Лекции.Орг

Поиск:


Устал с поисками информации? Мы тебе поможем!

Арфаграфія як раздзел мовазнаўства. Прынцыпы беларускай арфаграфіі. Раздзелы арфаграфіі




Арфаграфія1.Раздзел мовазн., вывучае правілы перадачы вуснай мовы на пісьме. 2.Сукупнасць правілаў мовы. Сістэма арф. правілаў павінна быць стабільнай, устойлівай і абавязковай. А. – не проста сукупн. правілаў, але і аб’ектыўная заканамерная сістэма, я. склалася гістарычна, не пярэчыць фанет. законам мовы, адпавядае грамат. ладу мовы і адлюстроўвае спецыфіку формазмяненя мовы. А. звязана з: лексікай – дыферынцыяцыя напісанняў (крапіва і Крапіва, з Барысавым і пад Барысавам) – марфалаг. прынцып; фанетыкай – фанет. прынцып (вясна, весела); марфалогіяй – дыферынц. напісанне розн. часцін мовы (дадому і да дому); графікай – для запісу вусн. маўлення выкарыст. алфавіт. Раздзелы А.: 1.Правілы правапісу гал. і зычн. гукаў 2.-//- асобна, разам, праз дэфіс 3.-//- вялікай і малой літары 4.-//- пераносу 5.-//- скарочан. напісання слоў. Правапіс у шырокім знач. – А. + пунктуацыя.

Арфаграма – напісанне, я. адпавядае правілам А. ці традыцыі напісання. Апорнае напісанне – не патрабуе прымянення арф. правіл, абапіраецца на слых і адпавядае правілам графікі. У СБЛМ апорнымі з’яўл.: 1)перадача націскн. галосных 2)перадача зычных пераз галоснымі і санорнымі 3)перадача [ j ] перад гал. [э], [у], [а] → [е], [ю], [я], перадача [ j ] на канцы слоў і перад зычнымі 4)абазначэнне мяккасці мяккім знакам а)на канцы слоў пасля з, с, дз, ц, л, н (восень, лось) б)перад цв.зычн. (пісьмо, вазьму) в)мяккі [л’].

Прынцып арфаграфіі – заканамернасць, на я. будуюцца і аб’ядн. у групы канкрэтныя правілы апісання. У БМ 2 асноўныя прынцыпы, я. закранаюць правапіс гал. і зычных. Фанетычны – напісанне слоў поўнасцю адпавядае іх літ. вымаўленню → на пісьме перадаюцца гукі, а не марфемы. Перадаюцца ўсе пазіц. чаргаванні (аканне), графічнае адзінства марфем не захоўваецца. Напісанні, я адпавядаюць ф. прынц.: 1)аканне (рэкі – рака), 2)яканне (вясна, Аляксей), 3)правапіс ы пасля прыставак на зычны акрамя між-, звыш-, пан-, суб-, контр-, дэз-, транс- (сыграць, безыменны) і й пасля прыст. на галосны (зайграць) 4)напісанне большасці спалуч. у запазыч. словах: (біёлаг,іон), 5)правапіс гал. у склад. словах (рознакаляровы, чарнабровы, землямер), 6)прыстаўныя галосныя і зычныя (над ілбом, вузел), 7)правапіс ў (жанчына-ўрач, лаўрэат),8)правапіс зн, нц, рц, сн, сл на месцы этымалагічных здн, лнц, рдц, стн, стл (позна, сонца, сэрца, радасны, шчаслівы); зн ← згн, сн ← скн (бразнуць – бразгатаць, бліснуць – бліскаць). 9)напісанне ц на месцы каранёвых ц, т, ч, к у суфіксах (выдавецкі, студэнцкі, баранавіцкі, ткацкі); с на месцы каранёв. с + суф. ск(палескі, адэскі) і с на месцы ж, ш, г, х +суф.с (хараство, мноства, птаства, прыгоства), 10)падвоенае ч на месцы каранёв. цк, к +суф. ч (Случчына), 11)прыстаўкі на з, с перад глухімі і звонкімі, 12)1 літара су словах расада, расаднік, расол, расольнк, ростань, 13)т на месцы дт (Шміт), 14)правапіс д – дз, т – ц, у запазыч. дэбют, тэрмін, індзейскі, акцёр, цюльпан, Антарктыда, Дзікенс, 15)падоўж. зычн. (суддзя, голле) 16)перадача асіміляцыі свісц. да шыпяч. у словах пяшчота, рошчына, шчасце, ушчуваць, нішчымны і вытворн. ад іх. Марфалагічны – фанема у моцнай і слабай пазіцыі перадаецца адной літарай, што забяспечвае аднастайнае напісанне марфем. Адлюстроўвае фанемы, не перадае камбінаторныя (пазіцыйныя) чаргаванні. Правілы: 1)звонкія і глухія зыч. (мёд, код, воз, падкапаць), 2)свісцяч. і шыпяч. – асіміляцыя не перадаецца (зжаць, бясшумны, на дошцы), 3)правап. цв. зыч. – асіміл. мяк. не перадаецца (з’, с’, дз’, ц’), 4)правап. д, т у спалуч. з ц, ч (у лодцы, у вопратцы), 5)правап. каранёвых з, ж, ш, г, х перад суф. с у геагр. назвах і вытворн. ад іх (французскі, волжскі), 6) каранёв. д перад суф. с у прыметн. і наз. (гарадскі, грамадства), 7)напісанне е у прыназоўн. без і часціцы не, 8)напісанне і пасля прыставак між-, звыш-, пан-, суб-, контр-, дэз-, транс- і ў скаладаных словах (педінстытут).

Акрамя асноўных яшчэ 2 прынц. Традыцыйны (гістарычны, этымалагічны) – напісанне усталяв. даўно і немагчыма патлумачыць: Генадзь, Хеопс, медаль, месяц, тысяча,пояс, памяць, вакзал, экзамен, Урал, Уладзімір, вялікая літара у назвах міжнар. арганізацый і дакументаў, а т.с. у новым радку верша. Дыферынцыйны – дазваляе адрозніваць словы і іх формы, якія аднолькава гучаць: 1)напіс. вялік. і малой літар у словах-амонімах (крапіва – Крапіва), 2)напісанне прыст. з-, с- у зал. ад сэнсу слова (сыходзіць з ганку, зыходзіць з тэорыі), 3)напісанне канчаткаў у аманімічных прозвішчах і геагр. назвах у Тв.скл. (з Барысавым, пад Барысавам).

Новыя правілы глядзі ў пыт.№10.






Дата добавления: 2015-09-20; Мы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 3170 | Нарушение авторских прав | Изречения для студентов


Читайте также:

Поиск на сайте:

Рекомендуемый контект:





© 2015-2021 lektsii.org - Контакты - Последнее добавление

Ген: 0.002 с.