, ј. ¬ебер 1881 жылы мәт≥нн≥ң көзден ең жайлы ара қашықтығы 35см және мұнда көлем≥ 0,7мм әр≥птерд≥ айыруға болады деп есептед≥. Ѕ≥рақ шрифт≥ң мұндай көлем≥ көзге үлкен жүктеме түс≥ред≥ және өте жылдам оқу үш≥н шрифт≥ң би≥кт≥г≥ 1,5мм болуы керек.  ей≥ннен √.  он (1887ж), ј. ‘. Ќикитин және √. ¬. ’лопин (1907ж) қызмет≥ дұрыс, қалыпты жағдайдағы адамның көз≥ 1 м қашықтықта диаметр≥ 0,25-0, «ќмм ек≥ нүктен≥ айыра алатынын осындай ара қашықтықта олардың арасында сондай мөлшердег≥ әр≥птерд≥ң штрихы да көзге жең≥л қабылданатындығын нег≥зге ала отырып, есептеп шығару арқылы әр≥пт≥ң ең қолайлы би≥кт≥г≥н анықтады. ќсыған сәйкес, олар шрифт≥ң би≥кт≥г≥н≥ң ең азы 1,5 мм, ал дұрыс оқуға қажетт≥ би≥кт≥г≥ 1,75 мм деп есептейд≥.

Ѕ≥рақ бұдан кей≥н≥рек жүрг≥з≥лет≥н зерттеулер шрифт≥ң би≥кт≥г≥н жас мөлшер≥не байланысты болу қажетт≥л≥г≥н көрсетт≥, ал бұл Ьсыныстардын бәр≥ ересектерге арналатындығын анықтады. Ўрифт≥ң би≥кт≥г≥ мм немесе кегльмен белг≥ленед≥ (кегль типографи€лық пункттен өлшенет≥н литер ауданының би≥кт≥г≥),

Әр≥п штрихтарының би≥кт≥г≥ сөйлем жолындағы ЂЌї - әрп≥н≥ң би≥кт≥г≥мен өлшенед≥. Әл≥ппеде ол 48 бен 20 кегль арасында болады, немесе 8 ден 3,5 мм дей≥н, б≥р≥нш≥ сынып оқушыларының оқулықтарында - 16 кегль (2,8 мм), ек≥нш≥ сынып оқушылары 16-14 кегль (2,3 мм) үш≥нш≥ және төрт≥нш≥ сыныптар үш≥н 14-12 кегль (2,0 мм). Ѕес≥нш≥ сыныптан бастап жоғары қарай оқулықтың нег≥зг≥ текст≥н≥ң шрифтер≥ 10 кегль (1,75 мм) болып келед≥.  өзге үлкен жүктеме түс≥рет≥нд≥ктен және оқушылардың тез қажуына әкел≥п соғатындықтан гигиенистерд≥ң п≥к≥р≥ бойынша, жоғарғы сынып оқушыларының өз≥не 10 кегльден төмен шрифт≥ қолдануға болмайды деп есептелед≥.

ќдан ұсақ шрифтермен Ч петитпен (8 кегль) орта және жоғары сынып оқушыларының оқулықтарында қосымша тексеруд≥ басуға рұқсат ет≥лед≥. ѕетитт≥ оқулықтар т≥з≥м≥н жазғанда, сөзд≥ктер, нұсқауларды басқанда кең≥нен қолдануға болады 7-8 сыныптардағы тақырыптарға арналған мәт≥ндерд≥ петит қолдану арқылы 4 жылдан артық басуға болмайды, ал 9-10 сыныптарга арналған оқулықтарға б≥р бетте 16 жолдан артық болмауы керек. 8-9 сыныптарға арналған оқулықтарға сұрақтар мен тапсырмаларды, әрб≥р сұрақтардың текст≥ ек≥ жолдан, ал петитт≥ң барлық текст≥ - 16 жолдан аспаған жағдайда баспаға петитт≥ қолдануға рұқсат ет≥лед≥.

ќқылу жылдамдығы сонымен қатар, сөйлем жолдарының ұзақтығына да байланысты болады және 1887 жылдың өз≥нде √. он сөйлем жолының ең қолайлы ұзындығы 100 мм-ден, ал үлкен форматтар үш≥н Ч 110 мм-ден аспауы керек деп есептелед≥. √.¬.’лопин мектеп оқушылары үш≥н сөйлем жолдарының ұзындығы 100-ден -108мм-ге дей≥н болуын ұсынды.  ей≥н≥рек (Ћ.ћ.Ўварц. 1931 жылы, ј. ј. –еформатский. 1933 жылы) көзд≥ң бұлшықет алпаратының жүктемес≥н азайту үш≥н қысқа сөйлем жолдары дұрыс деп есептелед≥. Ѕ≥рақ, бұл мәселелерд≥ң бәр≥ шрифт≥ң би≥кт≥г≥ мен оқушының жасына байланысты бөл≥нбеген ед≥.

Ѕиыл жағдай алғаш рет, ћаскеудег≥ халық ағарту бөл≥м≥н≥ң мөлшер≥мен есептел≥п, онда сөйлем жолдарының ұзындығы оқушылардың жасына байланысты 1 сынып оқушыларында 80 мм-ден басталып, 10 сынып оқушыларында 108 мм болуы керек екенд≥г≥ анықталды. Ѕ≥рақ, сол кездег≥ тәж≥рибен≥ң зерттеулерде кер≥с≥нше байланыстар туралы айтылып жүрсе де көрсет≥лген мелшерлерд≥ң ешқандай физиологи€лық нег≥з≥ жоқ ед≥.

—онымен, ең соңында 1938 жылы —ћ.√ромбах осы уақытқа дей≥н сақталынып келген нег≥зг≥ ережен≥ жасады: €ғни к≥шкентай балалар үш≥н ұзын сөйлем жолдары, ал ересек балалар үш≥н - қысқа сөйлем жолдары алынады. ќдан кей≥н≥рек ј.¬.ћихайлованың (1959 жылы) бақылаулары осы заңдылықты толық дәлелдеп шықты. Ѕұл заңдылық төменг≥ сынып оқулықтарынын оқу дағдыларынан аздығынан, сөйлем жолдарының б≥р≥нш≥с≥нен ек≥нш≥с≥не өту≥ олар үш≥н қиындау болып келет≥нд≥г≥мен дәлелденед≥. —ондықтан, осындай сөйлем жолдарына көш≥п отыру жи≥ болатындықтан, қысқа жолды тексеруд≥ оқыту оларға қиынға түсед≥.

∆оғарғы сыныптарда оқу дағдылары қалыптасқан соң, қысқа сөйлем жолдарында оқу жең≥лдейд≥ және сөйлем жолдарын қысқартуға рұқсат ет≥лед≥. " '

—ондықтан оқу дағдысы аз төменг≥ сынып оқушылары үш≥н 20,16,14 кегльден тұратын ≥р≥ шрифтармен басылған оқулықтарда сөйлем жолдарының ұзындығының ең қолайлы мөлшер≥ 126-130 мм болып есептелед≥, 5 сыныптан бастал 10 кегльден тұратын шрифтармен басылған к≥таптарда сөйлем жолдарының ұзындығы 113 мм бастап, 98-95 мм дей≥н азайтылады.

ќсыған байланысты бастауыш жэне орта сыныптардағы мектеп оқушыларына арналған оқулықтарға ек≥ бағанадан тұратын мәт≥н жиынтықтарын қолдануға рұқсат ет≥лмейд≥. Ѕ≥р сөйлем жолынан ек≥нш≥с≥не жи≥ көң≥л аудару, мектеп оқушыларында жылдам қажу пайда болғызады. ≈к≥ бағаналы баспаны тек қана 8-10 сынып оқушыларына қолдануға және олардың ≥ш≥нде әс≥ресе, ұзақ уақыт үз≥л≥сс≥з оқуды қажет етпейт≥н оқулықтарға (анатоми€, физиологи€, географи€, жэне т.б.) рұқсат ет≥лед≥. ћәт≥нн≥ң үш бағаналы баспасын оқулықтарға басуға тиым салынады.

Қолайлы оқу үш≥н сөйлем жолдарының және әр≥птерд≥ң арасының өзара қашықтығының да (интерли€ның және апрош) маңызы өте зор. 1-4 сынып оқушыларында интерлинь€ж 2,8 мм, жоғарғы сынып оқушыларында апрош 4-11 мм, 3-4 сынып - 3 мм, 5 сыныптардан бастап жоғары қарай - 2 мм болуы керек.  он пластинкасымен өлшенген баспа жиынтығының тығыздығы шрифт≥ң би≥кт≥г≥не байланысты 1см 10-15 белг≥ден кем болмауы керек.

Ђћектеп оқулықтарын өңдеуд≥ң санитарлық ережелер≥ї оқулықтардың экспериментт≥к және сынамаға арналған түрлер≥нен басқа барлық түрлер≥не арналады. ќның талаптарының сақталуын бақылап отыру оқулықтар басып шығаратын баспасы бар территори€ға қызмет етет≥н санитарлық- эпидемиологи€лық станци€ға м≥ндеттелед≥. Ѕаспадан шыкқан оқулықтар Ђсанитарлық ережен≥ңї талаптарына сәйкес келмесе —Ё— сол оқулықтардың басылып шығуы мен таралуына тиым сала алады немесе кемш≥л≥ктерд≥ жойғанша өнд≥р≥ст≥ң жұмысын тоқтатады.

Ѕақылау сұрақтары:

Ѕалалар к≥таптарына және мектеп оқулықтарына қойылатын гигиеналық талаптар.

- Ѕалалар компьютермен жұмыс жасағанда қойылатын гигиеналық

талаптар.

- Ѕала ағзасына қаз≥рг≥ технологи€лық коммуникаци€ және ұ€лы

байланыстың әсер≥.

 

4. »ллюстраци€лы материалдар: слайд

5.Әдебиет:

јзақ т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.»маналиев Ў.». Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдерд≥ң гигиенасы,-јлматы.Ғылым

баспа орталығы.2008.

2.Ќеменко Ѕ.ј., ќспанова √. . Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер гигиенасы.

ќқулық-јлматы ЂҒылымї.-2002.-300бет.

Қосымша:

1.“өлем≥сов ј.ћ., Қасмақасов —.’ Қазақстан –еснубликасының мектеп жасындағы балаларының физикалық дамуын есептеу және бағалау әд≥с≥.

Әд≥стемел≥к құралы.- јлматы 2008.-230 бет.

ќрыс т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.√игиена детей и подростков: ”чебник(ѕод ред ¬.  учма.-ћ.√Ёќ“ј–ћ≈ƒ»ј,2008-480с.

 

Қосымша:

1.ћедицинские и социальные аспекты адаптации современных подростков к услови€м воспитани€, обучени€ и трудавой де€тельности. Ѕаранов ј.ј.,  учма ¬.–., —ухарева Ћ.Ћ.ћ. ћедицина.-2006.-√олубаев ¬.¬.и др. ѕрактикум по оснаванием педиаторы и гигиены детей дошкольного возраста.- ћ. »здательский центрїјкадеми€ї.2000-200с.

2. учма ¬.– √игиена детей и подростков при работе с видео-дисплейными

терминалами.-ћ. ћедицина, 2000,-160с.

 

6. Қорытынды сұрақтары:

1. Ѕалалар к≥табына және оқулықтардың сапасына қандай талаптар қойылады?

2. ќқулықта қандай қағаз қолданады?

3. ∆еке компьютерде ти≥мд≥ жұмыс жасау ұзақтығы қанша?

4. Ѕалалар ағзасына ұ€лы сымтет≥к қандай әсер≥н тиг≥зед≥?

5. ќқу жүйес≥ неге нег≥зделген?

6. Ѕалалар к≥табы және оқулықтары қандай нег≥зг≥ талаптарға сай болу керект≥г≥н атаңыз.

є16

1.ƒәр≥ст≥ң тақырыбы: Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер мекемелер≥н жобалаумен салуға қойылатын гигиеналық талаптар.

2. ћақсаты: —туденттерге балалар мен жасөсп≥р≥мдер мекемелер≥н жобалаумен салуға қойылатын гигиеналық талаптар туралы түс≥н≥к беру.

 

ƒәр≥с тезис≥.

Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер мекемелер≥нде сақтық санитарлық бақылау жұмысын дұрыс жүрг≥згенде ғана балалардың өс≥п, дамуына қажетт≥ қолайлы жағдаи жасауға болады. ќл үш≥н қаланың жалпы жоспарын өңдеп, кел≥су және тұрғын аудандар мен ықшам аудандардың жобаларын жеке талдап қарау жұмыстарын м≥ндетт≥ түрде санитарлық қызметт≥ң қатысуымен жасаған кезде ғана дұрыс нәтижеге жетуге болады.

Қаланың жалпы жоспарын өңдеу кез≥нде —Ё—, балалар мен жасөсп≥р≥мдер мекемелер≥н≥ң қаз≥рг≥ жағдайлары туралы санитарлық сипаттамалар нег≥з≥нде санитарлық жоспар-тапсырма жасайды. Ѕұл тапсырмада м≥ндетт≥ түрде орындалуы қажет (мысалы, бала-бақшаны өнд≥р≥с орнының санитарлық қорғаныс зонасынан шығару, немесе материалдық- техникалық базасы санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкес келмейт≥н мектептерд≥ қайта салу т.с.с).Қаланың жалпы жоспарын кел≥с≥мге салу кезең≥нде ең алдымен елд≥ мекен≥н≥ң балалар мен жасөсп≥р≥мдер мекемелер≥мен қамтамасыз ет≥лу жағдайы туралы сұрақты шешу қажет. 2.07.01-87 ЂҚалалық және ауылдық елд≥ мекендердег≥ құрылыстарды жоспарлауї, құрылыс нормалары мен ережелер≥ (ҚЌмен≈) бойынша мектепке дей≥нг≥ балалар мекемелер≥н≥ң (ћƒћ) саны, қалалық демографи€лық. құрылысына байланысты болады және халықты ћƒћ қамтамасыз ету деңгей≥ 85% мөлшер≥нде алынады (жалпы түрдег≥ - 70%, арнаулы түрдег≥ - 3% және салауаттандыру түр≥ -12%). ƒемографи€лық мәл≥меттер болмаған жағдайда, жаңадан салынатын елд≥ мекендерге бұл көрсетк≥ш 1000 адамға - 180 орын есеб≥нен алынады және құрылыс салынып жатқан тұрғын территори€сында -1000 адамға 100 орыннан артық болмауы керек. ћектеп қажетт≥л≥г≥ мектеп жасындағы балаларды толық емес орта мектеппен (1-9 сыныптар) 100% және толық орта мектеппен (10-11 сыныптар) 75% дей≥н қамтамасыз ету есеб≥нен алынады ∆аңадан салынатын елд≥ мекендерде -1000 адамға 180 орыннан кем болмауы керек. Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер мекемелер≥н орналастыру туралы сұрақтар да (тұрғын аймақтарды жобалау, жер учаскес≥мен қамтамасыз ету) осы кезеңде қарастырылады. —онымен қатар, санитарлық-гигиеналық корсетк≥штер≥ бойынша немесе қала салу жағдайына байланысты қайта салуды қажет етет≥н объект≥лер анықталады. —анитарлық тапсырманың барлық шарттарының орындалу барысы тексер≥лед≥. —ақтық санитарлық бақылаудың келес≥ кезең≥ тұрғын аймақтың жобасының детальды жоспарын санэпид қызмет≥мен талдап кел≥су болып табылады. ћұнда есепке алынған халықтың санына объект≥лерд≥ң жетк≥л≥кт≥л≥г≥, олардың ықшам ауданда орналасуы, қызмет ету ауданы жер учаскес≥н≥ң ауданы, ғимараттың бағытталуы, басқа ғимараттардан' ара қашықтығы, кұрылыс салу мерз≥м≥ соңғы рет дұрыстап тексер≥лед≥ ќсы жЬмыстарды жасауда төменде көрсет≥лген мөлшерл≥к талаптар сақталуы керек:

Қызмет ету ауданы көрсет≥лген мөлшерден жоғары болмауы керек-1.қаладағы мектепке дей≥нг≥ мекемелерде - 300 м., к≥шкене қалалар мен ауылды жерлердег≥ мектепке дей≥нг≥ балалар мекемелер≥нде - 500 уг жалпы б≥л≥м беру мектептер≥нде -750м, бастауыш сыныптарға арналған жалпы б≥л≥м беру мектептер≥нде 500м.

2.∆ер учаскес≥нде ауданы 1 орынға: ћектепке дейнг≥ мекемелерд≥ң сыйымдылығы: 100 орынға болғанда 40м 100 орынан жоғары болғанда 35 м 500 орынан жоғары болғанда 30м ∆алпы б≥л≥м беру мектептер≥н≥ң сыйымдылығы:

-40-тан 400 орынға дей≥н - 50 м2 600-ден 800 орынға дей≥н - 40 м2

 

-800-ден 1100 орынға дей≥н - 16 м2

 

3.Ғимарат пен оның учаскес≥н≥ң ара қашықтығы:

-қалада, қызыл сызыққа дей≥н - 25 м

-ауылдық жерде, қызыл сызыққа дей≥н - 10 м

-тұрғын үйлерге дей≥нг≥ ара кашықтық инсол€ци€, жарықтандыру мөлшер≥

бойынша.

 

4.—анитарлық мөлшер мен ережелер бойынша мектеп жасына дей≥нг≥ мекемелердң, жалпы б≥л≥м беру мектептер≥н≥ң, мектеп-интернатгардың ғимараттарының орналастырылуы мен бағытталуы болмелерде үзд≥кс≥з үш сағаттық инсол€ци€ ұзақтығын қамтамасыз ету≥ керек. ∆обаның детальды жоспарлануы нег≥з≥нде ықшамаудан құрылысының жобасы өңделед≥ ќсыдан соң сақтық санитарлық бақылау жұмысы б≥р≥нен кей≥н б≥р≥ жүрет≥н нег≥зг≥ төрт кезеңнен тұрады:

1. ∆ер учаскес≥н бөл≥п алуды кел≥су. 2 Құрылыс жобасын қарау. 3.Құрылысқа бақылау жүрг≥зу.4.ќбъект≥н≥ қабылдап алу.

 

4. »ллюстраци€лы материалдар: слайд

5.Әдебиет:

јзақ т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.»маналиев Ў.». Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдерд≥ң гигиенасы,-јлматы.Ғылым

баспа орталығы.2008.

2.Ќеменко Ѕ.ј., ќспанова √. . Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер гигиенасы.

ќқулық-јлматы ЂҒылымї.-2002.-300бет.

Қосымша:

1.“өлем≥сов ј.ћ., Қасмақасов —.’ Қазақстан –еснубликасының мектеп жасындағы балаларының физикалық дамуын есептеу және бағалау әд≥с≥.

Әд≥стемел≥к құралы.- јлматы 2008.-230 бет.

ќрыс т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.√игиена детей и подростков: ”чебник(ѕод ред ¬.  учма.-ћ.√Ёќ“ј–ћ≈ƒ»ј,2008-480с.

 

Қосымша:

1.ћедицинские и социальные аспекты адаптации современных подростков к

услови€м воспитани€, обучени€ и трудавой де€тельности. Ѕаранов ј.ј.,  учма ¬.–., —ухарева Ћ.Ћ.ћ. ћедицина.-2006.-√олубаев ¬.¬.и др. ѕрактикум по оснаванием педиаторы и гигиены детей дошкольного возраста.- ћ. »здательский центрїјкадеми€ї.2000-200с.

2. учма ¬.– √игиена детей и подростков при работе с видео-дисплейными

терминалами.-ћ. ћедицина, 2000,-160с.

 

6.Қорытынды сұрақтары:

1. Қай маман ескертпел≥ санитарлық қадағалауды жүрг≥зед≥?

2. Ѕалалар мекемес≥не қандай гигиеналық талап қойылады?

3. Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер мекемелер≥н жайландыруға қандай гигиеналық қағйдалар бар?

4. Ѕалалар мекемес≥н≥ң аймағын неге нег≥здеп көгалдандырады?

5. Ѕалалар мекемес≥н≥ң аумағын қанша пайыз көгалдандыру керек?

є17

1. “ақырыбы: ћектепке дей≥нг≥ мекемелерд≥ң жобалануы мен салынуына қойылатын гигиеналық талаптар.

2. ћақсаты: мектепке дей≥нг≥ мекемелерд≥ң жобалануы мен салынуына қойылатын гигиеналық талаптармен таныстыру.

3. ƒәр≥с тезис≥:

ћектепке дей≥нг≥ мекемелер өнд≥р≥с объект≥лер≥ мен үлкен магистралды кешелерден аулақ, жеке бөл≥нген жер учаскес≥нде тұрғын аудан ≥ш≥нде орналастырылуы керек. ∆ер учаскес≥н жылдың барлық мезг≥л≥нде балалардың әртүрл≥ ≥с-әрекеттер≥не арналған мекеме ғимаратының жалғасы рет≥нде қарау керек. ∆ер учаскес≥нде төмендег≥дей функционалдық зоналар болуы керек: топтық алаңдар, жалпы дене шынықтыру алаңы, бау-бақша алаңы, шаруашылық алаңы және көгалдандыру алаңы. “оптық алаңдар - топтық жекеленд≥ру ережелер≥н сақтау үш≥н жасалады. ќлар нег≥з≥нен топтық бөл≥мдерд≥ң жалғасы алынатындықтан, олардың саны балалар мекемелер≥ндег≥ топтар санына сәйкес келу≥ керек. ”часкеде сәбилер топтық алаңдары үш≥н және мектеп жасына дей≥нг≥ балалардың топтық алаңдары үш≥н секторларға бөл≥нед≥. —әбилерге арналған алаңдар шуыл көз≥нен аулақ, ғимаратқа к≥рет≥н ес≥кке мейл≥нше жақындатын орналастыру керек. јлаңдарда ауданы 40 м/кв, төбес≥ жабық, көлеңкел≥ қалқалар орналастырылады. ћұнда ойыншықтар мен құрал саймандарға арнап б≥рге салынған шкафтар болуы керек.

—әбилерге арналган топтық алаңдардың жер≥ шөптес≥н өс≥мд≥ктермен көгалдандырылуы керек, ал мектеп жасына дей≥нг≥ топтарда одан басқа ауданы 60 м/кв дей≥н тапталган жер болуы керек. Ѕалалардың жасына қарай топтық алаңдар манежбен, тақтай-төсеулермен, өткеншектермен, баспалдақтармен, төбешектермен және т.б. жабдықталынуы керек.

”часке ауданының 50% көгалдандырылуы керек. ћұнда т≥кенект≥, жем≥стер≥ улы өс≥мд≥ктер болмауын қадагалау қажет. ”часкеде мектепке дей≥нг≥ топтар үш≥н б≥р балаға 0,6 м/кв есеб≥нен бау-бақша орналастырылады. јуылдық жерлерде бұдан басқа құстар мен жануарлар өс≥ру үш≥н ауданы 30 м/кв алаңшалар қарастырылады.

”часкеде көлем≥ 15 м/кв кем болмайтын жалпы дене шынықтыру алаңдары қарастырылады, ал балалардың €сли-бақша кешендер≥нде - жалпы ауданы 400 м/кв ек≥ алаңша алынады. јлаңшалардың төсен≥ш≥ топырақ, ағаш, асфальт, резенкел≥-битумды болуға рұқсат ет≥лед≥, аздап шөптес≥н өс≥мд≥ктермен когалдандырылған болуы мүмк≥н. ƒене шынықтыру алаңшасынын параметр≥ бойынша ұзындығы 100-150м жүг≥рет≥н жол орналастырылады.

Ўаруашылық алаңшасы асхана мен к≥р жуатын орынға жақын, топтық алаңдардан барынша алшақ орналастырылуы керек. јуданы мектепке дей≥нг≥ мекемен≥ң сыйымдылығына және елд≥ мекендердег≥ коммуналдық қызметпен қамтамасыз ету деңгей≥не байланысты анықталады. јлаңшада қоқыс салғыштарға арнап орын бөл≥нед≥. Қажет≥не қарай ауданы 50 м/кв көп емес көкөн≥с сактайтын орын жасалады.

ћектепке дейнг≥ мекемелер би≥кт≥г≥ этаждан жоғары емес жеке тұрғын ғимараттарға орналастырылуы керек. Ѕалалар баспалдақпен 2 этаждан жоғары көтер≥лгенде, тыныс алу, жүрек қан-тамыр жүйес≥не кер≥ әсер етет≥н≥ арнаулы зеттеулер арқылы дәлелденген. Ғимараттың жоспарлануы орталықтандырылған, блокталған және павильонды болуы мүмк≥н. —оңғысы €сли-бақша кешендер≥н жобалауда және оңтүст≥к аудандарда асханаларды, к≥р жуатын орындарды топтық бөлмелерден ерекше жекеленд≥ру қажет болғанда қолданылады. ”часкедег≥ си€қты ғимаратта да топтық жекеленд≥ру заңдылығы сақталуы керек, әс≥ресе сәбилер топтары б≥ршш≥ этажға орналастырылып, жеке к≥рет≥н ес≥ктермен қамтамасыз ет≥лу≥ керек. —әбилерге арналған топтық бөл≥м қабылдау бөлмес≥не, ойнау ұйықтау, дәретхана және буфет бөлмелер≥нен тұрады, бұл бөлмелер өз ара дұрыс баиланыста орналастырылған болуы керек.

ћектепке дей≥нг≥ балаларды топтық бөлмелер≥н б≥р≥нш≥ және ек≥нш≥ этажға орналастыруға болады. ћұнда төрт топқа ортақ б≥р ес≥к болуға рұқсат ет≥лед≥. “оптық бөлмен≥п құрамына: шеш≥нет≥н, ұйықтауға арналған бөлмелер, топтық бөлме, дәретхана және буфет бөлмелер≥ к≥ред≥. јталған бөлмелерд≥ң би≥кт≥г≥ 3 м кем болмауы керек. “оптық және ойын бөлмелер≥н≥ң дұрыс бағыты оңтүст≥к, ұйықтау бөлмес≥ солтүст≥ктен оңтүст≥кке қарай солтүст≥ктен шығысқа қарай 45 гр болғанда дұрыс деп алынады.

ќйнау, топтық ұйықтау бөлмелер≥нде ес≥к, терезе арқылы табиғи желдету немесе бұрыштық желдетумен қамтамасыз ет≥лу≥ керек, ал 4 климаттық аудандарда олардан басқа тамақ дайындайтын бөлмеде, к≥р жуып кепт≥рет≥н және өтектейт≥н бөлмелерде қосымша жасанды желдету қарастырылуы керек. ≈ресектер және дайындық топтарында ал балалар мен қыз балаларға арналған дәретханалар бөлек болуы керек. 95 немесе одан көп орынға есептелген мектепке дей≥нг≥ мекемелерде гимнастика мен әуен жаттығуларына арналған залдар болуы керек.

4. »ллюстраци€лы материалдар: слайд

5.Әдебиет:

јзақ т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.»маналиев Ў.». Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдерд≥ң гигиенасы,-јлматы.Ғылым

баспа орталығы.2008.

2.Ќеменко Ѕ.ј., ќспанова √. . Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер гигиенасы.

ќқулық-јлматы ЂҒылымї.-2002.-300бет.

Қосымша:

1.“өлем≥сов ј.ћ., Қасмақасов —.’ Қазақстан –еснубликасының мектеп жасындағы балаларының физикалық дамуын есептеу және бағалау әд≥с≥.

Әд≥стемел≥к құралы.- јлматы 2008.-230 бет.

ќрыс т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.√игиена детей и подростков: ”чебник(ѕод ред ¬.  учма.-ћ.√Ёќ“ј–ћ≈ƒ»ј,2008-480с.

 

Қосымша:

1.ћедицинские и социальные аспекты адаптации современных подростков к

услови€м воспитани€, обучени€ и трудавой де€тельности. Ѕаранов ј.ј.,  учма ¬.–., —ухарева Ћ.Ћ.ћ. ћедицина.-2006.-√олубаев ¬.¬.и др. ѕрактикум по оснаванием педиаторы и гигиены детей дошкольного возраста.- ћ. »здательский центрїјкадеми€ї.2000-200с.

2. учма ¬.– √игиена детей и подростков при работе с видео-дисплейными

терминалами.-ћ. ћедицина, 2000,-160с.

 

Қорытынды сұрақтары:

1.ћектепке дей≥нг≥ мекемелерд≥ң жобалануы мен салынуына қойылатын

гигиеналық талаптарды атаңыз.

2. ћектепке дей≥нг≥ мекемелерд≥ң нег≥зг≥ гигиеналық жобалауын атаңыз.

3. ∆ер тел≥м≥не қандай талаптар қойылады?

4. ћектепке дей≥нг≥ мекеме аумағында денешынықтыру аймағы не үш≥н қажет?

5. јумақтың нег≥зг≥ элемент≥н атаңыз?

 

є18

1.“ақырыбы: ∆алпы б≥л≥м берет≥н мектептерде, кәс≥пт≥к- техникалық мектептерде, гимнази€ларда, лицейлерде жобалануы мен салынуына қойылатын гигиеналық талаптар.

2. ћақсаты: жалпы б≥л≥м берет≥н мектептерде, кәс≥пт≥к- техникалық мектептерде, гимнази€ларда, лицейлерде жобалануы мен салынуына қойылатын гигиеналық талаптар туралы түс≥н≥к беру.

3. ƒәр≥с тезис≥:

∆алпы б≥л≥м беру мектептер≥не жататындар:

1 дәрежел≥ бастауыш мектедтер- 1-4сынып оқушылары үш≥н;

1-2 дәрежел≥ нег≥зг≥ мектептер - 1-5 сынып оқушылары үш≥н;

2 дәрежел≥ нег≥зг≥ мектептер - 5-9 сыньш окушылары үш≥н;

1, 2, 3 дәрежел≥ орта мектептер - 1 (12) сынып оқушылары үш≥н; 5.2,3 дәрежел≥ орта мектептер - 5-11 (12) сынып оқушылары үш≥н;

3 дәрежел≥ орта мектептер - 9 (10)-11 (12) сынып оқушылары;

әртүрл≥ мазмұндағы және әртүрл≥ оқу үрд≥стер≥ бар гимнази€лар, лицейлер.

∆ерг≥л≥кт≥ жағдайларға байланысты әртүрл≥ дәрежедег≥ мектептер жеке орналасуы немесе ке≥пендер рет≥нде құрылуы мүмк≥н. ћысалы, тығыз орналасқан көп қабатты үйлер≥ бар үлкен ықшам аудандарда жеке автономды оқу блоктарынан тұратын мектеп-кешен құрылысын салу ұсынылады. јуылды жерлерде I дәрежел≥ бастауыш мектептер салынады.

√игиеналық тұрғыдан алғанда мектептег≥ тұрғын мекемелерд≥ң территори€ларында дұрыс орналастырудың маңызы зор.ћұндайда атмосфералық ластанудың дәрежес≥, шуыл сипаттамасы, көшеде жарақаттану болуы мүмк≥нд≥г≥н≥ң профилактикасы есептке алынуы керек. —оңғысына толығырақ тоқталу керек.  өшеде жарақат алу, балалар мен жасөсп≥р≥мдер ауруларының ≥ш≥нде б≥р≥нш≥ орында тұрғаны отандық және шетелд≥к әдебиеттерде дәлелден≥п көрсет≥лген. ћұнда көшеде жарақаттанудың үлкен пайызы мектеп жасындағы балаларға келет≥н≥, ал оның ≥ш≥нде нег≥зг≥ себеб≥ қаланың автомобиль транспорттары екен≥ дәлелденген. —онымен қатар транспорт жарақаттарына байланысты болған қайғылы оқиғалар, мектеп оқушыларының мүгедект≥г≥ мен қайтыс болуының ең нег≥зг≥ себептер≥ болып табылады.

≈. ».  орневскийд≥н ћәскеу қаласының мектеп оқушыларынын арасындағы алты жылдық бақылауы мынандай қорытынды жасауға мүмк≥нд≥к туғызады:

- кошеде болган жарақаттың көб≥, бастауыш және орта сынып жасындагы оқушыларга келед≥ екен (коб≥несе 8-12 жас аралығында);

- ер балаларда көше жарақаты ек≥ есе коп кездесет≥н≥ байқалады;

- транспортқа байланысты жарақаттар саны көктем және күз айларында көбейед≥. ∆аз кез≥нде балалардың көб≥ қала сыртында болады, ал, қыста балалардың - кошеде болу уақыты онша ұзақ емес;

мемлекетт≥к автоинспекци€ның ресми құжаттары бойынша жасалған анализдер, мектеп оқушыларының көше транс€орттарынан жарақаттар алуы,мектептерд≥ң елд≥ мекен≥н≥ң территори€ларында орналасу жағдайына, тығыз байланысты екен≥н көрсетед≥. ќсы айтылған жағдайлар және одан кей≥нг≥ бақылаулардың нәтижелер≥ төмендег≥ жағдайларды құрастыруға мүмк≥нд≥к беред≥:

1.ћектептерд≥ орналастырудың нег≥зг≥ варианты-тұрғын үйлерд≥ң бойына транспорт магистрал≥нен 100 м көб≥рек кашықтыққа, тұрғын кварталдар ≥ш≥нде орналастыру болып табылады,

2.ћектептерд≥ квартал ≥ш≥ндег≥ (б≥р сағатта 1-90 машина жүрет≥н) жолдардың бойына салуға болады.  вартал аралық (б≥р сағатта 100-200 машина жүрет≥н) жолдардың немесе транспорт магистралдарының бойына салуға болмайды.

ћектептерд≥ квартал ≥ш≥не орналастыру - ауа құрамын және шуыл тәрт≥б≥н≥ң дұрыстығын қамтамасыз етед≥.ћектепт≥ң жер учаскес≥нде мынандай функционалдық алаңдар бөл≥нед≥: денешынықтыру - спорт алаңы, оқу-тәж≥рибе алаңы, демалыс, әскери дайындық және шаруашылық алаңдары. —порттық және әскери-дайындық аландарын сынып бөлмелер≥н≥ң терезе жағына орналастыруға болмайды. —нар€длақтыруға және доп ойнауға арналған алаңшалар басқа бөлмелерд≥ң терезелер≥нен 25 м-ден артық қашықтықта орналасуы керек, ал егер бұл алаңдар 3 м би≥к қорғанмен қоршалған болса терезелерден ара қашықтығы 15 м кем болмауы керек.

Ўаруашылық алаңы асхананың өнд≥р≥с бөлмелер≥не к≥рет≥н жақта оқу- тәж≥рибе алаңына жақын орналасуы керек. ћетереологи€лық және географи€лық аланшалар мектеп ғимаратынан оның 2,5 есе би≥ктет≥лген есептелген қашықтықта орналасуы керек. ћектеп учаскес≥н көгалдандыру оның жалпы ауданының 40% кем болмауы керек, ал 4ј климаттық аудандарда - 50% кем болмауы керек.

”часкеде мектеп ғимаратына өрт сөнд≥рг≥ш машиналардың жақын келу≥ үш≥н және олар ғимаратты айналып және алатындай қолайлы жолдар қарастырылуы керек. ћектеп учаскес≥н≥ң территори€сы би≥кт≥г≥ 1,2 м кем емес қорғанмен қоршалуы керек. џқшамаудан ≥ш≥нде мектеп қорғанын жасыл ағаштар отырғызу арқылы жасауға болады. егер учаске көшеге және транспорт жолдарына жақын тұрса - би≥к қорған орнату арқылы бөлед≥.

∆алпы б≥л≥м беру мектептер≥н≥ң ғимаратының құрылысын 4 этаждан, арнаулы мектептерд≥ 3 этаждан жоғары ет≥п салуға болмайды. Ѕ≥р≥нш≥ сыныпқа арналған бөлмелерд≥ төрт≥нш≥ қабатқа орналастыруға болмайды, ал қалған оқу бЪлмелер≥н≥ң алатын орны этаж ауданының 25%-тен аспауы керек. —ынып бөлмелер≥н≥ң ең жақсы бағытталуы 65-тен 200 -қа дей≥н оңтүст≥кке қарай 45∞. солтүст≥к кең≥ст≥кке қарай 120-дан 200 -қа дей≥н' Қаз≥рг≥ кездег≥ мектеп ғимаратының құрылысы оның сыйымдылығын ұлғайтуға қарай бағытталумен сипатталады. яғни, қаз≥рг≥ қала салу ерекшел≥г≥ халық тығыздығының өсу≥, тұрғын аудандарда коп қабатты үйлерд≥ң кобею≥не байланысты болып келед≥. ’алық тығыздығының осу≥ мектептег≥ балалар санының кобею≥мен және ≥р≥ ықшам аудандарда оқушылар санына байланысты мектеп жүктемес≥н≥ң ұлғаюымен қатар жүред≥.ћысалы, 5 этажды кұрылысы бар ықшам ауданның 40 га ауданында 1400 халық тұрады, оның 2520 мектеп жасындагы балалар, ал тогыз этажды құрылыстарда осыған сәйкес 1860 жэне 348.

—онымен қатар, оқу бағдарламасының өзгеру≥ сабақ жүрг≥зуд≥ң жаңа құралдары мен әд≥стер≥н қолдану, салауаттандыру шараларын күшейту т б осындаи жағдайлар бөлмелер құрамын кенейтуд≥ қажет етед≥.

ћектептерд≥ң сыйымдылығын жогарылатуда экономикалық жагдайдың да маңызы бар, €ғни б≥р орынның құны мен оны пайдалану шығындары ћысалы, 640 орынға есептелген мектепт≥ң б≥р оқушы орнына арналган құны 320 орынға арналган мектепке қарағанда 30% дей≥н арзанырақ түсед≥ Ѕұл аитылғандар мектеп ғимараттарының құрылысын үлкен сыйымдылықпен салудың артықшылығын көрсетед≥. Ѕ≥рақ, б≥р мекемеге өте үлкен балалар мен жасөсп≥р≥мдер ұжымын б≥р≥кт≥ру гигиеналық талаптарды да арылтуды қажететед≥:

-ауылшаруашылықтың көбею≥н≥ң алдын-алу;

-шуыл деңгей≥н≥ң жоғарылауымен күрес жүрг≥зу;

-Әртүрл≥ мақсатқа арналған бөлмелерд≥ң коммуникаци€лық баиланысын қамтамасыз ету;

-мектеп ғимаратының архитектуралық-жоспарлану композици€сын ыңғаиластыру.

4. »ллюстраци€лы материалдар: слайд

5.Әдебиет:

јзақ т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.»маналиев Ў.». Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдерд≥ң гигиенасы,-јлматы.Ғылым

баспа орталығы.2008.

2.Ќеменко Ѕ.ј., ќспанова √. . Ѕалалар мен жасөсп≥р≥мдер гигиенасы.

ќқулық-јлматы ЂҒылымї.-2002.-300бет.

Қосымша:

1.“өлем≥сов ј.ћ., Қасмақасов —.’ Қазақстан –еснубликасының мектеп жасындағы балаларының физикалық дамуын есептеу және бағалау әд≥с≥.

Әд≥стемел≥к құралы.- јлматы 2008.-230 бет.

ќрыс т≥л≥нде

Ќег≥зг≥:

1.√игиена детей и подростков: ”чебник(ѕод ред ¬.  учма.-ћ.√Ёќ“ј–ћ≈ƒ»ј,2008-480с





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-11-24; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1407 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

≈сли президенты не могут делать этого со своими женами, они делают это со своими странами © »осиф Ѕродский
==> читать все изречени€...

1450 - | 1410 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.294 с.