Ћекции.ќрг


ѕоиск:




 атегории:

јстрономи€
Ѕиологи€
√еографи€
ƒругие €зыки
»нтернет
»нформатика
»стори€
 ультура
Ћитература
Ћогика
ћатематика
ћедицина
ћеханика
ќхрана труда
ѕедагогика
ѕолитика
ѕраво
ѕсихологи€
–елиги€
–иторика
—оциологи€
—порт
—троительство
“ехнологи€
“ранспорт
‘изика
‘илософи€
‘инансы
’ими€
Ёкологи€
Ёкономика
Ёлектроника

 

 

 

 


Ёмотивт≥л≥к және баға беру




“≥лд≥к жүйеде эмотивт≥л≥к сөзд≥ң семантикалық компонент≥ рет≥нде қарастырылады, мұнда оның ең шағын мағыналары-эмотивт≥ семалар болады.  өптеген эмотивт≥ мәт≥ндерд≥ң талдамалары, оның келес≥дей құрамды бөл≥ктер≥н тудырады:

- т≥лд≥к: эмотивт≥ лексика және фразеологи€, эмотивт≥ конструкци€лар жиынтығы, лексикалық түс≥н≥к бойынша эмоционалды УкинемаларФ және УпросодемаларФ.

- т≥лд≥к емес: эмоционалды жағдай, оның ≥ш≥нде эмоционалды ниет, ой.

Ёмоционалдылық адамның бүк≥л сөйлеу әрекет≥н әрленд≥ред≥ және сөз семантикасында адамның әр түрл≥ эмоционалды күйлер≥н≥ң анықтаушысы болып табылады. ƒәл сондықтан да ¬.». Ўаховскийд≥ң айтуы бойынша, т≥лд≥ зерттеу барысында логикалық семантикасын ескерумен қатар оның эмотивт≥к семантикасын да ескерген жөн. ∆алпы алғанда, сөзд≥ң эмотивт≥к семантикасын адамның қоршаған ортаға деген эмоционалды көзқарасын т≥л арқылы б≥лд≥ру деп санауға болады.

—өйлеуш≥н≥ң эмоци€сының деңгей≥ мен сипатын, оның т≥лд≥к айтылуының ти≥мд≥л≥г≥н анықтау үш≥н баға беру, экспрессивт≥л≥к және эмотивт≥л≥к си€қты түс≥н≥ктерге жүг≥ну≥м≥з қажет. Ѕұл терминдер б≥р-б≥р≥мен тығыз байланысты, б≥рақ б≥р-б≥р≥н ауыстыра алмайды.

—оңғы кездег≥ лингвистикалық ғылыми еңбектерде эмоционалды деп адамның физиологи€лық-психикалық жағдайы көрсет≥лсе, эмотивт≥л≥к осы эмоционалдылықтың т≥л арқылы бер≥лу≥. Ёмоци€ның т≥л арқылы бер≥лу≥ эмоционалдылық, €ғни психикалық феноменд≥ эмотивт≥л≥кке, €ғни т≥лд≥к феноменге өзгертед≥ (¬.». Ўаховский).
Ёмотиологи€ (т≥л б≥рл≥ктер≥н≥ң эмотивт≥л≥г≥ туралы зерттеу ≥л≥м≥) құрамында б≥рнеше аспект≥лер≥ бар: әр түрл≥ форма мен мазмұнға ие болатын эмоционалды күй-қатынастарды б≥лд≥руд≥ң т≥лд≥к тәс≥лдер≥ мен жолдарының аспект≥лер≥; функционалды-семантикалық аспект; т≥л б≥рл≥ктер≥н≥ң эмотивт≥л≥г≥ туралы айтылған сөздерд≥ң семантикалық белг≥лер≥н≥ң аспект≥лер≥; эмоци€ны бағалау, экспресси€, модальдылық және т.б. категори€лармен байланыс аспект≥с≥. “≥лд≥ң лексикалық-семантикалық жүйес≥нде эмоци€ны категоризаци€лау мақсатында болмысты бейнелеу формасы рет≥ндег≥ эмоци€ның философи€лық концепци€сы ( афтанова 1974; ѕлатонов 1986) мен ерекше психикалық жүйе рет≥ндег≥ эмоци€ның психологи€лық концепци€сы (¬илюнас 1984; Ћеонтьев 1984) соның мүддес≥н б≥лд≥ред≥. Қаз≥рг≥ лингвистика ғылымында лингвистикалық талдау жүрг≥зуд≥ң нег≥з≥ болып табылатын концепци€ны қолдану қабылданған, аталмыш концепци€да эмоци€ның таным процес≥ндег≥ рөл≥ қарастырылады.

Ёмотиологи€ үш≥н эмотивт≥л≥к және эмоционалдықты б≥р-б≥р≥нен бөл≥п қарастыру маңызды. ¬.». Ўаховский бұл терминдерд≥ лингвистика, психологи€, нейропсихологи€ және философи€ си€қты әр түрл≥ ғылыми пәндерге қызмет көрсетет≥н ұғымдық-терминологи€лық аппарат а€сында қарастырады. ќның айтуы бойынша эмоционалдылық эмотивт≥л≥кке қарағанда сөзд≥ң өз≥не, оның семантикасына тән сипаттама, сөз эмоци€ға атау беред≥, не эмоци€лық компонентт≥ өз≥н≥ң лексикалық мағынасына к≥р≥ст≥ред≥. ¬.». Ўаховский п≥к≥р≥не сәйкес эмотивт≥л≥к т≥лд≥ң үш нег≥зг≥ сипаттамаларының б≥реу≥н б≥лд≥ред≥ (когнитивт≥л≥к, коммуникативт≥л≥к, эмотивт≥л≥к) және Ђэмоционалдық категори€ның лингвистикалық аспект≥с≥ї, €ғни Ђэмоци€ның лингвистикалық бер≥лу≥ї рет≥нде болады.

Ёмотивт≥л≥к сөзде когнитивт≥-коммуникативт≥ әрекетт≥ң эмоци€лық аспект≥с≥ нег≥з≥нде дамиды және эмоционалдылықтың интерпретаци€сын б≥лд≥ред≥.
Ёмотиологи€ өткен ғасырдың 80 жылдарынан бастап белсенд≥ дами бастайды: әлемд≥к лингвистикада т≥лд≥ң эмотивт≥л≥г≥, тұлғаның өз≥н-өз≥ ұстауындағы эмоци€ның рөл≥, эмоционалдық т≥лд≥к тұлға, эмоционалды концепттер және т.б. туралы жүздеген монографи€лар мен диссертаци€ жұмыстары жазылды [ мысалы: ¬ежбицка€, 1996;  расавский, 2001].

Ёмоци€ лингвистикасында эмотивт≥л≥к категори€сын зерттеуге көп көң≥л бөл≥нед≥. ќл функционалды-семантикалық категори€ болып табылады және сөйлеуш≥н≥ң эмоционалды күй≥н және оның әлемге көзқарасын б≥лд≥ред≥. [Ўаховский, —орокин, “омашева, 1998: 41].
Ёмотивтер деген≥м≥з сөйлеуш≥лерд≥ң эмоци€ларын жетк≥зуге немесе тыңдаушыларға эмоционалды әсер қалдыруға арналған лексемалар. Ёмотивтер қатарына сол немесе басқа типтелген эмоци€ны б≥лд≥руге қолдануға болатын лексемалар жатады [Ўаховский, 1998: 72-74].

“≥лд≥к немесе сөйлеу б≥рл≥ктер≥ -эмотивтер- эмотивт≥к мағынаның тасымалдаушылары болып табылады: олар затты емес, сол затқа деген эмоционалдық қатынасты б≥лд≥ред≥.

Ёмотивт≥л≥к парадигмалары арасынан белг≥л≥ б≥р сөздер мен олардың эмотивт≥-субъективт≥ бағалау жұрнақтары бар дериваттарын, синонимд≥к қатарларды, лексемалардың эмотивт≥ бо€лған варианттары антонимд≥к қатарларды бөл≥п көрсетед≥. Ѕарлық аталып өт≥лген парадигма түрлер≥ Ђэмотивт≥л≥кт≥ңї ортақ семантикалық белг≥с≥н≥ң болу не болмауына байланысты семантикалық тұрғыдан туыс лексемалардың парадигмалары болып табылады [Ўаховский, 1998: 6-8].

јдамзаттың таным әрекет≥не нег≥з беруш≥ рет≥нде, эмоци€лар оның когнитивт≥к жүйес≥н≥ң үлкен бөл≥г≥н құрайды, ал эмоци€ларды т≥л арқылы жетк≥зу ойлаудың нег≥зг≥ механизмдер≥н көрсетед≥. —оның нәтижес≥нде эмоци€ны т≥лде және сәйлеуде жетк≥зу лингвокогнитивт≥ парадигмада өз≥нд≥к орынға ие болды.
Ѕұл айтылған басты бағыттар мен мәселелерд≥ң толық т≥з≥м≥ емес екенд≥г≥ анық: бұл эмотиологи€ның беткей≥нде бұрыннан келе жатқан мәселелер. јлайда 1970 жылы академик ј.ј.Ћеонтьев (1970) айтып өткен≥ндей, ғылымда сөйлеуд≥ң эмоци€лық жағының лингвистикалық теори€сы жоқ, т≥л б≥л≥м≥нде және психолингвистикада осы тәр≥зд≥ жалпы эмотиологи€ мен лингвистиканың басқа да көптеген және жоғарыда айтып өт≥лген мәселелер≥н зерттеуге методологи€лық көмек көрсетет≥н, теори€ның зерттелу≥не көп жұмыстар жасалды. Ѕұрын эмотиологи€да келес≥дей Ђт≥лде эмоци€лық лексика жоқї (≈.ћ. √алкина-‘едорук), Ђэмоци€лар т≥л құрылымына енбейд≥ї (¬.ј. «вегинцев) және т.б. си€қты мәл≥мдемелер жи≥ кездесет≥н. јл қаз≥рг≥ таңда басқа үлг≥дег≥ мәл≥мдемелер талассыз: ћысалы, Ђт≥лде бәр≥ эмоционалдыї (Ў. Ѕалли), Ђбарлық айтылымдар эмоционалдыї (¬.√. √ак), Ђт≥лд≥ң/сөйлеуд≥ң барлық лексикасы эмоционалдыї (≈.ё. ћ€гкова).

Ёмотивт≥л≥кт≥ң лингвистикалық аспект≥с≥н≥ң зерттеу нысаны Ђсөйлеуш≥н≥ң әр түрл≥ байланыс жағдайларында т≥лд≥к және стилистикалық тәс≥лдер мен эмоционалдық күй/қатынасты б≥лд≥ру жолдарын функционалдау және таңдауї болып табылады (Ўаховский 1988: 34). Ќег≥з≥нде эмоци€ны жетк≥зу жолдарын зерттеуд≥ң лингвистикалық аспект≥с≥ т≥лд≥к жүйен≥ң барлық деңгей≥н қамтиды Ц сөзжасау, морфологи€лық, синтаксист≥к, лексикалық. Ѕұл аспект≥лерд≥ң кез келген≥ жан-жақты және терең зерттеуд≥ қажет етед≥. Ѕ≥з лексикалық, синтаксист≥к және стилистикалық деңгейде бер≥лген эмотивт≥ үрд≥стерд≥ қарастырамыз.

 





ѕоделитьс€ с друзь€ми:


ƒата добавлени€: 2015-05-07; ћы поможем в написании ваших работ!; просмотров: 1038 | Ќарушение авторских прав


ѕоиск на сайте:

Ћучшие изречени€:

≈сли вы думаете, что на что-то способны, вы правы; если думаете, что у вас ничего не получитс€ - вы тоже правы. © √енри ‘орд
==> читать все изречени€...

1974 - | 1950 -


© 2015-2024 lektsii.org -  онтакты - ѕоследнее добавление

√ен: 0.012 с.