Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


јз≥рг≥ қоғамдағы мұғал≥мд≥к кәс≥пт≥ң әлеуметт≥к маңызы.




≈л≥м≥зд≥ң әлеуметт≥к-экономикалық дамуын жет≥лд≥ру мәселес≥ осы қоғамдағы адами фактор мәселес≥мен т≥келей байланысты, себеб≥ жан-жақты дамыған, бәсекеге қаб≥летт≥ жастар мен құз≥ретт≥ мамандар ғана қоғамның өркендеп дамуына елеул≥ үлес қоса алады. Қоғамымыздың қарқынды дамуы үш≥н бәсекеге қаб≥летт≥, әлеуметт≥к белсенд≥л≥ктер≥ дамыған жас мамандар қажет. јл осындай азаматтар тұлғасын қалыптастыруда олардың ата-аналарымен қатар б≥л≥м беру мекемелер≥ндег≥ мұғал≥мдерд≥ң ерен еңбектер≥ мен иг≥ ≥стер≥н≥ң алатын орны зор.

ћұғал≥мд≥к кәс≥пт≥ң ежелден қалыптасқанын баршамыз б≥лем≥з. јдамдар қай қоғамдық формаци€да болмасын жас ұрпакқа өз тәж≥рибес≥н жетк≥з≥п, б≥лгендер≥не үйрет≥п және мақсатты, саналы түрде өм≥р заңдылықтарын меңгертуге талпынған.јдамзат қоғамының қай даму сатысында болмасын мұғал≥мд≥к кәс≥пт≥ң атқаратын рөл≥ ерекше жоғары бағаланған. ћектеп және б≥л≥м беру жүйелер≥ өскелең ұрпақтың әлеуметтену≥не, қоғам дамуына сәйкес тәрбиелену≥не қашан да елеул≥ үлес≥н қосып келед≥.

Ѕ≥л≥м беруд≥ң өз≥н қаз≥рг≥ таңда ауқымы кең әлеуметт≥к процесс рет≥нде қарастыра отырып болашақ мұғал≥мдерд≥ да€рлау барысында к әс≥пке баулу және әлеуметтенд≥ру процесстер≥н ұл≥тастыру қажетт≥л≥г≥н аңғарамыз. ѕедагогикалық жоғары оқу орнына келген әрб≥р студент жоғары сапалы деңгейде таңдаған кәс≥б≥н меңгеру≥ кажет, онсыз нағыз мүғал≥м, нағыз педагог тұлгасы қалыптаспайды, және онсыз кәс≥пт≥к б≥л≥м беру ұғымы өз≥н≥ң бастапқы мән≥н де жоғалтып алуы мүмк≥н.

ћұғал≥мд≥к мамандықтың қыр-сырын ашу үш≥н оның басқа мамандықтарға қарағандағы әлеуметт≥к құндылығын, оның қоғамдағы орны мен рөл≥н терең≥рек қарастырған жөн.

—ан-алуан мамандықтардың ≥ш≥нде мұғал≥м мамаңдығы Ђадам-адамї жүйес≥не катысты мамандық, б≥рақ осындай жүйеде адаммен тығыз жұмыс ≥стейт≥н басқа да мамандык иелср≥ жетк≥л≥кт≥. ћысалы, дәр≥гер, юрист, артисттер, сатушылар т.с.с. мамандар да адамдармен тығыз қарым-қатынаста болады ғой. ѕедагог мамандығының маңыздылығы оның қогам дамуындагы рөл≥мен анықталады. ѕедагог мамандығында жетекш≥ иде€, нег≥зг≥ м≥ндет - адам дамуының мақсаттарын түс≥н≥п, басқа адамдарды сол мақсаттарға жетуге бағыттау.

яғни, мұғал≥м өскелең ұрпақты қоғамның болашақ азаматтары рет≥нде тәрбиелеп, олардың әлеуметтену≥не байланысты жұмыстар атқарады. ћұғал≥мдер қоғамдағы ғасырлар бойы қалыптасқан әлеуметт≥к тәж≥рибен≥ саралап ең дұрыс және ең қажетт≥ жақтарын жас өсп≥р≥мдерд≥ң бойында қалыптастыруға тырысады. —онымен қатар мүғал≥мдер жас өсп≥р≥мдерд≥ң дүниетанымдарын, ұлттық сана сез≥мдер≥н, салауатты өм≥р салтына деген көзқарастарын калыптастырады. яғни, мұғал≥мдерд≥ баланың қоғамдық қатынастарға бей≥мделу≥н, әлеуметтену≥н басқарушысырет≥нде қабылдауға болады. ¥лы орыс педагогы  .ƒ.”шинский мұғал≥м мамандығын жоғары бағалай отырып: Ђћұғал≥м мамандығы сырттай қарапайьш болғанымен - тарихтағы ең ұлы ≥стерд≥ң б≥р≥ї - деген сөздер≥ шынайылыққа үйлесед≥.

јдамзат тарихында мұғал≥м мамандығының ең маңызды ерекшел≥ктер≥н≥ң б≥р≥ -оның қай елде болмасын ең кең таралғандығы.

ћысалы, Қазақстан –еспубликасының жоғары оқу орындарын б≥т≥руш≥ түлектер≥н≥ң басым көпш≥л≥г≥ педагогтар екен≥н атап айтуға болады. Ѕұл нен≥ б≥лд≥ред≥? Ѕұл деген≥м≥з педагог мамандығының қоғам дамуы үш≥н аса қажетт≥л≥г≥н≥ң, зор маңыздылығының көрсетк≥ш≥, себеб≥ егер бұл мамандыққа қоғам тарапынан сұраныс болмаса, мұндай көп мамандарды да€рлау кажетт≥л≥г≥ де болмаушы ед≥. Ѕұл мамандык мәңг≥л≥к еск≥рмейт≥н мамандықтардың б≥р≥. ∆ьл сайын жоғары оқу орындарында арнайы да€рланған жоғары б≥л≥мд≥ педагогтар қоғамымыздың б≥л≥м беру мекемелер≥нде педагогикалық еңбекке к≥р≥с≥п жатса да, мұғал≥мдер саны жет≥спейд≥. Қаз≥рг≥ үзд≥кс≥з б≥л≥м беру жүйес≥н≥ң дамуына байланысты сапалық деңгейлер≥ жоғары, кәс≥би кұз≥ретг≥ мұғал≥мдерге деген сұраныс жыл сайын күшейе түсуде.

ћұғал≥м қызмет≥ тек болашаққа ғана бағытталған. ћұғал≥мн≥ң ≥с-әрекет≥, қызмет≥ балалардьң болашағына байланысты болып келед≥. ¥стаз еңбег≥н≥ң нәтижел≥л≥г≥ де келешекте ғана көр≥н≥с беред≥. ћысалы, мұғал≥м еңбег≥н≥ң жем≥с≥ нақты б≥р ≥с-әрекет жасағаннан кей≥н емес, айлар, жылдар өткен соң, шәк≥ртт≥ң б≥р табысқа қол жетк≥зу≥не байланысты бағаланады.

∆аңашыл-педагог Ў.ј. јмонашвили: ЂЅ≥з болашақтың адамын, жаңадан қалыптасқан адамды бейнелеуге м≥ндетт≥м≥з. Ѕи≥к адамзаттық, ортақ ≥ске бер≥лгенд≥к, халық, мемлекет алдындағы өз≥м≥зд≥ң қалтықсыз парызьмызды сез≥ну б≥зд≥ осындай адам етед≥. Ѕ≥зд≥ң әрқайсымыз - жүздеген тағдырдың туындатушымыз, б≥зд≥ң шәк≥ртер≥м≥зд≥ң бақыты ұста дүкен≥ндей - кластарымызда шыңдалады!... Ѕ≥зд≥ң жанымызда, бәр≥ де: күлк≥ де, қатыгезд≥к те, ұстамдыльқ та, қарапайымдылық та, киген ки≥м≥м≥з де, б≥л≥м≥м≥з де, зерект≥к те, адалдық та, интеллект≥л≥к те, үй≥р≥мд≥л≥к те, өм≥рга деген сүй≥спенш≥л≥к те өр≥л≥п тұруы ти≥с. јдамдағы к≥с≥лерге ұнаған таңдаулы қасиет атаулының бәр≥ тән болуы керекї - деп мұғал≥мдер тұлғасын жоғары бағалайтыны да осы мамандықтьң адам өм≥р≥ндег≥ маңыздылығының б≥р дәлел≥ деуге болады.

ћұғал≥м қызмет≥ үнем≥ гуманист≥к сипатта болады. Ұстаздық қызметт≥ң тағы б≥р ерекшел≥г≥ - педагогтардың әр шәк≥рт≥н≥ң жүрег≥не жол таба б≥лу≥нде, әрб≥р баланың бойындағы қаб≥летт≥ дамыту үш≥н жағдай жасай алуында. ≈ң бастысы мұғал≥м оқушының өз≥н тұлға рет≥нде сез≥ну≥не көмектесу≥ керек, оның бойында өз≥н, өм≥рд≥, әлемд≥ тануға деген қажетт≥л≥кт≥ о€та б≥лу≥ керек, әрб≥р ≥с-әрекет≥ үш≥н өз≥н≥ң, жолдастарының, мектепт≥ң, қоғамның алдындағы жауапкерш≥л≥кт≥ - адамгерш≥л≥к қад≥р-қассиетт≥ сез≥нуге тәрбиелеу≥ керек. јдамдық кад≥р-қасиет - адам бойындағы ең қымбат байлық. “әл≥м-тәрбиел≥к, оқу-танымдык жолында мұғал≥мн≥ң кәс≥би жет≥ст≥г≥ әрб≥р оқушысының мүмк≥нд≥г≥не сен≥м артуына, оның табандылығы мен шыдамдылығына, шәк≥рт≥не дер кез≥нде көмекке келе б≥лу≥не т≥келей байланысты.

ѕедагогикалық еңбект≥ң ұжымдық сипаты.ћұғал≥м үнем≥ балалар ұжымымен жұмыс ≥стейд≥. јл м≥нез≥, қызығушылықтары, даму және тәрбиел≥к деңгейлер≥ әр түрл≥ балалардың ұжым ≥ш≥ндег≥ қарым-қатынастарын басқара б≥лу оңай ≥с емес. ќл үлкен педагогикалық шеберл≥кт≥ талап етед≥. Ѕұл шеберл≥кт≥ дамыту үш≥н педагогика ғылымындағы ј.—.ћакаренко нег≥з≥н салып кеткен тұлғаны ұжымда және ұжым арқылы тәрбиелеу теори€сын жақсы меңгеру қажет, Ѕұл педагогикалық иде€ кей≥нг≥ көптеген шығармашыл педагогтардың тәж≥рибес≥не нег≥з болғаны анық.

ћұғал≥м б≥р күнн≥ң өз≥нде кем дегенде 3 сабақ өтсе, әр сыныпта орта есеппен 30 баладан болса, 90 оқушымеи т≥лдес≥п бәр≥не б≥рдей б≥л≥м-тәрбие беруге тырысады. јл б≥р апта ≥ш≥нде мұғал≥м қаншама оқушыға педагогикалық ықпал жасайды. ќнымен қатар оның жетекш≥л≥к атқаратын өз сыныбы да болады. ћ≥не әрб≥р осындай м≥нез-құлықтары әртүрл≥ оқушылар ұжымында барлығына қолайлы психологи€лық ахуал тудыру, ынтымақтастықта жұмыс ≥стете б≥лу үлкен шеберл≥кт≥ қажет етед≥. —онымен қатар мұғал≥м үлкен педагогикалық ұжымның мүшес≥ рет≥де оның барлық құрылымдық бөлшектер≥мен үйлес≥мд≥ қарым-қатынас орната алуы керек. ѕедагог еңбег≥н≥ң маңыздылығы - осындай ұжымдық еңбекпен айналыса отырып әр оқушының даралыкқ ерекшел≥ктер≥н дамытып, тұлғалық қасиеттер≥н қалыптастыру болып табылады.

ћұғал≥мдер аса күрдел≥ процест≥ - оқушы тұлғасының қалыптасуын басқарады. ћұғал≥м - оқушы өм≥р≥н≥ң ≥ргетасын қалаушы және ғылым нег≥здер≥мен таныстырушы маман. ћұғал≥м мамандығы баршамызға ортақ иг≥л≥кт≥ ≥с болып табылатын жас ұрпақты жан-жақты тәрбиелеуге нег≥зделед≥,себеб≥ адам бойындағы тәрбие мен жүйел≥ б≥л≥м баланың өм≥р≥н≥ң оншақты жылы өтет≥н орта мектептен қалыптасады.ќрыс халкының белг≥л≥ сыншысы,публицист≥ ¬.√. Ѕелинский ұстаздардың шәк≥рт өм≥р≥ндег≥ рөл≥н жоғары бағалай отырып былай дейд≥: Ђ“әрбиеш≥ мэртебес≥ қаншалықты маңызды, ұлы, әр≥ қастерл≥ десең≥зш≥: оның қолында адам өм≥р≥н≥ң тұтас тағдыры тұрї.

ћұғал≥мдер әр баланың тұлғасын қалыптастыруда оларды интеллектуалдық жағынан дамытуды, эмоционалдық, рухани, дене тәрбиелер≥н жет≥лд≥руд≥ көздейд≥. јл шәк≥ртт≥ң тұлға рет≥нде қалыптасуын басқару өте күрдел≥ процесс екен≥ балалардың әрдайым психологи€лык, физиологи€лық, педагогикалық өзгер≥с үст≥нде болатындығына байланысты. ћысалы 5 сынып оқушысы мен 9 сынып окушыларына мұғал≥м б≥р өлшеммен қарап, б≥рдей талап қо€ алмайды. Ѕ≥р б≥л≥м беру мекемес≥н≥ң ≥ш≥нде әр жастағы балалар оқу-танымдық ≥с-әрекетпен шұғылданып тәрбиеленед≥. —ондықтан мұғал≥м шәк≥рттерд≥ң жас ерекшел≥ктер≥ мен қатар дара ерекшел≥ктер≥н ескере отырып барлығына ортақ б≥р ти≥мд≥ қарым-қатынастық жүйен≥ калыптастыруға тырысады.

Ѕасқа мамандықтарға қарағанда мұғал≥мд≥к еңбект≥ң нәтижес≥н өлшеп отыратын дайын арнайы құралдар болмайды, оларды өлшеу үш≥н балалардың бойындағы тұлғалық қасиеттерд≥ң өзгеру≥н күтуге тура келед≥. —ебеб≥ мұғал≥м қаншалықты жетекш≥ роль атқарып тұрса да, оған оқыту, тәрбиелеу процес≥нде пайда болатын қарым-қатынастарды басқара алуы, сол қарым-қатынастар арқылы шәк≥ртт≥ң өз≥нд≥к даралығын сақтап, тұлғалық қасиеттер≥н қалыптастыруы қажег.

ћұғал≥мдерге аса жауапты ≥с жүктелген. Қаз≥рг≥ қоғам дамуында мұғал≥мдер өздер≥не аса жауапты ≥с жүктелген≥н саналы түрде сез≥н≥п, ол еңбект≥ атқаруда барлық ер≥к-ж≥герлер≥н, күш-қайратын, б≥л≥м, ≥скерл≥ктер≥н жұмсап табысты нәтижеге жетуд≥ көздеулер≥ керек. ћұғал≥мдерге баланың м≥нез-құлқының, дүниетанымының, адамгершш≥к қасиеттер≥н≥ң қалыптасуы,жалпы олардың өс≥п дамуының ең маңызды кезең≥ тапсырылған. ќсындай аса жауапты ≥ст≥ қолға алып отырған мұғал≥мдер өздер≥н≥ң бала өм≥р≥ндег≥ рөл≥н әрқашан да жоғары деңгейде атқаруға м≥ндетг≥. јл егерде мұғал≥м педагогикалық ≥с-әрекетке немқұрайлы қкарайтын болса оның жұмысында сәтс≥зд≥кке ұшырататын көптеген қател≥ктер мен кемш≥л≥ктер кездесу≥ мүмк≥н. ќсы ойға байланысты ј.¬.Ћуначарскийд≥ң: Ђ≈гер алтын ≥с≥н≥ң шебер≥ алтынды бүлд≥р≥п алса, оны қайта балқытып қрюына болады. ≈гер багалы тас бүл≥нсе, онда ол жарамсыз болып қалуы мүмк≥н, алайда ең бағалы деген жаунар тастың өз≥, жаңа туган адамнан қымбат емес. јдамның бұзылуы не үпкен қылмыс, немесе орны толмас өк≥н≥ш. Ѕұл материалмен мүлт≥кс≥з, одан не жасай алатыныңды күн≥ бұрын б≥ле отырып жұмыс ≥стеу қажетї- деген сөздер≥ тәж≥рибел≥ педагогтардың жадында.

 ейб≥р мұғал≥мдерд≥ң кәс≥би б≥л≥кт≥л≥ктер≥н≥ң төменд≥г≥нен баланың балғын балалық шағына дақ түс≥рулер≥ олардың ата-аналар алдында, әр≥птестер≥ алдынла бедел≥н төмендетед≥, абыройын түс≥ред≥ және олардың ж≥берген қател≥г≥ баланың өм≥р бойы жүрег≥нде қалады. Өк≥н≥шке орай ондай мұғал≥мдер өздер≥н≥ң кемш≥л≥ктер≥н байқамай сәтс≥зд≥к жағдайларда оқушыларды к≥нәлап, олардың болашағына үулкен күмәнмсн қарайды. јл окушы қател≥г≥ кеш≥р≥лу≥ керек, себеб≥ олар әл≥ өз күштер≥ мен мүмк≥нд≥ктер≥н шамалай алмайтын, даму үст≥ндег≥ жандар.

ћұғал≥м шәк≥рт≥не сен≥м арта б≥лу≥ арқылы оның ≥шк≥ әлеует≥н ашуға мүмк≥нш≥л≥к туғызады. —ол си€қты егер мұғал≥м баланың бойында адамгсрш≥л≥к сез≥мдсрд≥ о€та алса, ≥зг≥л≥к дэн≥н сеу≥п, оларды терең≥нен сусындата б≥лсе, ондай педагогикалық ықпал баланың өм≥р бойғы рухани азығына айналуы мүмк≥н. ‘ранцуз жазушысы

јнтуан де —ент-Ёкзюпери: ЂӨм≥р сүру - демек ба€у өс≥п-өну. ћұғал≥м б≥зд≥ң үм≥т≥м≥зд≥ және б≥зд≥ң қогамымыздың болашагын Ч үйлес≥мд≥ жеке тұлғаны тәрбиелейд≥. ћұғал≥м балаларға әлем мәдениет≥н таныстыра отырып, шын мән≥нде, бақыт нег≥з≥н қалайдыї - деген екен.

ќсындай мәртебеге ие болу үш≥н мұғал≥м өз бойында ≥лтипаттылық, балаға сен≥м арта б≥лу, байқағыштық, әд≥лд≥к, сабырлық, шыдамдылық си€қты қаб≥леттерд≥ дамытып жет≥лд≥ру≥ қажет, солардың нег≥з≥нде ғана оның ерен еңбег≥ кәс≥би табысқа жетк≥зу≥ мүмк≥н.

Қоғам дамуына байланысты мұғал≥мге қойылатын талаптардын өзгеру≥. ћұғал≥м профессиограммасы. јдамзат тарихында мұғал≥м тұлғасына қойылатын талаптар қоғамдағы әлеуметт≥к-экономикалық, мәдени жағдайларына байланысты өзгер≥п отырған.

Ұстаз тұлғасына, тәрбиеш≥лерге, тәл≥мгерлерге қойылатын талаптар т≥пт≥ ≈желг≥ √реци€, ≈желт≥ ћысыр, ≈желг≥ –им философтары ƒемокрит, јристотель, —ократ, ћарк ‘абий  винтилиан т.б. еңбектер≥ мен иде€ларында көр≥н≥с табады.

ћұғал≥мдерд≥ң моральдық-психологи€лық, этикалық сапалары туралы ойлар шығыс философы Әбу Ќасыр әл-‘араби еңбектер≥ндег≥ айырықша көң≥л аударылған мәселелерд≥ң б≥р≥ болған. ќл мұғал≥м бойында шыншылдык, шәк≥рттер≥не де, өз≥не де талап қо€ алушылык, ықыластылық, қаталдық, күш-ж≥гер және педагогикалық такт си€қты қаситеттерд≥ң сақталуын қажет деп санаған. Әл-‘араби ұстаздың м≥нез-кұлық нормасы қаңдай болуы жайлы былай деп жазады: Ђ..ол тым қатал да болмауга ти≥с, тым ырыққа да жығыла бермеу≥ керек, өйткен≥ тым қаталдық шәк≥ртт≥ өз≥н≥ң ұстазына қарсы қо€ды, ал тым ырыққа көне беру - ұстаздық қад≥р≥н кет≥ред≥. ќның берген сабағы мен ғылымға шәк≥рт≥ селқос қарайтын боладыї.

ѕедагогика ғылымының нег≥з≥н қалаушы я.ј. оменский (XVII ғ.) мұғал≥мдерге Ђең тамаша м≥ндет жүктелген, күн астында одан жоғары тұрған еш нәрсе жоқї - дей отырып балаларды оқыту-тәрбиелеу барысында мұғал≥мдерден табиғатқа сәйкест≥л≥к және дидактикалық принциптерд≥ң орындалуын талап еткен.

ѕедагогика тарихында мұғал≥м тұлғасына қойылатын талаптар ј.ƒистерверг,  .ј.√ельвеций,  .ƒ.”шинский, ѕ.‘. аптерев, ј.—.ћакаренко, џ.јлтынсарин, ћ.∆ұмабаев, ¬.ј.—ухомлинский сынды белг≥л≥ педагогтар еңбектер≥нде ерекше қарастырылады ѕ.‘. аптерев мұғал≥мдерд≥ң адамгерш≥л≥к қад≥р-қасиеттер≥н≥ң маңыздылығына көң≥л бөле отырып, окыту мен тәрбиелеу процестер≥н≥ң тұтас жүрг≥з≥лу≥ барысында Ђоқыта отырып тәрбиелеу, тәрбиелей отырып оқытуї кағидасының сақталуын талап етед≥.

ћұғал≥м тұлғасына қойылатын талаптардың өс≥п, күрделен≥п отыруы нәтижес≥нде педагогикалық теори€да профессиографи€лық тұрғыдан зерттеулер орын ала бастады. ќсы бағытта арнайы зерттеулермен айналысқан ғалымдар ‘.Ќ.√оноболин, Ќ.¬. узьмина, ј.».ўербаков, ¬.ј.—ластенин, ё.—.јлферов, ≈.».јнтипова т.б. болды.

¬.ј. —ластенин мұғал≥м тұлғасына қойылатын талаптар жүйес≥н оның педагогикалық еңбекке кәс≥би да€рлғы рет≥нде қарастырады. ќл да€рлықтың құрамына мұғал≥мн≥ң психологи€лық,физиологи€лык, да€рлықтары мен қатар ғылыми-теори€лық және практикалық құз≥ретт≥л≥г≥н жатқызады. ¬.ј.—ластенинн≥ң п≥к≥р≥нше: Ђћұғал≥м профессиограммасы мамандықтың паспорты рет≥нде оның квалификаци€лық сипагтамаларын, €ғии қоғамдық-са€си, әлеуметт≥к және психологи€лық-педагогикалық б≥л≥мдер≥н≥ң көлемдер≥н және ғылыми нег≥зделген өзара қатынастарын, сонымен қатар болашақ мұғал≥мге қажетт≥ педагогикалық, әд≥стемел≥к ≥скерл≥ктер мен дағдыларды қамтуы қажетї. ѕрофессиограмма - мұғал≥мн≥ң, оқытушының, сынып жетекш≥с≥н≥ң, педагогтың идеалды үлг≥с≥, эталоны, модел≥.

¬.ј. —ластенин ұсынған мұғал≥м профессиограммасында ол педагогикалық кәс≥пт≥ң жалпы сипатын және жеке мамандығына байланысты сипаттарын қарастыра отырып 4 тараудан тұратын мұғал≥мн≥ң профессиограммасын беред≥:

1. ћұғал≥мн≥ң қасиет≥ мен сипаттамасы. Ѕүған ол мұғал≥мдерд≥ң иде€лық, кэс≥пт≥к-педогогикалық, танымдық бағытгылығын жатқызады.

2. ћұғал≥мн≥ң психологи€лық-педагогикалық дайындығына қойылатын талаптар. ћұнда ол мұғал≥мдерд≥ң б≥л≥м, б≥л≥к және дағдыларын б≥р≥кт≥ред≥.

3.јрнайы да€рлықтың көлем≥ мен құрамы. Ѕұл тарау болашақ мұғал≥мдерд≥ң шеберл≥к деңгей≥нде еңбектену≥ үш≥н қажет болатын жалпы ғылыми нег≥зде дайындық көлем≥ мен арнайы да€рлықың қалыптасатын нақты б≥л≥м, б≥л≥к және дағдыны б≥р≥кт≥ред≥.

4.ћамандық бойынша әд≥стемел≥к жағынан да€рлық мазмұны. Ѕұған мұғал≥мге қойылатын жалпы әд≥стемел≥к талаптар жэне жеке пән мұғал≥мдер≥не қойылатын арнайы әд≥стемел≥к талаптар енг≥з≥лген.

∆алпылап қарастырғанда қаз≥рг≥ кезде мұғал≥м профессиограммасын құруда үлкен тәж≥рибе жинақталған. ћұғал≥м тұлғасына қойылатын талаптарды үш үлкен кешенге бөл≥п қарастыруға болады:

- жалпы адамзаттық қасиеттер≥;

- кәс≥би-педагогикалық касиетгер≥;

- арнайы пән бойынша б≥л≥м, б≥л≥к, дағдылары.

Ѕелг≥л≥ педагог ».≈.—иница қоғам мен педагогикалық кәс≥пт≥ң мұғал≥м тұлғасына қо€тын жалпы талаптарын былайша сипатгайды:

1.ћұғал≥м деген би≥к те, абзал атқа лайық болыңыздар. ќқушының жеке адам рет≥нде калыптасу жолында жеке ұстаздардан тәл≥м алатынын ұмытпаңыздар. —≥здерд≥ң ќтанға адал қызмет етулер≥ң≥з, с≥здерд≥ң еңбекке деген көзқарастарыңыз, с≥здерд≥ң азаматтық батылдықтарыңыз және с≥здерд≥ң адамдар арасындағы тәрт≥птер≥ң≥з өздер≥ң≥зден тәл≥м алатындарға мұра боп қалатындай болсын!

2.Өз оқушыларыңызды сыйлаңыздар. ќлардың ар-намысын қорғап, дамытып отырыңыздар.ќқушылардың бойында ар-намыстың дамуымен қоса жаксы касиеттер өр≥с алады. јр-намысты сақтаңыздар. јр-намысын сақтай б≥лмеген ұустаз, оқушыларына да тәл≥м-тәрбие бере алмайды.

3.Қажет≥ болмаса, оқушыларға өз артықшылықтарыңызды баса көрсетпең≥здер. ќлар с≥здерд≥ң мұғал≥м, тәл≥мгер, үлкен, тәж≥рибел≥ және өздер≥не қарағанда көп құқыкқа ие екендер≥ң≥зд≥ ұмытпайды, б≥рақ ол туралы жи≥ ескерте бергенд≥ ұнатпайды. —≥здерд≥ң оқушылармен өзара қарым-қатынастарыңызда аралық шек болуы қажет екен≥н жоққа шығармаймын, б≥ракқ ол аралық шек өте алмас кедерг≥ге айналып кетпес≥н.

4.ќқушылармен қарым-қатынаста тактикаларыңызды олардың жасы, рухани өсу≥не байланысты өзгерт≥п отырыңыздар. ќны жаңа тактикалық тәс≥л және әд≥стер≥ң≥збен байыта түс≥ң≥здер. “актикаларыңыз икемд≥ болсын, көзге ұрып тұратындай кернек≥ болмасын. “әрбиелеу әд≥стер≥нде де оқыту әд≥стер≥ндсг≥ си€қты талап қою жоғары дәрежеде болсын. “ым т≥ке бетке айтудан, ақылгөйл≥ктен аулақ болыңыздар, одан к≥нәратсыз кесңес, ескерту әлде қайда өт≥мд≥. ≈ң жаксысыЧ айтқанды оқушылардың өз көзқарасындай қабылдағаны.

5.ѕедагогикалық көтермелеуд≥ барынша кең пайдаланыңыздар, б≥рақ мақтауға жомарттау, жазалауға сараңырақ болыңыздар. ∆азаның әсер етерл≥ктей болуын бақылаңыздар. Қас-қабақтарыңызбен, көзқарастарыңызбен, үнс≥з қимыл-қозғалыстарыңызбен басқаруды үйрен≥ң≥здер.

6.Үн қатысу, сөйлесу мәдениет≥н игер≥ң≥здер, айқайдан алыс жүр≥ң≥здер. јйқай с≥зд≥ң ұстаздығыңызды кемс≥тед≥, оқушыларға тиг≥зер ықпалыңыздың мүмк≥нш≥л≥ктер≥н төмендетед≥. јйқай күшт≥л≥кт≥ емес, әлс≥зд≥кт≥ б≥лд≥ред≥.

7.ѕайдасы шамалы-ау деген шеш≥мнен аулак болыңыздар, ашу үст≥нде шеш≥м кабылдамаңыздар, өз құкықтарыңызды ақылмен қолдануға, ал оқушылардың ақылға кел≥п ил≥гу≥не мүмк≥нд≥к берет≥н кей≥нге қалдыра тұруї әд≥с≥не жүг≥н≥ң≥з.

8.ѕедагогикалық ≥скерл≥кт≥ң бәр≥ си€қты,оқушылармен араласа б≥лу де б≥рт≥ндеп келед≥. ќкушылармен қарым-қатынас жарасымдылығы Ч ти≥ст≥ б≥л≥м, ≥скерл≥к және тәж≥рибе б≥рл≥г≥. ѕән айырмашылығына қарамай өздер≥ң≥зд≥ң тәж≥рибел≥ әр≥птестер≥ң≥зд≥ң сабақтарына барыңыздар, олардың оқушылар алдында өздер≥н қалай ұстайтынын, қай уақытта және қандай ескертпелер жасайтынын, тәрт≥п бұзғанға қалай қарайтынын, т≥пт≥ оқушыларды қалай тыңдайтыны, қалай отырып, қалай тұратынын, класта қалай жүрет≥н≥н де байқаңыздар.

9.Әрб≥р оқушының өз≥нд≥к келбет≥н, класта жақсы көр≥нуге, өрлеп-өсуге тырысуын қад≥р тұтыңдар. “абыс адамға қанат б≥т≥ред≥, сәтс≥зд≥к, оның үст≥не б≥рыңғай сәтс≥зд≥к қажытады. ѕедагогикалық тұрғыдан алғанда ол қаншалықты бет≥мен

кеткен болса да, оқушыны мақтауға сылтау ≥здең≥здер. ≈гер окушының өз≥ мұндай сылтауға мүмк≥нд≥к бермесе, оны өз≥ң≥з табыңыз. ќрынды мактау - ондаған ескертуден пайдалы.

10.“ұтас класпен т≥л табысу белг≥л≥ б≥р дәрежеде с≥зд≥ң әр оқушымен жеке т≥л табуыңызға байланысты. ќқушымен оңаша болуға, мектептен б≥рге қайтуға, көшеде, паркте, стадионда бейне ойламаған жерден жолыққандай кездесуге уақыт табыңыздар. ≈гер с≥з әдеп сақтасаңыз, не боса соған ≥л≥н≥спесең≥з, ақылгөй болмасаңыз, онда с≥з белг≥л≥ б≥р оқушымен, €ғни бүк≥л класпен жақындаса түсес≥з.

11.ќқушылардың ата-аналарын қуанышқа бөлең≥здер. Өз оқушыларыңызды көп жамандамаңыздар. Ѕалалары туралы ата-аналарына көп шағынсаңыздар, олар балаларын қорғаштайды немесс окушылармен қарым-қатынастарына көмег≥ тимейт≥н, қайшы шаралар қолданады. ќның үст≥не басқа б≥реуд≥ң әрекет≥мен орнаған тәрт≥п ти≥мс≥з болады. ќқушылармен өзара қарым-қатынас - өздер≥ң≥зд≥ң төл ≥стер≤ң≥з.

12.–ет≥ келгенде оқушыларға өздер≥ң≥з де бар жақсылықты қаб≥леттг≥л≥г≥ң≥зд≥, ≥скерл≥г≥ң≥зд≥ көп б≥лет≥нд≥г≥ң≥зд≥, әдеттер≥ң≥зд≥ және т.б. асырмай, жасырмай көрсете б≥л≥ң≥здер.

13.Өз оқушыларыңыздың сен≥м≥н актаңыздар. Ѕұл сен≥м оқушылармен қарым-қатынастарыңыздың ұшар шыңы, олардың жан-дүниес≥не енер жол. Ѕ≥р оқушының сен≥м≥н ақтамасаңыз бүк≥л класс сен≥м≥нен айырылуыңыз мүмк≥н.

14.∆ылдан-жылға, күннен-күнге, оқушылардың бойына азаматқа тән жоғары сез≥мдерд≥, еңбек адамын қад≥рлеуд≥, өз ќтанына деген сүй≥спенш≥л≥кт≥, оның мүддес≥не өз≥н≥ң барлық күш≥ мен барлық өм≥р≥н жұмсауға дайындықты с≥ң≥ре бер≥ң≥здер.

Қаз≥рг≥ таңда заман талабына қарай мұғал≥мд≥к қызметтег≥ адамдарға талаптар да күшейе түст≥. Қазақстан –еспубликасының ЂЅ≥л≥м туралыї заңында (2007 ж.) педагогтардың нег≥зг≥ құқықтары мен м≥ндеттер≥ анықталған. јталған занның 7 тарауының 50-51 баптарында педагог қызметкерд≥ң мәртебес≥ анықталып, олардың кәс≥пт≥к шеберл≥г≥не, оқушыларға сапалы б≥л≥м мен тәрбие бере алуларына байланысты жауапкерш≥л≥ктер≥ мен м≥ндеттер≥ қарастырылған.

50-бап. ѕедагог қызметкерд≥ң мәртебес≥.

1. Ѕ≥л≥м беру ұйымдарында, сондай-ақ б≥л≥м беру бағдарламаларын ≥ске асыратын басқа да ұйымдарда б≥л≥м алушылар мен тәрбиеленуш≥лерд≥ оқытуға және тәрбиелеуге байланысты б≥л≥м беру қызмет≥мен айналысатын адамдар педагог қызметкерлерге жатады.

ћемлекетт≥к б≥л≥м беру ұйымдарының педагог қызметкерлер≥ азаматтық қызметш≥лер болып табылады.

2.ћемлекет қоғамдағы педагог қызметкерлерд≥ң ерекше мәртебес≥н таниды және кәс≥пт≥к қызмет≥н жүзеге асыруы үш≥н жағдайлар жасайды.

51-бап. ѕедагог қызметкерд≥ң құқықтары, м≥ндеттер≥ мен жауашерш≥л≥г≥.

1. “и≥ст≤ бей≥н≥ (профиль) бойьшша арнайы педагопык немесе кэс≥пт≥к б≥л≥м≥ бар адамдар педагогтық қызметаен айналысуға ж≥бер≥лед≥.

2. ѕедагог қызметкерд≥ң:

1) кәс≥би қызмет≥не арналған жағдаймен қамтамасыз ет≥ле отырып, педагогт≥к қызметпен айналысуға;

2)ғылыми-зерттеу, тәж≥рибел≥к-экспериментт≥к жұмыспен айналысуға, педагогт≥к практикаға жаңа әд≥стемелер мен технологи€ларды енг≥зуге;

3) жеке педаготт≥к қызметке;

4) ти≥ст≥ б≥л≥м беру деңгей≥ндег≥ мемлекетт≥к жалпыға м≥ндетт≥ стандарт талаптары сақталған кезде педагогт≥к қызметт≥ ұйымдастырудың әд≥стер≥ мен нысандарын ерк≥н таңдауға;

5) б≥л≥м беру ұйымдарын басқарудың алқалы органдарының жұмысына қатысуға;

6) ұзақтығы төрт айдан аспайтын, бес жылда кем дегенде б≥р рет б≥л≥кт≥л≥г≥н арттыруға;

7) санатын арттыру мақсатында мерз≥м≥нен бұрын аттестатталуға;

8) педагогг≥к кызметгег≥ табыстары үш≥н мемлекетт≥к наградалар, құрметт≥ атақтар, сыйлықтар мен атаулы стипенди€лар түр≥ндег≥ моральдық жэне материалдық көтермеленуге;

9) өз≥н≥ң кәс≥пт≥к ар-намысы мен қад≥р-қасиет≥н≥ң қорғалуына;

10) әскери қызметке шақырылу мерз≥м≥н≥ң кей≥нге қалдырылуына;

11)ғылыми қызметпен айналысу үш≥н педагогт≥к стаж сақтала отырып, шығармашылық демалыс алуға;

12) б≥л≥м беру ұйымы әк≥мш≥л≥г≥н≥ң бұйрықтары мен өк≥мдер≥не шағымдануға құқыгы бар.

3. ѕедагог қызметкер:

1) өз≥н≥ң кәс≥пт≥к құзырет≥ саласында ти≥ст≥ теори€лық жэне пракгакалық б≥л≥мд≥ жэне оқыту дағдыларын меңгеруге;

2) мемлекетт≥к жалпыға м≥ндетт≥ б≥л≥м беру стандарттарының талаптарына сәйкес көрсет≥лет≥н б≥л≥м беру қызметтер≥н≥ң сапасын қамтамасыз етуге;

3) б≥л≥м алушыларды жоғары имандылық, ата-аналарына, этномәдени құндылықтарға құрмет көрсету рухында, қоршаған дүниеге ұқыпты қарауға тәрбиелеуге;

4) б≥л≥м алушылардың өм≥рл≥к дағдыларын, б≥л≥кт≥л≥ктер≥н, өзд≥г≥нен жұмыс ≥стеу≥н, шығармашылық каб≥леттер≥н дамытуға;

5) өз≥н≥ң кәс≥пт≥к шеберл≥г≥н, зи€ткерл≥к, шығармашылық жэне жалпы ғылыми деңгей≥н ұдайы жет≥лд≥р≥п отыруға;

6) бес жылда кем≥нде б≥р рет аттестаттаудан өтуге;

7) педагогт≥к әдеп нормаларын сақтауға;

8) оқушылардың, тәрбиеленуш≥лерд≥ң жзне олардың ата-аналарының абыройы мен кад≥р-қасиет≥н қүрметтеуге м≥ндетт≥.

ћ≥ндеттер≥ мен педагогт≥к әдеп нормаларын бұзғаны үш≥н педагог қызметкер Қазақстан –еспубликасының зандарында және еңбек шартында көзделтен жауаптылыққа тартылуы мүмк≥н. —онымен,қаз≥рг≥ заман мұғал≥мдер≥не қойылатын жалпы талаптарға кәс≥би кұз≥ретт≥л≥к, бәсекеге қаб≥летт≥л≥к, әлеуметт≥к белсенд≥л≥к,шығармашылық қаб≥леттер≥н≥ң жоғары деңгейде дамытуды жатқызуга болады.





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2016-11-20; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1045 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

„тобы получилс€ студенческий борщ, его нужно варить также как и домашний, только без м€са и развести водой 1:10 © Ќеизвестно
==> читать все изречени€...

680 - | 685 -


© 2015-2023 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.067 с.